New Delhi: પાકિસ્તાને પહલગામ આતંકવાદી હુમલો એવા સમયે કર્યો હતો જ્યારે અમેરિકાના ઉપરાષ્ટ્રપતિ ભારતની મુલાકાતે હતા. આ બરાબર 25 વર્ષ પહેલાંની ઘટના જેવી જ હતી, જ્યારે બિલ ક્લિન્ટન ભારતમાં હતા અને પાકિસ્તાને પણ આવી જ હિંમત કરી હતી. નિષ્ણાતો માને છે કે પાકિસ્તાન જમ્મુ અને કાશ્મીર પ્રાંતમાં અશાંતિ બતાવવા અને મુદ્દાને આંતરરાષ્ટ્રીય બનાવવા માટે આવું કરે છે. જેએનયુના સ્કૂલ ઓફ ઇન્ટરનેશનલ સ્ટડીઝના આસિસ્ટન્ટ પ્રોફેસર સંદીપ કુમાર સિંહ કહે છે કે પહલગામ પાછળ પાકિસ્તાનની ત્રણ વ્યૂહરચના હતી. આ ત્રણ વ્યૂહરચના છે – કાશ્મીર મુદ્દાનું આંતરરાષ્ટ્રીયકરણ, તેની આંતરિક સમસ્યાઓ છુપાવવી અને કાશ્મીરમાં ફરીથી આતંકવાદ વધારવો.
સંદીપ સિંહ કહે છે, ‘પહેલા પણ લશ્કરી દળો પર હુમલા થયા છે, પરંતુ પહેલગામની ઘટના છેલ્લા 20-30 વર્ષના ઇતિહાસમાં અનોખી છે.’ અનંતનાગમાં કાશ્મીરી પંડિતોની હત્યા કરવામાં આવી હતી અને શીખોની હત્યા કરવામાં આવી હતી, પરંતુ પહેલી વાર કાશ્મીરની બહારના લોકોને મારી નાખવામાં આવ્યા છે. આનાથી કાશ્મીરીઓ પણ નિરાશ થશે, જેમના આર્થિક હિતો પણ આનાથી પ્રભાવિત થશે. આ દર્શાવે છે કે આતંકવાદીઓમાં બેચેની છે. 2019 માં કલમ 370 નાબૂદ કરવામાં આવી હતી અને ત્યારથી લગભગ 6 વર્ષથી પરિસ્થિતિ સામાન્ય છે. પ્રવાસન મોસમ દરમિયાન કાશ્મીરમાં ભીડ રહે છે. આનાથી પાકિસ્તાનમાં ચિંતા ફેલાઈ ગઈ છે. આ ઉપરાંત, તે એ વાતની પણ ચિંતા કરતો હતો કે તે એવા સમયે થવું જોઈએ જ્યારે સમગ્ર વિશ્વનું ધ્યાન આકર્ષિત થઈ શકે. આ દ્વારા તેમણે સંદેશ આપવાનો પ્રયાસ કર્યો છે કે કાશ્મીરમાં બધું બરાબર નથી.
“જ્યારે હમાસે ઇઝરાયલ પર હુમલો કર્યો ત્યારે આવું જ હતું,” તે કહે છે. તેણે આ કર્યું કારણ કે ઇઝરાયલ અને ગલ્ફ દેશો વચ્ચે I2U2 જેવો કરાર થઈ રહ્યો હતો. તેથી હમાસે ગાઝા તરફ ધ્યાન દોરવા માટે આ હુમલો કર્યો. હવે પાકિસ્તાન દ્વારા પણ આવો જ પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે. પાકિસ્તાન રાજ્યની નિષ્ફળતાની સ્થિતિમાં છે. અંદરખાને અરાજકતા છે. તેમને ડર હતો કે ભારત કાશ્મીર સાથે ભળી રહ્યું છે. વંદે ભારત કાશ્મીર જઈ રહ્યું છે. આનાથી પાકિસ્તાનમાં ચિંતા ફેલાઈ ગઈ છે. તેમને લાગે છે કે આનાથી પરિસ્થિતિ વધુ ખરાબ થશે અને જો કાશ્મીરનું અર્થતંત્ર ફરીથી તૂટી પડશે, તો યુવાનો ફરીથી આતંકવાદનો માર્ગ અપનાવી શકશે.
