અરવિંદ કેજરીવાલની નવી સૌર નીતિ પીએમ મોદીની સૂર્યોદય યોજનાથી કેવી રીતે અલગ?

સોનુ અને મોનુ બે ભાઈઓ હતા. ગામની શાળામાં ધોરણ 6 માં ભણતા હતા. એક દિવસ વર્ગમાં, માસ્ટરજીએ કહ્યું કે ભવિષ્યમાં લોકોના ઘર સૂર્યના પ્રકાશથી ચમકશે. સોનુ અને મોનુ સહિત આખો વર્ગ ચોંકી ગયો. તે વિચારવા લાગ્યો કે જો પોલ પરથી તેના ઘરમાં વીજળી નહીં આવે તો સૂર્યમાંથી ઉત્પન્ન થતી વીજળી કેવી રીતે આવશે. પરંતુ કોઈ યુગની આ વાર્તા ટૂંક સમયમાં મોટું સ્વરૂપ ધારણ કરવા જઈ રહી છે. તે લાંબા સમય પહેલા શરૂ થયું હતું. પરંતુ હવે ભવિષ્યને ધ્યાનમાં રાખીને તેનો એક્શન પ્લાન તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે.

આજે પણ ભારતમાં એવા ઘણા ગામો અને શહેરો છે જ્યાં વીજળી નથી અથવા તો કલાકો સુધી બંધ રહે છે. ઉનાળામાં વીજળીની માંગ એટલી વધી જાય છે કે વીજળી વિભાગને પણ પરસેવો છૂટવા લાગે છે. આને ધ્યાનમાં રાખીને પીએમ નરેન્દ્ર મોદીએ 22 જાન્યુઆરીએ સૂર્યોદય યોજના શરૂ કરી હતી.

સૂર્યોદય યોજના(Suryoday Yojana) અને નવી સૌર નીતિ(Solar Policy) વચ્ચે શું તફાવત ?

દિલ્હી(Delhi)ના મુખ્યમંત્રી અરવિંદ કેજરીવાલ(Arvind Kejriwal)ની દિલ્હી સરકારે નવી સોલાર પોલિસી 2024 જાહેર કર્યાની આ જાહેરાતને માત્ર એક અઠવાડિયું જ પસાર થયું હતું. પરંતુ સૂર્યોદય યોજના અને નવી સૌર નીતિમાં શું તફાવત છે. ચાલો સમજીએ.

રામ મંદિરના અભિષેકનો દિવસ હતો. 22 જાન્યુઆરી, 2024ના રોજ સમગ્ર દેશ રામની ભક્તિમાં ડૂબી ગયો હતો. બપોરે 12.30 વાગ્યાની આસપાસ પીએમ મોદી દ્વારા અયોધ્યાના ભવ્ય રામ મંદિરમાં અભિષેક કાર્યક્રમ પૂર્ણ થયો હતો. તેના થોડા કલાકો બાદ પીએમ મોદીએ સૂર્યોદય યોજનાની જાહેરાત કરી. આ અંતર્ગત 1 કરોડ ઘરોની છત પર સોલાર પાવર સિસ્ટમ લગાવવામાં આવશે.

સરકાર 2014માં પણ આ યોજના લાવી હતી

જો કે, છત પર સોલાર પાવર સિસ્ટમના ઇન્સ્ટોલેશનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે લાવવામાં આવેલી આ પહેલી યોજના નથી. વર્ષ 2014માં પણ સરકારે સૌર કાર્યક્રમ શરૂ કર્યો હતો, જેથી વર્ષ 2022 સુધીમાં 40 હજાર મેગાવોટ સ્થાપિત ક્ષમતાની વીજળીનો લક્ષ્યાંક હાંસલ કરી શકાય. વોટ એ ઉર્જાનું એકમ છે જેની ગણતરી સમયાંતરે વપરાયેલી ઊર્જાના જથ્થા તરીકે કરવામાં આવે છે, સામાન્ય રીતે એક જૌલ પ્રતિ સેકન્ડ.

જોકે આ લક્ષ્યાંક હાંસલ કરી શકાયો નથી. પરિણામે, સરકારે સમયમર્યાદા 2022 થી વધારીને 2026 કરી. હવે પ્રધાનમંત્રી સૂર્યોદય યોજના દ્વારા સરકાર 40 GW રૂફટોપ સોલાર ક્ષમતાનો લક્ષ્યાંક હાંસલ કરવા માંગે છે.

