PM Modi Masoud Pezeshkian Meeting: વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેજેશ્કિયાન વચ્ચે ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે યુદ્ધ શરૂ થયા બાદ પ્રથમ વખત મુલાકાત થઈ છે. બંને નેતાઓની આ મહત્વપૂર્ણ મુલાકાત કિર્ગિસ્તાનની રાજધાની બિશ્કેકમાં યોજાઈ રહેલા શાંઘાઈ કોઓપરેશન ઓર્ગેનાઈઝેશન (SCO) શિખર સંમેલન દરમિયાન થઈ હતી. બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધો અને મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા તણાવને જોતા આ મુલાકાતને મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે.
PM Modi Masoud Pezeshkian Meeting દરમિયાન શું થયું?
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી SCO Summitમાં ભાગ લેવા માટે કિર્ગિસ્તાન પહોંચ્યા છે. બિશ્કેકમાં યોજાયેલા સંમેલન દરમિયાન તેમણે ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેજેશ્કિયાન સાથે મુલાકાત કરી હતી. ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે ફેબ્રુઆરીથી ચાલી રહેલા સૈન્ય સંઘર્ષ બાદ બંને નેતાઓની આ પ્રથમ રૂબરૂ મુલાકાત હોવાનું જણાવવામાં આવી રહ્યું છે.
જોકે, PM Modi Masoud Pezeshkian Meeting દરમિયાન બંને નેતાઓ વચ્ચે કયા ચોક્કસ મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થઈ તે અંગે હાલમાં બંને દેશો તરફથી કોઈ સત્તાવાર વિગત જાહેર કરવામાં આવી નથી. તેમ છતાં, વર્તમાન મધ્ય પૂર્વની પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં લેતા ઈરાન-અમેરિકા તણાવ, પ્રાદેશિક સુરક્ષા, શાંતિ અને ભારતીય નાગરિકોની સુરક્ષા જેવા મુદ્દાઓ ચર્ચામાં આવ્યા હોવાની શક્યતા છે.
વડાપ્રધાન મોદી અગાઉથી જ મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષ અંગે ભારતનું વલણ સ્પષ્ટ કરતા આવ્યા છે. ભારતે સતત કહ્યું છે કે કોઈપણ પ્રકારના વિવાદનો ઉકેલ યુદ્ધ કે હિંસાથી નહીં પરંતુ વાતચીત અને કૂટનીતિ દ્વારા શોધવો જોઈએ.
મધ્ય પૂર્વમાં શાંતિ માટે ભારતનો સંદેશ
ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે તણાવ વધ્યા બાદ વડાપ્રધાન મોદી ઈરાનના નેતૃત્વ સાથે સતત સંપર્કમાં રહ્યા છે. ભારતે મધ્ય પૂર્વમાં શાંતિ અને સ્થિરતાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે. ખાસ કરીને આ સંઘર્ષની અસર વૈશ્વિક વેપાર, ઊર્જા પુરવઠા અને સપ્લાય ચેઇન પર પડી શકે છે.
ભારત માટે ઈરાન વ્યૂહાત્મક રીતે પણ મહત્વપૂર્ણ દેશ છે. બંને દેશો વચ્ચે લાંબા સમયથી વેપાર, ઊર્જા, પરિવહન અને પ્રાદેશિક સહયોગ જેવા ક્ષેત્રોમાં સંબંધો રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં મધ્ય પૂર્વમાં કોઈપણ મોટો સૈન્ય સંઘર્ષ ભારતના આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક હિતોને પણ અસર કરી શકે છે.
વડાપ્રધાન મોદીએ 30 જૂને ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેજેશ્કિયાન સાથે ફોન પર વાતચીત કરી હતી. આ વાતચીત દરમિયાન પણ તેમણે મધ્ય પૂર્વમાં વધી રહેલા તણાવ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી અને શાંતિ તથા સ્થિરતા માટે ભારતની પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરી હતી.
આ ઉપરાંત, ઈરાનમાં રહેતા ભારતીય નાગરિકોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા બદલ વડાપ્રધાન મોદીએ પેજેશ્કિયાનનો આભાર પણ માન્યો હતો. યુદ્ધ જેવી સ્થિતિમાં ભારતીય નાગરિકોની સુરક્ષા ભારત માટે મહત્વનો મુદ્દો બની રહે છે.
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ફરી સૈન્ય કાર્યવાહી
વડાપ્રધાન મોદી અને મસૂદ પેજેશ્કિયાનની મુલાકાત એવા સમયે થઈ છે જ્યારે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ફરી સૈન્ય તણાવ વધી ગયો છે. લગભગ એક મહિના બાદ બંને દેશો વચ્ચે ફરી સૈન્ય કાર્યવાહી થઈ હોવાનું સામે આવ્યું છે.
