નવી દિલ્હીઃ થોડા દિવસો પહેલા મુખ્ય ન્યાયાધીશે જિલ્લા અદાલતોની નેશનલ કોન્ફરન્સમાં કેસોના બેકલોગ પર ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. ચીફ જસ્ટિસે કહ્યું કે જો વર્તમાન દરે કેસોનો નિકાલ કરવામાં આવે તો વર્ષ 2040માં ભારતીય અદાલતોમાં 15 કરોડ કેસ હશે અને તેનો નિકાલ કરવા માટે 75 હજાર જજોની જરૂર પડશે. મુખ્ય ન્યાયાધીશે ન્યાયાધીશો માટે રાષ્ટ્રીય ભરતી પ્રક્રિયાની હિમાયત કરી હતી.
પહેલી સપ્ટેમ્બરના રોજ યોજાયેલી જિલ્લા અદાલતોની રાષ્ટ્રીય પરિષદમાં, રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુ, વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી, મુખ્ય ન્યાયાધીશ ચંદ્રચુડ અને કેન્દ્રીય કાયદા પ્રધાન અર્જુન રામ મેઘવાલે સર્વસંમતિથી ઝડપી અને સુલભ ન્યાય સુનિશ્ચિત કરવા પર ભાર મૂક્યો હતો.
ન્યાયિક સેવાઓ માટે રાષ્ટ્રીય સ્તરની ભરતી પ્રક્રિયાની હિમાયત કરતી વખતે મુખ્ય ન્યાયાધીશ ચંદ્રચુડે આ વાત કહી. હવે પ્રાદેશિકતા અને રાજ્ય-કેન્દ્રિત પ્રાથમિકતાઓની સાંકડી મર્યાદામાંથી બહાર આવવાનો સમય છે. અગાઉ પણ અખિલ ભારતીય ન્યાયિક સેવાની જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં રાખીને સૂચનો આવતા રહ્યા છે. કાયદા પંચે વર્ષ 1958 અને 1978માં બે અલગ-અલગ ભલામણો દ્વારા આ માટે સૂચનો આપ્યા હતા.
કમિશનનું માનવું હતું કે આનાથી અદાલતોમાં પડતર કેસોનો સમયસર નિકાલ થશે, ન્યાયિક માળખું વધુ પારદર્શક અને વ્યવસ્થિત બનશે અને કેસોનો ઝડપી નિકાલ થશે અને લોકોનો તેમનામાં વિશ્વાસ વધશે. જાહેર ફરિયાદ, કાયદો અને ન્યાય અંગેની સંસદીય સ્થાયી સમિતિએ પણ વર્ષ 2006માં આ વિષય પર ભલામણ કરી હતી. આ સિવાય આ કમિટીએ ડ્રાફ્ટ પણ તૈયાર કર્યો હતો, પરંતુ તે આગળ વધી શક્યો નહોતો.
સુપ્રીમ કોર્ટે પણ અનેક પ્રસંગોએ આ સંદર્ભમાં સૂચનાઓ અને સૂચનાઓ આપી હતી. સૌપ્રથમ, વર્ષ 1992 માં, ઓલ ઈન્ડિયા જજ એસોસિએશન વિ યુનિયન ઓફ ઈન્ડિયાના કેસમાં, સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને અખિલ ભારતીય ન્યાયિક સેવા બનાવવા માટે જરૂરી પગલાં લેવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો.
ત્યારબાદ વર્ષ 1993માં આ અંગે જરૂરી પહેલ કરવાની જવાબદારી સરકારની વિવેકબુદ્ધિ પર છોડી દેવામાં આવી હતી. આ પછી, 2017 માં, સુપ્રીમ કોર્ટે આ મુદ્દા પર સ્વ-મોટુ સંજ્ઞાન લીધું હતું. આ બાબતે આજદિન સુધી કોઈ નક્કર પહેલ કરવામાં આવી નથી. કેસોનો ઢગલો, તેમના નિકાલમાં વિલંબ અને પારદર્શિતા અંગેની અપેક્ષાઓ ન્યાયતંત્રની વિશ્વસનીયતાને સૌથી વધુ અસર કરી રહી છે. કોલેજિયમ સિસ્ટમની ગુપ્તતાને કારણે હવે તેમના પર પણ સવાલો ઉઠી રહ્યા છે.
વિવિધ રાજ્યોમાં પસંદગી પ્રક્રિયામાં વિલંબને કારણે, 25,246 પોસ્ટની કુલ મંજૂર સંખ્યા સામે માત્ર 19,858 ન્યાયાધીશો કાર્યરત છે. કેસ દાખલ કરવાના વર્તમાન દર મુજબ, 2040માં કુલ 15 કરોડ કેસ પેન્ડિંગ હશે, જેના નિકાલ માટે 75,000 જજોની જરૂર પડશે. , હાલમાં ન્યાયતંત્રમાં પસંદગીની બે પદ્ધતિઓ છે. જિલ્લા અદાલતો માટે પસંદગી લેખિત પરીક્ષા અને ઇન્ટરવ્યુ દ્વારા કરવામાં આવે છે.
હાઈકોર્ટમાં 25 ટકા જગ્યાઓ આ ન્યાયિક અધિકારીઓના પ્રમોશન દ્વારા ભરવામાં આવે છે, જ્યારે બાકીની જગ્યાઓ વકીલોમાંથી કોલેજિયમ દ્વારા ભરવામાં આવે છે. જિલ્લા અદાલતો માટેની લેખિત પરીક્ષા દ્વારા ન્યાયિક સેવામાં પ્રવેશ મેળવનારા ન્યાયાધીશોને હાઈકોર્ટમાં પહોંચવાની બહુ ઓછી તક હોય છે. તે સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી પહોંચે તેની કલ્પના કરવી મુશ્કેલ છે.
આ સંજોગોમાં તેમને વંચિત લાગે તે સ્વાભાવિક છે. આ જ કારણ છે કે આ સેવા પ્રત્યે પ્રતિભાશાળી વિદ્યાર્થીઓનો ઝોક ઘટી રહ્યો છે. અખિલ ભારતીય ન્યાયિક સેવાની રચના બાદ હાઇકોર્ટ અને પછી સુપ્રીમ કોર્ટ માટે પ્રતિભાશાળી ન્યાયાધીશોનો આવો પૂલ ઉપલબ્ધ થશે, જે આ સંસ્થાની પ્રતિષ્ઠાને નવી ઊંચાઈ આપી શકશે.
આ પણ વાંચો: માત્ર એટલા માટે કોઈનું ઘર કેવી રીતે તોડી શકાય… બુલડોઝરની કાર્યવાહી પર જાણો સુપ્રીમ કોર્ટે બીજું શું કહ્યું?
આ પણ વાંચો: સુપ્રીમ કોર્ટે કે. કવિતાને આપ્યા શરતી જામીન, 5 મહિનાથી જેલમાં હતા કેદ
આ પણ વાંચો: નવા કાયદા મુજબ અન્ડર ટ્રાયલ કેદીઓને શરતો પર મળી શકશે જમાનત, સુપ્રીમ કોર્ટ