સૂર્યોદય યોજના(Suryoday Yojana) શું છે?

આ યોજના હેઠળ 1 કરોડ લોકોના ઘરની છત પર સોલાર પાવર સિસ્ટમ લગાવવામાં આવશે. પીએમ મોદીએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર કહ્યું હતું

સરકારી વેબસાઇટ અનુસાર, 3 કિલોવોટના પ્લાન્ટની કિંમત 1.26 લાખ રૂપિયા છે, જેના માટે સરકાર 54 હજાર રૂપિયા સુધીની સબસિડી આપે છે. તમારે તમારા પોતાના ખિસ્સામાંથી 72 હજાર રૂપિયા ચૂકવવા પડશે. જો કે, સોલાર પેનલની ગુણવત્તાના આધારે, રકમ વધુ કે ઓછી હોઈ શકે છે.

તમારી નવી સૌર નીતિ(Solar Policy) શું છે?

મુખ્યમંત્રી અરવિંદ કેજરીવાલે સોમવારે દિલ્હીમાં નવી સોલર પોલિસી રજૂ કરી. તેમણે કહ્યું કે ધાબા પર સોલાર પેનલ લગાવવાથી ઘરોનું વીજળી બિલ(Electricity Bill) ઘટીને શૂન્ય થઈ જશે જ્યારે વાણિજ્યિક અને ઔદ્યોગિક ગ્રાહકોનું વીજળી બિલ અડધું થઈ જશે.

નવી નીતિ અનુસાર, ગ્રાહકો છત પર સોલાર પેનલ લગાવીને દર મહિને 700-900 રૂપિયા કમાઈ શકે છે કારણ કે સરકારે ઉર્જા ઉત્પાદન અનુસાર પ્રોત્સાહનો (Generation Base Incentive) આપવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે.

દિલ્હી સરકારની વર્તમાન સબસિડી યોજના હેઠળ, જો કોઈ ગ્રાહક 200 યુનિટ સુધી વીજળી વાપરે છે, તો તેનું બિલ શૂન્ય આવશે. 201 થી 400 યુનિટ વચ્ચેના વપરાશ પર 50 ટકા સબસિડી આપવામાં આવે છે.

દિલ્હીના મુખ્યમંત્રીએ કહ્યું કે, જો કોઈ વ્યક્તિ 400 યુનિટનો વપરાશ કરે છે અને 225 યુનિટ સોલર પાવરનું ઉત્પાદન કરે છે, તો તેનું વીજળીનું બિલ શૂન્ય થશે કારણ કે તેનો વપરાશ 200 યુનિટથી ઓછો રહેશે, જેના માટે દિલ્હી સરકાર પહેલેથી જ સબસિડી આપી રહી છે.

જો તમે સરકારનું માનીએ તો દિલ્હીના 70 ટકા ગ્રાહકો 200 યુનિટથી ઓછી વીજળીનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે અને તેમનું બિલ શૂન્ય છે. નવી નીતિ હેઠળ, રુફટોપ પર સોલાર પેનલ્સ ઇન્સ્ટોલ કર્યા પછી, આંશિક સબસિડીવાળા અને બિન-સબસિડીવાળા ગ્રાહકોનું વીજળીનું બિલ પ્રથમ મહિનાથી શૂન્ય થઈ જશે.

બાકી રહેલા વધારાના ઉર્જા એકમોને આગામી 12 મહિનાના બિલિંગ ચક્રમાં ફેરવવામાં આવશે. જો વર્ષના અંત સુધીમાં સૂર્યપ્રકાશમાંથી ઉત્પન્ન થતી વીજળી ગ્રાહકની વીજળીની માંગ કરતાં વધુ હોય તો ગ્રાહક તેમાંથી પૈસા પણ કમાઈ શકે છે. સોલાર પાવર જનરેશન પર ગ્રાહકોને યુનિટ દીઠ રૂ. 3 (1-3kW પ્લાન્ટ) અથવા રૂ. 2 પ્રતિ યુનિટ (3-10 kW પ્લાન્ટ) મળશે. ઘરોમાં પ્લાન્ટ લગાવવા માટે સરકાર 10,000 રૂપિયા સુધીની સબસિડી આપશે.

ભારતની સૌર ક્ષમતા કેટલી છે?

