Dharma & Bhakti: રાજા સાગરના વંશજો શ્રાપિત થયા ત્યારે મા ગંગા પૃથ્વી પર ઉતરી આવ્યા. તેમના મુક્તિ માટે એક દૈવી માધ્યમની જરૂર હતી – દિવ્ય નદી ગંગા. આ માટે રાજા ભગીરથે કઠોર તપસ્યા કરી. હકીકતમાં, ભગીરથ ફક્ત એક વ્યક્તિ નથી, પરંતુ એક પ્રતીક છે જે સમાજના કલ્યાણ માટે અસમાનતાઓ સામે લડતી સિસ્ટમનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. સાઠ હજાર પૂર્વજોને મુક્ત કરવાનો પ્રયાસ સમગ્ર સમાજની મુક્તિનું પ્રતીક બન્યો અને જન કલ્યાણની આ ભાવનાએ મહાદેવને પણ પ્રભાવિત કર્યા.
બીજી દંતકથા અનુસાર, જ્યારે ભગવાન વિષ્ણુ રાજા બાલીના અહંકારને દબાવવા માટે એક વિશાળ સ્વરૂપ ધારણ કર્યું, ત્યારે તેમના પગ અવકાશ દ્વારા બ્રહ્મલોક પહોંચ્યા. વિષ્ણુના પગની સાથે, ઘણા વાયરસ પણ બ્રહ્મલોકમાં પ્રવેશ્યા, જેને ત્યાંના દેવતાઓ દ્વારા શુદ્ધ કરવામાં આવ્યા. બ્રહ્માએ આ પાણીને તેમના કમંડલુમાં એકત્રિત કર્યું, જેણે પાછળથી ગંગાનું સ્વરૂપ લીધું.
ભગીરથની તપસ્યાથી પ્રસન્ન થઈને, જ્યારે ગંગાને પૃથ્વી પર અવતરવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો, ત્યારે તેણીએ પૃથ્વી પર પ્રવર્તતા પાપો અને પ્રદૂષણનો ઉલ્લેખ કરીને તેમ કરવાનો ઇનકાર કર્યો. તેણીએ ચેતવણી આપી હતી કે જો તે પૃથ્વી પર આવશે, તો તે વિનાશ લાવશે. મહાદેવ તેના વર્તનથી ગુસ્સે થયા અને તેણીને તેના જડિત તાળાઓમાં બાંધી દીધી. શિવ-તાંડવ સ્તોત્રમાં વર્ણવવામાં આવ્યું છે કે ગંગા તેના જડિત તાળાઓમાં અગ્નિની જેમ ભડકી રહી હતી. પરંતુ અંતે શિવે તેણીને ભગીરથ સાથે પૃથ્વી પર અવતરવાની મંજૂરી આપી.
આ દિવસે જ્યેષ્ઠ શુક્લ દશમી હતી – તીવ્ર ગરમીનો સમય. છતાં ગંગાએ ભગીરથ અને હજારો ઋષિઓનું નેતૃત્વ સ્વીકાર્યું અને ગંગોત્રીથી ગંગાસાગર સુધી સતત 2500 કિમી મુસાફરી કરી. તેણીએ પોતાનો વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે જો નેતૃત્વ શુદ્ધ હોય, તો તે દરેક પ્રદૂષણને પવિત્રતામાં પરિવર્તિત કરી શકે છે.
દેવી પુરાણમાં એક વાર્તા છે કે ભગવાન શિવના લગ્ન પ્રસંગે, વિષ્ણુએ સંગીત માટે પ્રાર્થના કરી અને શિવે પોતે ગાવાનું શરૂ કર્યું. આ આનંદમાં, વૈકુંઠમાં પાણી છલકાઈ ગયું, જેને બ્રહ્માએ કમંડળમાં એકત્રિત કર્યું. આ વાર્તા કહે છે કે સંગીત અને ધૂન તણાવની ક્ષણોમાં પણ માનસિક સંતુલન જાળવી રાખે છે.
ગંગાનું જીવન ક્યારેય સરળ નહોતું – તે પૃથ્વીની જેમ પોષણ આપતી, સુખ અને દુ:ખ, પાપ અને પુણ્યને સહન કરતી. છતાં માતા ગંગા હંમેશા સારા અને ખરાબ બંને સંજોગોમાં શીતળતા, પવિત્રતા અને સ્વચ્છતા સાથે વહે છે. આ તેમનું દિવ્ય સ્વરૂપ છે.
