New Delhi News : સંસદનું ચોમાસુ સત્ર આવતીકાલથી એટલે કે 21 જુલાઈથી શરૂ થઈ રહ્યું છે. તે આખો મહિનો એટલે કે 21 ઓગસ્ટ સુધી ચાલુ રહેશે. છેલ્લે સંસદની કાર્યવાહી માર્ચ અને એપ્રિલમાં બજેટ સત્ર દરમિયાન થઈ હતી. આ પછી, છેલ્લા 108 દિવસોમાં પહેલગામ આતંકવાદી હુમલો, ઓપરેશન સિંદૂરથી લઈને એર ઈન્ડિયા ક્રેશ સુધી ઘણું બધું બન્યું છે. ચોમાસુ સત્રમાં આ મુદ્દાઓ પર હોબાળો થવાનો છે.
‘હાઉ પ્રાઇમ મિનિસ્ટર્સ ડિસાઇડ’ પુસ્તક લખનાર વરિષ્ઠ પત્રકાર નીરજા ચૌધરી 40 વર્ષથી રાજકીય પત્રકારત્વ કરી રહ્યા છે. તેઓ કહે છે, ‘ચોમાસા સત્રમાં ઘણો હોબાળો થઈ શકે છે. પહેલગામ હુમલો, ઓપરેશન સિંદૂર, રશિયા સાથે બગડતા સંબંધો, યુએસ પ્રમુખ ટ્રમ્પના યુદ્ધવિરામના દાવા, એર ઇન્ડિયા વિમાન દુર્ઘટના જેવા મુદ્દાઓ પ્રભુત્વ મેળવી શકે છે.’
‘આ ઉપરાંત, બધાની નજર બિહાર સંબંધિત મુદ્દાઓ પર રહેશે. બિહારમાં વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલા આ છેલ્લું સંસદ સત્ર હશે.
‘૧. પહેલગામ આતંકવાદી હુમલો અને તેની સંબંધિત તપાસ
૨૨ એપ્રિલે કાશ્મીરના પહેલગામમાં થયેલા આતંકવાદી હુમલાને લગભગ ૩ મહિના થઈ ગયા છે. આ હુમલામાં આતંકવાદીઓએ ૨૬ ભારતીયોના જીવ લીધા હતા. અત્યાર સુધી હુમલામાં સામેલ આતંકવાદીઓનો પત્તો લાગ્યો નથી. આવી સ્થિતિમાં, વિપક્ષ પહેલગામ હુમલા અને તપાસમાં નિષ્ફળતાનો મુદ્દો ઉઠાવીને સરકારને ઘેરવાનો પ્રયાસ કરશે.
2. ઓપરેશન સિંદૂર અને વિદેશ નીતિ પર પ્રશ્નો
પહેલગામ હુમલા પછી, ભારતે પાકિસ્તાનમાં આતંકવાદીઓ સામે ઓપરેશન સિંદૂર શરૂ કર્યું. ત્યારથી, વિપક્ષ વારંવાર ભારતની વિદેશ નીતિ પર પ્રશ્નો ઉઠાવી રહ્યો છે. તે આ ઓપરેશનમાં ભારતને થયેલા નુકસાનની માહિતી માંગી રહ્યો છે.
આવી સ્થિતિમાં, કોંગ્રેસ અને ઇન્ડિયા બ્લોક ઓપરેશન સિંદૂર અંગે સરકારને પ્રશ્નો પૂછવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે. કોંગ્રેસ નેતા જયરામ રમેશે કહ્યું છે કે કારગિલ યુદ્ધની જેમ, ઓપરેશન સિંદૂર પર પણ સંસદમાં ચર્ચા થવી જોઈએ.
૩. એર ઇન્ડિયા વિમાન દુર્ઘટના
૧૨ જૂન, ૨૦૨૫ ના રોજ અમદાવાદમાં એર ઇન્ડિયાનું વિમાન દુર્ઘટનાગ્રસ્ત થતાં ૨૬૦ લોકોના મોત થયા હતા. હવે અકસ્માતના કારણ, તપાસ અને પારદર્શિતા પર પ્રશ્નો ઉભા થઈ રહ્યા છે. એરક્રાફ્ટ અકસ્માત તપાસ બ્યુરોના પ્રારંભિક તપાસ અહેવાલ પર પણ પ્રશ્નો ઉભા થઈ રહ્યા છે. કોંગ્રેસ અને અન્ય વિપક્ષી પક્ષો વિમાન દુર્ઘટનાની જવાબદારી પર સવાલ ઉઠાવશે.
