Indian Diesel Export : માં ભારતની ભૂમિકા ઝડપથી વધી રહી છે. રશિયાથી ડીઝલની સપ્લાયમાં ઘટાડા વચ્ચે ભારત હવે યુરોપ માટે ડીઝલના મહત્વપૂર્ણ સપ્લાયર તરીકે ઉભર્યું છે. રશિયામાં પણ ભારતીય ઈંધણની માંગમાં સતત વધારો જોવા મળી રહ્યો છે.
ઊર્જા અને માલવહન ક્ષેત્રના આંકડા પૂરા પાડતી કંપની વોર્ટેક્સાના આંકડા અનુસાર, ઓગસ્ટ દરમિયાન બાબ-અલ-મંદેબ સમુદ્રી માર્ગથી યુરોપ તરફ મોકલવામાં આવેલા ડીઝલમાં ભારતનો હિસ્સો લગભગ 60 ટકા રહ્યો હતો. આ સ્થિતિ વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં ભારતની વધતી ભૂમિકાને દર્શાવે છે.
Indian Diesel Exportમાં ભારતની વધી રહેલી ભૂમિકા
Indian Diesel Export ના સૌથી મોટા તેલ રિફાઇનિંગ દેશોમાં સામેલ છે અને તેની રિફાઇનિંગ ક્ષમતા સ્થાનિક જરૂરિયાત કરતાં વધુ છે. આ કારણે ભારત માત્ર પોતાની સ્થાનિક ઈંધણ જરૂરિયાતો જ પૂરી કરતું નથી, પરંતુ મોટા પ્રમાણમાં રિફાઇન્ડ પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની નિકાસ પણ કરે છે.
યુરોપમાં ડીઝલની સપ્લાય માટે ભારત હવે એક મહત્વપૂર્ણ વિકલ્પ બની રહ્યું છે. રશિયાથી ડીઝલની આવકમાં ઘટાડો થતાં યુરોપિયન બજાર માટે અન્ય સપ્લાયરોનું મહત્વ વધી ગયું છે અને ભારતીય રિફાઇનરીઓ આ તકનો લાભ લઈ રહી છે.
બાબ-અલ-મંદેબ માર્ગથી રોજના 2 લાખ બેરલ ડીઝલની સપ્લાય
આંકડા મુજબ, ઓગસ્ટ દરમિયાન બાબ-અલ-મંદેબ માર્ગથી યુરોપ તરફ દરરોજ લગભગ 2 લાખ બેરલ ડીઝલ મોકલવામાં આવ્યું હતું. આ પ્રમાણ ગયા વર્ષના લગભગ સમાન સ્તર પર રહ્યું હતું.
માર્ચ અને એપ્રિલ દરમિયાન આ મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી માર્ગ પરથી ડીઝલની અવરજવર લગભગ બંધ થઈ ગઈ હતી. જોકે ત્યારબાદ સપ્લાયમાં ફરી વધારો જોવા મળ્યો છે. ભારતની રિફાઇનરીઓ યુરોપમાં ડીઝલની જરૂરિયાત પૂરી કરવામાં હવે મોટી ભૂમિકા ભજવી રહી છે.
Indian Diesel Exportમાં થયેલો આ વધારો ભારત માટે વૈશ્વિક પેટ્રોલિયમ બજારમાં પોતાની સ્થિતિ વધુ મજબૂત કરવાની તક સમાન છે.
વિશ્વનું ચોથું સૌથી મોટું તેલ રિફાઇનિંગ કરતું દેશ ભારત
Indian Diesel તેલ રિફાઇનિંગ ક્ષમતાના મામલે ચોથા ક્રમે છે. દેશની સ્થાપિત રિફાઇનિંગ ક્ષમતા વાર્ષિક લગભગ 25.81 કરોડ ટન છે. ભારત પાસે મોટી રિફાઇનિંગ ક્ષમતા હોવાથી દેશ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોનો મહત્વપૂર્ણ સપ્લાયર બની શક્યો છે.
નાણાકીય વર્ષ 2025-26 દરમિયાન ભારતે લગભગ 6.15 કરોડ ટન પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની નિકાસ કરી હતી. ભારત રિફાઇન્ડ પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોના વિશ્વના મુખ્ય નિકાસકાર દેશોમાં સામેલ છે.
ભારતીય રિફાઇનરીઓ ક્રૂડ ઓઇલને પેટ્રોલ, ડીઝલ અને અન્ય પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોમાં પરિવર્તિત કરીને સ્થાનિક તેમજ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સપ્લાય કરે છે. યુરોપમાં વધી રહેલી માંગને કારણે Indian Diesel Export ને વધુ પ્રોત્સાહન મળવાની શક્યતા છે.