શું પાકિસ્તાન સામે યુદ્ધ કરવું યોગ્ય રહેશે?
શું ભારત પાસે પાકિસ્તાન સાથે યુદ્ધ કરવાનો વિકલ્પ છે અને શું તે વાજબી રહેશે? આ પ્રશ્ન પર, પ્રોફેસર સંદીપ સિંહ કહે છે કે ભારત પાસે હંમેશા આ વિકલ્પ રહેશે, પરંતુ કોઈપણ પગલાં લેતા પહેલા મૂલ્યાંકન જરૂરી છે. તેમનું કહેવું છે કે ભારતની તુલના દરેક બાબતમાં ઇઝરાયલ સાથે ન થઈ શકે. ઇઝરાયલ પોતાના અસ્તિત્વ માટે લડી રહ્યું છે અને તે ખતરાથી બચવા માટે તેની પાસે એકમાત્ર વિકલ્પ યુદ્ધ છે. પરંતુ ભારત એક મહાસત્તા છે અને તેનું અર્થતંત્ર મોટું છે. આવી સ્થિતિમાં, યુદ્ધ કરતા પહેલા ફાયદા અને ગેરફાયદાનું મૂલ્યાંકન કરવું જરૂરી બનશે. પછી આપણે આંતરરાષ્ટ્રીય પરિસ્થિતિને સમજવી પડશે. તે કહે છે કે ભારત કંઈક કરશે તે ચોક્કસ લાગે છે. આનું કારણ એ છે કે વર્તમાન નરેન્દ્ર મોદી સરકારે અપેક્ષાઓ વધારી છે. તેમનું કહેવું છે કે એવી શક્યતા છે કે ભારત સીધા યુદ્ધને બદલે મર્યાદિત હુમલો કરી શકે છે.
પાકિસ્તાને આગામી કેટલાક મહિનાઓ સુધી સાવધ રહેવાની જરૂર છે, તેનાથી વધુ ઘટનાઓ બની શકે છે
બાલાકોટ જેવી સ્ટ્રાઈક અથવા તેનાથી પણ મોટા પગલાં લેવામાં આવી શકે છે. એટલું જ નહીં, પ્રોફેસર સંદીપ સિંહ કહે છે કે એવું લાગતું નથી કે આ પછી પણ પાકિસ્તાન અટકશે. તે કહે છે, ‘પાકિસ્તાન તરફથી આવી વધુ ઘટનાઓને અંજામ આપવાના પ્રયાસો થઈ શકે છે.’ જો રાતોરાત કોઈ સુધારો ન થાય, તો પરિસ્થિતિ પણ રાતોરાત બગડતી નથી. આવી સ્થિતિમાં, પાકિસ્તાન આગામી થોડા મહિનામાં ઘણી ઘટનાઓને અંજામ આપી શકે છે. તેમનું કહેવું છે કે જ્યારે પાકિસ્તાન આતંકવાદ ફેલાવે છે ત્યારે સ્થાનિક લોકો અને ભારતના અન્ય ભાગોના લોકોનું વલણ શું હોય છે તે જોવું મહત્વપૂર્ણ રહેશે. હાલમાં એવું લાગે છે કે કાશ્મીરી લોકોએ ભારતના અભિપ્રાયને આગળ ધપાવ્યો છે. ઓમર અબ્દુલ્લા અને મહેબૂબા મુફ્તીએ પણ આવી જ વાતો કહી છે.
આ પણ વાંચો:સિંધુ બાદ પાકિસ્તાનને વધુ એક મોટો ફટકો, વિમાનો અને જહાજો પર લગાવ્યો પ્રતિબંધ!
આ પણ વાંચો:હુમલાખોર હાશિમ મુસા પર મોટો ખુલાસો, હુમલા પાછળ પાકિસ્તાની સેનાનો સીધો સંબંધ
આ પણ વાંચો:જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં મોટો નિર્ણય,આ 48 પર્યટન સ્થળો બંધ કરાયા,અહીં જુઓ યાદી
