Narmada News : ગાંધીનગરથી લઈને નર્મદા અને સુરત સુધી સાગબારા-ઉમરપાડા જંગલ જમીન વિવાદ (Land Dispute)ને લઈને રાજકીય અને વહીવટી હલચલ તેજ બની છે. નર્મદા જિલ્લાના સાગબારા (Sagbara) તાલુકાના આશરે 12 ગામોના આદિવાસી ખેડૂતો છેલ્લા 19 દિવસથી જમીનના હક માટે આંદોલન (Farmers Protest)કરી રહ્યા છે. ખેડૂતોનો દાવો છે કે તેઓ વર્ષોથી ઉમરપાડા વિસ્તારમાં મળેલી જમીન પર ખેતી કરતા આવ્યા છે અને હવે તેમને ખેતી કરતાં રોકવામાં આવી રહ્યા છે.
આ દરમિયાન ખેડૂતો દ્વારા 27 ઓગસ્ટે હળ અને અન્ય ખેતીના સાધનો સાથે જમીન ખેડવાનો નિર્ણય જાહેર કરવામાં આવ્યો છે. જેના કારણે આજે સાગબારા-ઉમરપાડા બોર્ડર વિસ્તારમાં સ્થિતિ સંવેદનશીલ બની શકે છે.
20 વર્ષથી ખેતી, હવે કેમ વિવાદ?
આ વિવાદનો સંબંધ ઉકાઈ ડેમના અસરગ્રસ્ત ખેડૂતો સાથે જોડાયેલો છે. સાગબારા તાલુકાના હલગામ, પાડી, દોધનવાડી, ખોપી, નાલ સહિતના ગામોના ખેડૂતોને ઉમરપાડા વિસ્તારમાં ખેતી માટે જમીન ફાળવવામાં આવી હોવાનો દાવો છે.
ખેડૂતોના જણાવ્યા પ્રમાણે તેઓ આશરે બે દાયકાથી આ વિસ્તારમાં ખેતી કરી રહ્યા હતા. જોકે છેલ્લા બે વર્ષથી જમીનના ઉપયોગ અને હકને લઈને સાગબારા તથા ઉમરપાડાના સ્થાનિક ખેડૂતો વચ્ચે વિવાદ વધ્યો છે.
19 દિવસથી ખેડૂતોનું આંદોલન
જમીન પર ખેતી કરવાની મંજૂરી અને પોતાના હકની માંગ સાથે સાગબારાના આશરે 300 જેટલા ખેડૂતો આંદોલન (Farmers Protest) કરી રહ્યા છે.
ખેડૂતોનું કહેવું છે કે વર્ષોથી તેઓ જે જમીન પર ખેતી કરે છે, ત્યાં હવે વન વિભાગ અને સ્થાનિક ખેડૂતો તરફથી વિરોધ થઈ રહ્યો છે. આ મુદ્દે ખેડૂતો 8 ઓગસ્ટથી ઉપવાસ અને ધરણાં પર બેઠા છે.
સાગબારાના ખેડૂતો શું કહે છે?
ખેડૂત આગેવાનોનો મુખ્ય દાવો છે કે તેમને અગાઉ ફાળવવામાં આવેલી જમીન પર તેઓ લાંબા સમયથી ખેતી કરતા આવ્યા છે. તેથી માત્ર સ્થાનિક વિરોધના આધારે તેમને ખેતી કરતાં રોકવા યોગ્ય નથી.
ખેડૂત આગેવાન લીલાબેન વસાવાએ આંદોલન દરમિયાન સરકાર સમક્ષ પોતાની જમીનના હકનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો છે અને 27 ઓગસ્ટે ખેતી શરૂ કરવાની જાહેરાત કરી છે.
ઉમરપાડાના ખેડૂતોનો શું વિરોધ છે?
બીજી તરફ ઉમરપાડા (Umarpada)તાલુકાના સ્થાનિક ખેડૂતો આ દાવાને સ્વીકારતા નથી. તેમનું કહેવું છે કે બહારના વિસ્તારના ખેડૂતો આવીને તેમના વિસ્તારમાં આવેલી જમીન પર ખેતી કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.
ઉમરપાડામાં બનેલી એક ગંભીર ગુનાહિત ઘટનાના પગલે સ્થાનિકોમાં રોષ વધ્યો હોવાનો પણ અહેવાલ છે. જોકે જમીનના કાયદાકીય હકનો નિર્ણય આ ઘટનાથી અલગ કાયદાકીય પ્રક્રિયા અને પુરાવાના આધારે થવાનો છે.