યુરોપની સાથે રશિયામાં પણ વધી રહી છે ભારતીય ઈંધણની માંગ
Indian Diesel Exportની માંગ માત્ર યુરોપ સુધી મર્યાદિત નથી રહી. રશિયામાં પણ ભારતમાંથી જતા પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની માંગ વધી રહી હોવાનું સામે આવ્યું છે.
વૈશ્વિક ઊર્જા વેપારમાં થઈ રહેલા ફેરફારોને કારણે વિવિધ દેશો હવે નવા સપ્લાયરો તરફ ધ્યાન આપી રહ્યા છે. આ પરિસ્થિતિમાં ભારત એક મહત્વપૂર્ણ રિફાઇનિંગ હબ તરીકે ઉભરી રહ્યું છે.
ભારત માટે જોકે સૌથી મોટો પડકાર ક્રૂડ ઓઇલની ઉપલબ્ધતાનો બની શકે છે. જો રિફાઇનરીઓને પૂરતા પ્રમાણમાં ક્રૂડ ઓઇલ નહીં મળે તો ડીઝલ સહિતના રિફાઇન્ડ ઉત્પાદનોના ઉત્પાદન અને નિકાસ પર અસર થઈ શકે છે.
ક્રૂડ ઓઇલની આવકમાં ઘટાડો ચિંતાનો વિષય
વોર્ટેક્સાના આંકડા અનુસાર, Indian Diesel Export માટે મહત્વપૂર્ણ એવા ક્રૂડ ઓઇલ અને કન્ડેન્સેટની ભારતમાં આવક ઓગસ્ટ દરમિયાન સતત બીજા મહિને ઘટીને આશરે 38 લાખ બેરલ પ્રતિદિન રહી હતી. તેની સરખામણીએ એક વર્ષ અગાઉ આ આંકડો લગભગ 48 લાખ બેરલ પ્રતિદિન હતો.
ક્રૂડ ઓઇલની સપ્લાયમાં ઘટાડો લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે તો Indian Diesel Export પર અસર પડી શકે છે. ભારતીય રિફાઇનરીઓ માટે વધતી વૈશ્વિક માંગ પૂરી કરવી મુશ્કેલ બની શકે છે અને નિકાસ માટે ઉપલબ્ધ વધારાના ડીઝલના જથ્થામાં પણ ઘટાડો થઈ શકે છે.
રશિયાથી ડીઝલની સપ્લાયમાં મોટો ઘટાડો
બીજી તરફ, રશિયાથી ડીઝલ અને ગેસઓઇલની સપ્લાયમાં મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે. ઓગસ્ટના પ્રથમ 25 દિવસ દરમિયાન રશિયાનો દરિયાઈ માર્ગે ડીઝલ અને ગેસઓઇલનો નિકાસ સરેરાશ માત્ર 1.5 લાખ બેરલ પ્રતિદિન રહ્યો હતો.
આ આંકડો એક વર્ષ અગાઉની સરખામણીએ લગભગ 6.1 લાખ બેરલ પ્રતિદિન ઓછો હોવાનું જણાવાયું છે. છેલ્લા પાંચ વર્ષના સરેરાશની સરખામણીએ પણ આ નિકાસમાં મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.
રશિયન સપ્લાયમાં આવેલા ઘટાડાને કારણે યુરોપ માટે નવા સપ્લાયરોની જરૂરિયાત વધી છે અને આ સ્થિતિ ભારત માટે લાભદાયક સાબિત થઈ રહી છે.
ભારત માટે નવી વૈશ્વિક તક
વૈશ્વિક ડીઝલ બજારમાં ભારતની વધતી ભૂમિકા દેશના ઊર્જા ક્ષેત્ર માટે મહત્વપૂર્ણ વિકાસ માનવામાં આવે છે. યુરોપ અને રશિયા જેવા મોટા બજારોમાં ભારતીય ઈંધણની માંગ વધવી ભારતની રિફાઇનિંગ ક્ષમતાની મજબૂત સ્થિતિ દર્શાવે છે.
જોકે, આગામી સમયમાં ક્રૂડ ઓઇલની સતત અને પૂરતી સપ્લાય જળવાઈ રહેવી અત્યંત જરૂરી રહેશે. જો ભારત તેની રિફાઇનરીઓ માટે જરૂરી પ્રમાણમાં ક્રૂડ ઓઇલ ઉપલબ્ધ કરાવી શકશે તો Indian Diesel Export માં વધુ વધારો થવાની શક્યતા છે.