૪. બિહારમાં ખાસ સઘન સુધારા માટે
વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ વર્ષના અંતમાં બિહારમાં યોજાવાની છે. ચૂંટણી પંચ મતદાર યાદી નવેસરથી તૈયાર કરવા માટે ખાસ સઘન સુધારાની ઝુંબેશ ચલાવી રહ્યું છે. આનાથી સંસદમાં સૌથી વધુ હોબાળો થઈ શકે છે. આ મુદ્દે વિરોધ પક્ષો ભાજપ સામે એક થઈ શકે છે.
વિપક્ષે ચૂંટણી પંચ પર અનિયમિતતા અને તેના કામમાં પારદર્શિતાના અભાવનો આરોપ લગાવ્યો છે. તેમનો દાવો છે કે આ પ્રક્રિયામાં અનિયમિતતાઓ થઈ છે. કોંગ્રેસ અને સમાજવાદી પાર્ટી આ મુદ્દા પર સરકારને સંયુક્ત રીતે ઘેરશે.
૫. મણિપુર હિંસા
મે ૨૦૨૩ માં મણિપુર હિંસા શરૂ થયાને બે વર્ષથી વધુ સમય થઈ ગયો છે. હજુ સુધી સમસ્યા એ જ છે. આખું રાજ્ય કુકી અને મેઇતેઈ વિસ્તારોમાં વહેંચાયેલું છે. બંને સમુદાયના લોકો એકબીજાના વિસ્તારમાં જઈ શકતા નથી.
કોંગ્રેસ નેતા રાહુલ ગાંધી અને અન્ય વિપક્ષી પક્ષો મણિપુરનો મુદ્દો ઉઠાવી રહ્યા છે. મણિપુર સમસ્યાનો ઉકેલ લાવવા અને રાજ્યમાં રાષ્ટ્રપતિ શાસન સમાપ્ત કરવાની માંગ સંસદમાં ઉઠાવી શકાય છે. ભાજપ રાષ્ટ્રપતિ શાસન લંબાવવાની માંગણી કરતો પ્રસ્તાવ લાવી શકે છે.
૬. ભારતીય વિદેશ નીતિ અને ચીન સરહદ વિવાદ
કોંગ્રેસ આરોપ લગાવી રહી છે કે મોદી સરકારની વિદેશ નીતિ ચીન પ્રત્યે નબળી અને નરમ રહી છે. આવી સ્થિતિમાં, વિપક્ષ ચીન સાથેના સરહદ વિવાદ, તાજેતરના તણાવ અને ચીનના દાવાઓ પર જવાબો માંગી શકે છે.
આ ઉપરાંત, કોંગ્રેસ ઓપરેશન સિંદૂર પછી ભારતની વિદેશ નીતિ પર સરકારને સવાલ ઉઠાવવાની પણ તૈયારી કરી રહી છે. કેન્દ્ર સરકારે ઓપરેશન સિંદૂર પર ભારતનો પક્ષ રજૂ કરવા માટે વિવિધ દેશોમાં સર્વપક્ષીય પ્રતિનિધિમંડળો મોકલ્યા હતા.ક્ષો શું કહી રહ્યા છે
કોંગ્રેસ: સરકારને પૂછશે કે ટ્રમ્પનો યુદ્ધવિરામનો દાવો સાચો છે કે ખોટો.ચોમાસુ સત્રમાં કોંગ્રેસની રણનીતિ શું હશે? આ પ્રશ્ન પર કોંગ્રેસના રાષ્ટ્રીય પ્રવક્તા આલોક શર્મા કહે છે, ‘મુદ્દાઓ સ્પષ્ટ છે. પહેલું, પહેલગામ હુમલાને 90 દિવસ થઈ ગયા છે અને આતંકવાદીઓના નામ હજુ પણ અજાણ છે. તેઓ ક્યાં ગયા છે તે પણ ખબર નથી.”બીજું, ઓપરેશન સિંદૂરના નામે મત માંગવામાં આવ્યા હતા. ટ્રમ્પ વારંવાર કહી રહ્યા છે કે યુદ્ધવિરામ મારા કારણે થયો. સરકાર આ અંગે સરકારનું વલણ શું છે તે કેમ નથી જણાવતી?’