વન વિભાગનું શું કહેવું છે?
વન વિભાગના અધિકારીઓના જણાવ્યા પ્રમાણે વન અધિકાર અધિનિયમ, 2006 હેઠળ જમીન પરના દાવાઓ માટે નિર્ધારિત માપદંડ અને પુરાવા જરૂરી છે.
અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ 13 ડિસેમ્બર, 2005 પહેલાંથી જમીન પર ખેતી અથવા કબજો હોવા અંગેના પુરાવા મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. સાથે જ જે ગામની જમીન હોય ત્યાંની ગ્રામસભાના ઠરાવ સહિતની પ્રક્રિયા પણ જરૂરી હોવાનું વન વિભાગનું કહેવું છે.
વન વિભાગે સાગબારાના ખેડૂતો દ્વારા રજૂ કરાયેલા કેટલાક ગ્રામસભાના ઠરાવ અંગે પણ વાંધો ઉઠાવ્યો છે.
ગાંધીનગરમાં બેઠક બાદ સરકારનો મોટો સંકેત
વિવાદ ઉગ્ર બન્યા બાદ મામલો ગાંધીનગર સુધી પહોંચ્યો છે. 26 ઓગસ્ટે સરકારના મંત્રીઓ, સાંસદ, પૂર્વ મંત્રી અને વન વિભાગના અધિકારીઓ વચ્ચે બેઠક યોજાઈ હતી.
બેઠક બાદ સાંસદ મનસુખ વસાવાએ જણાવ્યું કે પુરાવાના આધારે ખેડૂતોને જમીન આપવાના મુદ્દે સરકાર તરફથી નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.
આ ઉપરાંત રક્ષાબંધન બાદ રાજ્ય સરકારના મંત્રી અને પ્રભારી મંત્રી અધિકારીઓ સાથે સાગબારા જઈને આંદોલનકારી ખેડૂતો સાથે ચર્ચા કરશે તેવી માહિતી પણ આપવામાં આવી છે.
80 હજાર પેન્ડિંગ દાવાઓનો મુદ્દો પણ ચર્ચામાં
આ બેઠકમાં માત્ર સાગબારા-ઉમરપાડા (Umarpada)વિવાદ જ નહીં, પરંતુ રાજ્યમાં લાંબા સમયથી પેન્ડિંગ રહેલા આશરે 80 હજાર જેટલા દાવાઓ અંગે પણ ચર્ચા થવાની વાત સામે આવી છે.
હવે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે દસ્તાવેજો અને પુરાવાની તપાસ બાદ કોને કેટલો જમીનનો હક મળે છે.
આજે ખેડાણનું એલાન, તંત્ર સામે પડકાર
સાગબારાના ખેડૂતો દ્વારા 27 ઓગસ્ટે હળ સહિતના ખેતીના સાધનો લઈને જમીન પર પહોંચીને ખેડાણ કરવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે.
એક તરફ ખેડૂતો પોતાના હક માટે મક્કમ છે, તો બીજી તરફ ઉમરપાડાના સ્થાનિક ખેડૂતો અને વન વિભાગની અલગ સ્થિતિ છે. પરિણામે આજે કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવાની સાથે જમીનના હકના વિવાદ )Land Dispute)ને શાંતિપૂર્ણ રીતે ઉકેલવો તંત્ર માટે મોટો પડકાર બની શકે છે.
હવે નજર સરકારના નિર્ણય પર
સાગબારા-ઉમરપાડા (Umarpada)વિવાદ માત્ર બે વિસ્તારના ખેડૂતો વચ્ચેનો જમીન વિવાદ (Land Dispute) નથી રહ્યો. આ મામલે આદિવાસી જમીન હક, વન અધિકાર કાયદો, ગ્રામસભાના ઠરાવો, જૂના કબજા-ખેતીના પુરાવા અને ઉકાઈ ડેમ અસરગ્રસ્તોના પુનર્વસન જેવા અનેક મુદ્દા જોડાયેલા છે.
હવે ખેડૂતોના દાવાઓની કાયદાકીય તપાસ અને ઉપલબ્ધ પુરાવાના આધારે સરકાર શું નિર્ણય લે છે તેના પર સમગ્ર વિવાદનું ભવિષ્ય નિર્ભર રહેશે.