અમેરિકાએ લારક દ્વીપ પર ઈરાનના સૈન્ય રૉકેટ લોન્ચર્સને નિશાન બનાવ્યા હતા. અમેરિકાના જણાવ્યા અનુસાર, ઈરાનને હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં બારૂદી સુરંગો બિછાવવાથી રોકવા માટે આ કાર્યવાહી જરૂરી હતી.
હોર્મુઝ જળમાર્ગ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઊર્જા પરિવહન માર્ગોમાંથી એક છે. અહીં તણાવ વધે તો વૈશ્વિક તેલ પુરવઠો અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર પર તેની સીધી અસર પડી શકે છે. આ જ કારણસર ભારત સહિત અનેક દેશો મધ્ય પૂર્વની સ્થિતિ પર નજર રાખી રહ્યા છે.
અમેરિકાની કાર્યવાહી બાદ ઈરાને પણ જવાબી કાર્યવાહી કરી હતી. ઈરાન તરફથી સંયુક્ત આરબ અમીરાત અને જોર્ડનમાં આવેલા અમેરિકન સૈન્ય મથકોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. ઈરાનના ઈસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) દ્વારા હોર્મુઝ વિસ્તારમાં અમેરિકન ડ્રોનને તોડી પાડવાનો દાવો પણ કરવામાં આવ્યો હતો.
પેજેશ્કિયાનનું કડક વલણ
ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેજેશ્કિયાને અનેક વખત સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ઈરાન યુદ્ધ ઇચ્છતું નથી. જોકે, તેમના જણાવ્યા પ્રમાણે જો ઈરાન પર હુમલો કરવામાં આવશે તો દેશ પોતાની સુરક્ષા માટે સંપૂર્ણ શક્તિથી જવાબ આપશે.
SCO શિખર સંમેલન માટે રવાના થતાં પહેલાં પણ પેજેશ્કિયાને આક્રમકતા સામે કડક જવાબ આપવાની વાત કરી હતી. તેમના નિવેદનને અમેરિકા માટે સ્પષ્ટ ચેતવણી તરીકે જોવામાં આવ્યું હતું.
પેજેશ્કિયાને મધ્ય પૂર્વના ઐતિહાસિક અને સાંસ્કૃતિક મહત્વ પર પણ ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ વિસ્તારનો ઇતિહાસ અને સંસ્કૃતિ હજારો વર્ષ જૂની છે. તેમના અનુસાર, મધ્ય પૂર્વના દેશો વચ્ચે સંવાદ, સહઅસ્તિત્વ અને વિકાસની પરંપરા રહી છે અને આ પરંપરાને આગળ વધારવાની જરૂર છે.
ભારત માટે PM Modi Masoud Pezeshkian Meetingનું મહત્વ
PM Modi Masoud Pezeshkian Meeting માત્ર બે દેશોના નેતાઓ વચ્ચેની સામાન્ય મુલાકાત નથી, પરંતુ વર્તમાન ભૂરાજકીય પરિસ્થિતિમાં તેનું વિશેષ મહત્વ છે. એક તરફ ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે તણાવ ફરી વધી રહ્યો છે, જ્યારે બીજી તરફ ભારત બંને પક્ષો વચ્ચે શાંતિ અને કૂટનીતિના માર્ગને સમર્થન આપી રહ્યું છે.
ભારત હંમેશા મધ્ય પૂર્વમાં શાંતિ અને સ્થિરતાને મહત્વ આપતું રહ્યું છે. ઈરાન સાથે ભારતના ઐતિહાસિક અને વ્યૂહાત્મક સંબંધોને ધ્યાનમાં લેતા પેજેશ્કિયાન સાથે વડાપ્રધાન મોદીની મુલાકાત બંને દેશો વચ્ચે સતત સંવાદ જાળવવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલું બની શકે છે.
આ મુલાકાતથી એ પણ સ્પષ્ટ થાય છે કે ભારત મધ્ય પૂર્વની બદલાતી પરિસ્થિતિ પર નજીકથી નજર રાખી રહ્યું છે. ખાસ કરીને ઊર્જા સુરક્ષા, વેપાર માર્ગો, ભારતીય નાગરિકોની સુરક્ષા અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન જેવા મુદ્દાઓ ભારત માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
હાલમાં બંને નેતાઓની મુલાકાત અંગે વિગતવાર સત્તાવાર માહિતી સામે આવી નથી. પરંતુ ઈરાન-અમેરિકા વચ્ચે વધતા તણાવ વચ્ચે બિશ્કેકમાં થયેલી આ મુલાકાતને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે મહત્વપૂર્ણ રાજદ્વારી ઘટનાના રૂપમાં જોવામાં આવી રહી છે.