‘બધા પડોશી દેશો આપણાથી દૂર થવા લાગ્યા. ઓપરેશન સિંદૂરમાં એક પણ દેશે ખુલ્લેઆમ અમારું સમર્થન કર્યું નહીં. દેશોએ આતંકવાદ વિરુદ્ધ વાત કરી, પણ કોઈએ કહ્યું નહીં કે ઓપરેશન સિંદૂર સાચું હતું. આ સરકારને વિદેશ નીતિ પણ ખબર નથી. એક ડમી વિદેશ પ્રધાન છે જેણે પાકિસ્તાનને અગાઉથી કહ્યું હતું કે અમે હુમલો કરવાના છીએ.’
સંસદમાં અમારું ત્રીજું ધ્યાન બિહારમાં ચૂંટણી પંચની કાર્યવાહી પર રહેશે. ચૂંટણી પંચ ત્યાં ચૂંટણી ચોરી કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. તે આયોજન કરી રહ્યું છે અને મત કાપવામાં ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે. ચૂંટણી પંચની પ્રક્રિયા અને સમય બંને પર પ્રશ્નો છે. લોકશાહી પર આ અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો ડાઘ હશે કે ચૂંટણી પંચ 15-20% મત કાપવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.
આમ આદમી પાર્ટીએ કહ્યું છે કે તે હવે વિપક્ષી ગઠબંધન ઇન્ડિયા બ્લોકનો ભાગ નથી. વિપક્ષી એકતાના પ્રશ્ન પર આલોક શર્મા કહે છે કે, ‘કોંગ્રેસે સમગ્ર વિપક્ષની એકતાનો કોન્ટ્રાક્ટ લીધો નથી. અન્ય પક્ષોએ પણ વિચારવું પડશે. જો કોઈ ED-CBIના દબાણમાં આવે છે, તો અમારી પાસે તેનો કોઈ ઉકેલ નથી.’ભાજપ: દરેક મુદ્દાનો જવાબ આપીશું, પછી ભલે તે પહેલગામ હોય કે ઓપરેશન સિંદૂર
ભાજપના રાષ્ટ્રીય પ્રવક્તા પ્રેમ શુક્લા કહે છે કે, ‘અમારી પાર્ટી નિયમો અનુસાર સંસદમાં તમામ મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવા તૈયાર છે. પછી ભલે તે ઓપરેશન સિંદૂર હોય કે પહેલગામ હોય કે અન્ય કોઈ મુદ્દો હોય. જો વિપક્ષ સકારાત્મક ચર્ચા કરવા માંગે છે, તો અમારી પાર્ટી તેને સમર્થન આપશે.
પ્રેમ શુક્લા વિપક્ષી ગઠબંધનની એકતા પર કહે છે, ‘આમ આદમી પાર્ટી સંસદ સત્ર શરૂ થાય તે પહેલાં જ ઇન્ડિયા બ્લોક છોડી ચૂકી છે. તેમણે જાહેરાત કરી છે કે તેઓ બિહારમાં ચૂંટણી લડશે. જન સૂરજ પાર્ટી પણ બિહારમાં ચૂંટણી લડી રહી છે.’
શરણાગતિ વિરુદ્ધ ભ્રષ્ટ વિપક્ષના મુદ્દા પર હોબાળો થવાની શક્યતા.
ચોમાસુ સત્રમાં વિપક્ષની રણનીતિ વિશે વાત કરતા રાજકીય નિષ્ણાત હર્ષવર્ધન ત્રિપાઠી કહે છે કે, ‘અમેરિકન રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ કહી રહ્યા છે કે તેમણે વેપાર કરીને ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે યુદ્ધ બંધ કરી દીધું છે. આવી સ્થિતિમાં, વિપક્ષ આ મુદ્દા પર ભારતીય રાજદ્વારીની નિષ્ફળતાને મોટો મુદ્દો બનાવશે. બિહારમાં ચાલી રહેલા સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન પર પણ હોબાળો થઈ શકે છે.’
‘રાહુલ ગાંધીના દૃષ્ટિકોણથી, તેઓ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના દાવા પર ખુલ્લેઆમ બોલી શકે છે. રાહુલ ગાંધી એ રજૂ કરવાનો પ્રયાસ કરશે કે સરકાર અમેરિકાના દબાણ હેઠળ આવી ગઈ છે.’બીજી તરફ, શાસક પક્ષે વિપક્ષની રણનીતિને નિષ્ફળ બનાવવાની તૈયારી કરી લીધી છે. ચોમાસુ સત્ર શરૂ થાય તે પહેલાં જ કોંગ્રેસ નેતા પ્રિયંકા ગાંધીના પતિ રોબર્ટ વાડ્રા સામે ચાર્જશીટ દાખલ કરવામાં આવી છે. છત્તીસગઢના ભૂતપૂર્વ મુખ્યમંત્રી ભૂપેશ બઘેલના પુત્રની દારૂ કૌભાંડમાં ધરપકડ કરવામાં આવી છે.’
