Iran News : ઈરાન (Iran) માં છેલ્લા ઘણા દિવસોથી વ્યાપક સરકાર વિરોધી પ્રદર્શનો ચાલી રહ્યા છે. આ રાષ્ટ્રવ્યાપી આંદોલનને તાજેતરના વર્ષોમાં ઇસ્લામિક શાસન માટેનો સૌથી મોટો પડકાર માનવામાં આવી રહ્યો છે. શરૂઆતમાં મોંઘવારી અને આર્થિક સંકટ સામેનો ગુસ્સો હવે સીધો સુપ્રીમ લીડર આયાતુલ્લાહ અલી ખામેની અને સમગ્ર શાસક પ્રણાલી સામે ખુલ્લા વિરોધમાં બદલાઈ ગયો છે.
પરિસ્થિતિ પર કાબૂ મેળવવા માટે ઈરાન (Iran) ની સરકારે ઇન્ટરનેટ અને મોબાઇલ સેવાઓ અસ્થાયી રીતે બંધ કરી દીધી છે, જેના કારણે દેશ લગભગ બહારની દુનિયાથી કપાઈ ગયો છે. માનવાધિકાર સંગઠનોના જણાવ્યા અનુસાર, અત્યાર સુધીમાં ડઝનેક લોકોના મોત થયા છે અને હજારો લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી છે.
Iran માં વિરોધ પ્રદર્શનો કેવી રીતે શરૂ થયા?
28 ડિસેમ્બરે ઈરાની ચલણ રિયાલ ઐતિહાસિક નીચા સ્તરે પહોંચ્યા બાદ તેહરાનના બજારોમાંથી આંદોલનની શરૂઆત થઈ. મોંઘવારી સામે વેપારીઓએ દુકાનો બંધ રાખી વિરોધ નોંધાવ્યો. રસોઈ તેલ, ચિકન જેવી આવશ્યક ચીજવસ્તુઓના ભાવ અચાનક વધતા અને બજારમાં સામગ્રીની અછત સર્જાતા સ્થિતિ વધુ ગંભીર બની.
સરકારે સસ્તા ડોલરની વ્યવસ્થા બંધ કરવાનો નિર્ણય લેતા ગુસ્સામાં વધુ વધારો થયો. ટૂંક સમયમાં જ આ પ્રદર્શનો ઈરાનના તમામ 31 પ્રાંતોમાં ફેલાઈ ગયા. માનવાધિકાર સંગઠનોના મતે, ઓછામાં ઓછા 62 લોકોના મોત થયા છે, જેમાં બાળકો પણ સામેલ છે.
આ આંદોલન કેટલું વ્યાપક છે?
2022ની “મહિલા, જીવન, સ્વતંત્રતા” ચળવળ બાદ આ સૌથી મોટું આંદોલન ગણાય છે. 100થી વધુ શહેરોમાં વિરોધ પ્રદર્શનો થયા છે. ખાસ કરીને પશ્ચિમ ઈરાન (Iran) ના કુર્દિશ બહુમતીવાળા વિસ્તારોમાં પરિસ્થિતિ સૌથી વધુ તંગ છે.વિરોધીઓ હવે ખુલ્લેઆમ ‘ખામેની ડાઉન વિથ’, ‘ડાઉન વિથ ધ સરમુખત્યાર’ અને ‘રેઝા પહલવીની વાપસી’ જેવા નારા લગાવી રહ્યા છે.
આ વખતનું આંદોલન કેમ અલગ છે?
આ આંદોલનની સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે તેનો આરંભ બજાર સમુદાયમાંથી થયો છે, જે ઐતિહાસિક રીતે ઇસ્લામિક રિપબ્લિકનો આધારસ્તંભ રહ્યો છે. 1979ની ઇસ્લામિક ક્રાંતિ દરમિયાન પણ વેપારીઓના આર્થિક સમર્થનથી શાહનું શાસન ઉથલાવાયું હતું.
પરંતુ હાલની આર્થિક અસ્થિરતા, ચલણની ઘટતી કિંમત અને મંદીએ વેપારીઓના વ્યવસાયને ગંભીર રીતે અસર કરતાં તેઓ પણ રસ્તા પર ઉતરી આવ્યા છે. આર્થિક માંગણીઓથી શરૂ થયેલા પ્રદર્શનો હવે હિંસક સ્વરૂપ ધારણ કરી ચૂક્યા છે.
સરકાર આર્થિક માંગ કરનારાઓ અને શાસન પરિવર્તનની માગ ઉઠાવનારાઓ વચ્ચે ભેદ પાડવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. શાસન વિરોધી તત્વોને “વિદેશી શક્તિઓના એજન્ટ” ગણાવી તેમની સામે કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવી રહી છે. નિષ્ણાતો માને છે કે આ આંદોલન મોટા રાજકીય પરિવર્તનનો સંકેત હોઈ શકે છે.
અમેરિકા અને ખામેનીના વલણ
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન (Iran) ને ચેતવણી આપી છે કે જો વિરોધકારીઓ પર ગોળીબાર કરવામાં આવશે તો તેના ગંભીર પરિણામો આવશે. ટ્રમ્પે જણાવ્યું છે કે અમેરિકા નાગરિકોની હત્યા સહન નહીં કરે.
આ તરફ, સુપ્રીમ લીડર આયાતુલ્લાહ ખામેનીએ ટ્રમ્પની ચેતવણી ફગાવી દીધી છે. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે કેટલાક તોફાનીઓ વિદેશી શક્તિઓને ખુશ કરવા જાહેર સંપત્તિને નુકસાન પહોંચાડી રહ્યા છે અને ઈરાન કોઈ દબાણ સામે ઝૂકશે નહીં.
Iran માં વાસ્તવિક સત્તા કોના હાથમાં?
1979થી ઈરાન (Iran) ધાર્મિક શાસન હેઠળ છે. 2024માં મસૂદ પેઝેશ્કિયાન રાષ્ટ્રપતિ બન્યા હોવા છતાં વાસ્તવિક સત્તા હજુ પણ સુપ્રીમ લીડર ખામેની પાસે છે.
પેઝેશ્કિયાને સ્વીકાર્યું છે કે આર્થિક સંકટ પાછળ યુએસ પ્રતિબંધો, ભ્રષ્ટાચાર અને વધુ ચલણ છાપવું જવાબદાર છે. આ દરમિયાન, ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સે ચેતવણી આપી છે કે શાસનની સુરક્ષા તેની “લાલ રેખા” છે.
બીજી તરફ, દેશનિકાલમાં રહેલા ભૂતપૂર્વ શાહના પુત્ર રેઝા પહલવીએ પોતાને વિકલ્પ તરીકે રજૂ કરીને વિરોધ પ્રદર્શનોને ખુલ્લો ટેકો આપ્યો છે.