નવી અને પુનઃપ્રાપ્ય ઉર્જા મંત્રાલયની વેબસાઈટ અનુસાર, ડિસેમ્બર 2023 સુધીમાં ભારતમાં સૌર ઊર્જા સ્થાપિત ક્ષમતા 73.31 GW હતી. જ્યારે રૂફટોપ સોલાર પાવરની સ્થાપિત ક્ષમતા ડિસેમ્બર 2023 સુધીમાં 11.08 GW છે.

સૌર ક્ષમતાની વાત કરીએ તો રાજસ્થાન 18.7 ગીગાવોટની ક્ષમતા સાથે પ્રથમ સ્થાને છે. જ્યારે ગુજરાત 10.5 GW સાથે બીજા સ્થાને છે. જ્યારે રૂફટોપ સોલાર ક્ષમતાની વાત આવે છે, ત્યારે ગુજરાત 2.8 GW સાથે પ્રથમ ક્રમે છે. આ પછી 1.7 GW ક્ષમતા સાથે મહારાષ્ટ્ર છે.

ખાસ કરીને, દેશની વર્તમાન નવીનીકરણીય ઉર્જા ક્ષમતામાં સૌર ઉર્જાનો મોટો હિસ્સો છે, જે લગભગ 180 GW છે.

સૌર ઊર્જાનું વિસ્તરણ ભારત માટે શા માટે મહત્વનું છે?

ઇન્ટરનેશનલ એનર્જી એજન્સી (IEA) ના નવીનતમ વર્લ્ડ એનર્જી આઉટલુક અનુસાર, ભારતમાં આગામી 30 વર્ષમાં વિશ્વના અન્ય કોઈપણ દેશ અથવા ભાગની સરખામણીમાં સૌથી વધુ ઉર્જાની માંગ રહેવાની ધારણા છે.

આ માંગને પહોંચી વળવા માટે, દેશને ઊર્જાના કાયમી સ્ત્રોતની જરૂર છે અને આ માટે ભારત માત્ર કોલસાના પ્લાન્ટ પર નિર્ભર ન રહી શકે. જો કે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોની વાત કરીએ તો ભારતે તેની કોલસા ઉત્પાદન ક્ષમતા બમણી કરી છે. ભારતે વર્ષ 2030 સુધીમાં રિન્યુએબલ એનર્જી ક્ષમતાને 500 ગીગાવોટ સુધી લઈ જવાનું લક્ષ્ય નક્કી કર્યું છે. તેથી ભારત માટે તેની સૌર ઉર્જા ક્ષમતા વધારવી મહત્વપૂર્ણ છે. દેશે તેને 2010માં 10 મેગાવોટથી ઓછાથી વધારીને 2023માં 70.10 ગીગાવોટ કર્યું છે.

રૂફટોપ સોલાર પ્રોગ્રામ શું છે?

આ યોજના વર્ષ 2014માં શરૂ કરવામાં આવી હતી. તેનો ઉદ્દેશ્ય કેન્દ્ર તરફથી નાણાકીય સહાય દ્વારા ભારતના રહેણાંક ક્ષેત્રમાં રૂફટોપ સોલાર સ્થાપિત ક્ષમતાને વિસ્તારવાનો હતો.

આ યોજના શરૂ કરવામાં આવી હતી જેથી કરીને છત પર સોલાર સ્થાપિત કરવાની ક્ષમતા માર્ચ 2026 સુધીમાં 40 GW સુધી વધારી શકાય. હાલમાં તે બીજા તબક્કામાં છે. આ યોજના હેઠળ, ભારતની રૂફટોપ સોલર ક્ષમતા, જે માર્ચ 2019માં 1.8 GW હતી, તે નવેમ્બર 2023માં 10.4 GW સુધી પહોંચી જશે. 3 કિલોવોટની ક્ષમતાવાળી સોલાર પેનલ લગાવવા પર સરકારની સબસિડી 40 ટકા છે, જ્યારે 10 કિલોવોટ માટે 20 ટકા છે. સોલાર પેનરનું આયુષ્ય લગભગ 25 વર્ષ છે. તેને ન તો જાળવણીની જરૂર છે કે ન તો સમારકામની.

આ પણ વાંચો:Land For Jobs Case/EDએ આજે તેજસ્વીને બોલાવ્યા, 10 કલાકની પૂછપરછ બાદ ગઈકાલે રાત્રે 9 વાગ્યે લાલુને કર્યા મુક્ત

આ પણ વાંચો:બિહાર/EDએ લાલુને 10 કલાકમાં પૂછ્યા 60 પ્રશ્નો,આજે થશે તેજસ્વીની પુછપરછ

More Posts