હર્ષવર્ધન ત્રિપાઠી કહે છે, ‘શાસક પક્ષ પાસે પણ આ બે મોટા મુદ્દા છે. તે ભ્રષ્ટાચારના મુદ્દા પર વિપક્ષને ઘેરી લેશે. સરકાર ઓપરેશન સિંદૂરની સફળતા વિશે જણાવશે. સરકાર છેલ્લા 10 વર્ષમાં સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં દેશે શું હાંસલ કર્યું છે તે જણાવવાનો પ્રયાસ કરશે. સરકાર 8 મહત્વપૂર્ણ બિલ લાવવા જઈ રહી છે. મને લાગે છે કે આ બિલ કોઈપણ સંજોગોમાં પસાર થશે.”બિહાર ચૂંટણી પહેલા વિપક્ષ પાસે વિપક્ષી એકતા બતાવવાની એક મોટી તક હશે. વિપક્ષે આ તક ગુમાવવી ન જોઈએ. જો વિપક્ષ ખરેખર એવું માને છે કે ભારત ગઠબંધન કામ કરી રહ્યું છે, તો બિહાર ચૂંટણી પહેલા એકતા બતાવવા માટે આનાથી સારી તક બીજી કોઈ નહીં હોય. બજેટ સત્રમાં, સપા નેતા અખિલેશ યાદવ સંભલ મુદ્દા પર બોલી રહ્યા હતા. તે જ સમયે, કોંગ્રેસના નેતા રાહુલ ગાંધી અદાણી મુદ્દા પર ટી-શર્ટ પહેરીને બહાર ફરતા હતા.’
‘વિપક્ષી છાવણીમાં એકતા નથી, અત્યારે આ જ જરૂરી છે’
વરિષ્ઠ પત્રકાર નીરજા ચૌધરી કહે છે, ‘વિપક્ષી પક્ષો સાથે મળીને કેટલી સારી રીતે કામ કરે છે તે જોવું રસપ્રદ રહેશે. વિપક્ષે ઓનલાઈન મીટિંગો દ્વારા રણનીતિ પર ચર્ચા કરી છે, કોઈએ રૂબરૂ વાત કરી નથી. આનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે વિપક્ષી છાવણીમાં એકતા નથી. સંસદમાં વિપક્ષ એક થાય તે વધુ મહત્વપૂર્ણ છે.’
‘જો જૂનમાં સંસદનું ખાસ સત્ર હોત, તો સમગ્ર ધ્યાન પહેલગામમાં સુરક્ષા ખામી અને ગુપ્તચર નિષ્ફળતા પર કેન્દ્રિત હોત. 21 જુલાઈએ ગૃહની બેઠક થશે ત્યારે ઘણા બધા મુદ્દાઓ સામે આવશે. મોહન ભાગવતે 75 વર્ષની ઉંમરે નિવૃત્ત થનારા નેતાઓ વિશે વાત કરી છે. મને લાગે છે કે આ અંગે પણ ચર્ચા થઈ શકે છે.’
સંસદમાં વિપક્ષની રણનીતિ અંગે નીરજા ચૌધરી માને છે કે વિપક્ષ સંસદમાં એકબીજાને સહકાર આપે છે. તેઓ કયા મુદ્દાને સૌથી મહત્વપૂર્ણ બનાવશે, કયા મુદ્દા પર તેઓ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે, તે રણનીતિનો એક ભાગ છે.’આ સરકારને બિલ પસાર કરાવવામાં કોઈ મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડતો નથી. તેઓ કોઈક રીતે કેટલાક વિપક્ષી પક્ષોનો ટેકો મેળવવામાં સફળ થાય છે. એવું કોઈ બિલ નથી કે જેના પર વિપક્ષ કોઈ મક્કમ વલણ અપનાવી રહ્યું હોય. બીજી બાજુ, ન્યાયાધીશના મહાભિયોગના કિસ્સામાં, સરકાર અને વિપક્ષ બંને સાથે છે, તેથી બિલ અને આ દરખાસ્તો પર કોઈ ખાસ સંઘર્ષ જોવા મળે તેવી આશા ઓછી છે.’
