Supreme Court News: સુપ્રીમ કોર્ટે મુસ્લિલમ મહિલાઓને લઈને મહત્વનો નિર્ણય આપ્યો. 10 જુલાઈ 2024ના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટે શાહ બાનો કેસમાં 23 એપ્રિલ 1985ના રોજ જેવો નિર્ણય આપ્યો હતો તે જ નિર્ણય આપ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે તેના નિર્ણયમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે છૂટાછેડા લીધેલી મુસ્લિમ મહિલા સીઆરપીસીની કલમ 125 હેઠળ તેના પૂર્વ પતિ પાસેથી ભરણપોષણ મેળવવા માટે હકદાર છે. શાહબાનો કેસમાં પણ સુપ્રીમ કોર્ટે આવો જ ચુકાદો આપ્યો હતો.

બેન્ચે આપ્યો નિર્ણય

જસ્ટિસ બીવી નાગરથના અને જસ્ટિસ ઑગસ્ટિન જ્યોર્જ મસિહની બેન્ચે આ નિર્ણય આપ્યો છે. બંને ન્યાયાધીશોએ જુદા જુદા ચુકાદા આપ્યા છે, પરંતુ બંનેનો અભિપ્રાય એક જ હતો. બંને ન્યાયાધીશોએ તેમના નિર્ણયમાં કહ્યું કે CrPCની કલમ 125 હેઠળ છૂટાછેડા લીધેલી મુસ્લિમ મહિલા તેના પૂર્વ પતિ પાસેથી ભરણપોષણ માટે અરજી દાખલ કરવા માટે હકદાર છે.

1985માં પણ સુપ્રીમ કોર્ટે શાહ બાનો કેસમાં પોતાના નિર્ણયમાં કહ્યું હતું કે CrPCની કલમ 125 એક ધર્મનિરપેક્ષ કલમ છે, જે તમામ મહિલાઓને લાગુ પડે છે. આ પછી, 1986 માં, તત્કાલિન રાજીવ ગાંધી સરકારે સંસદમાં મુસ્લિમ મહિલા (છૂટાછેડાના અધિકારોનું રક્ષણ) અધિનિયમ પસાર કરીને આ નિર્ણયને પાછો ખેંચી લીધો.

સુપ્રીમ કોર્ટનો નિર્ણયને શાહ બાનો 2.0 તરીકે ગણવામાં આવે છે. જાણો સમગ્ર મામલો

ફેમિલી કોર્ટથી સુપ્રીમ કોર્ટ સુધીની સફર…

આ સમગ્ર મામલો 15 નવેમ્બર 2012થી શરૂ થાય છે. તે દિવસે મુસ્લિમ મહિલાએ તેના પતિનું ઘર છોડી દીધું. 2017માં મહિલાએ તેના પતિ વિરુદ્ધ IPCની કલમ 498A અને 406 હેઠળ કેસ દાખલ કર્યો હતો. જેનાથી નારાજ થઈને પતિએ મહિલાને ટ્રિપલ તલાક આપી દીધા. તેમના છૂટાછેડાનું પ્રમાણપત્ર 28 સપ્ટેમ્બર 2017ના રોજ આપવામાં આવ્યું હતું.

એવો દાવો કરવામાં આવે છે કે છૂટાછેડા પછી, પતિએ મહિલાને ઇદ્દતના સમયગાળા માટે દર મહિને 15,000 રૂપિયાનું ભરણપોષણ ભથ્થું ઓફર કર્યું હતું. ઇદ્દતનો સમયગાળો ત્રણ મહિનાનો છે. પરંતુ મહિલાએ તે લેવાની ના પાડી દીધી હતી. તેના બદલે, મહિલાએ ફેમિલી કોર્ટમાં અરજી કરી અને CrPCની કલમ 125 હેઠળ ભરણપોષણની માંગ કરી. 9 જૂન, 2023 ના રોજ, ફેમિલી કોર્ટે દર મહિને 20 હજાર રૂપિયાનું ભથ્થું ચૂકવવાનો આદેશ આપ્યો હતો.

ફેમિલી કોર્ટના નિર્ણયને પતિએ તેલંગાણા હાઈકોર્ટમાં પડકાર્યો હતો. 13 ડિસેમ્બર 2023ના રોજ હાઈકોર્ટે ફેમિલી કોર્ટના નિર્ણયને યથાવત રાખ્યો હતો. પરંતુ વળતરની રકમ રૂ. 20 હજારથી ઘટાડીને રૂ. 10 હજાર કરવામાં આવી હતી.

હાઈકોર્ટના નિર્ણય સામે પૂર્વ પતિએ સુપ્રીમ કોર્ટનો સંપર્ક કર્યો હતો. તેણીએ દલીલ કરી હતી કે છૂટાછેડા લીધેલ મુસ્લિમ મહિલા સીઆરપીસીની કલમ 125 હેઠળ અરજી દાખલ કરવા માટે હકદાર નથી. મુસ્લિમ મહિલા (છૂટાછેડા પરના અધિકારોનું રક્ષણ) અધિનિયમ 1986 મુસ્લિમ મહિલાઓને લાગુ પડે છે. તેણે એવી પણ દલીલ કરી હતી કે 1986નો કાયદો મુસ્લિમ મહિલાઓ માટે વધુ ફાયદાકારક છે.

સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના નિર્ણયમાં શું કહ્યું?

જસ્ટિસ બીવી નાગરથના અને જસ્ટિસ ઑગસ્ટિન જ્યોર્જ મસીહની બનેલી સુપ્રીમ કોર્ટની બેન્ચે 99 પાનાનો ચુકાદો આપતાં કહ્યું કે છૂટાછેડા લીધેલી મુસ્લિમ મહિલા પણ CrPCની કલમ 125 હેઠળ ભરણપોષણ માટે અરજી દાખલ કરવા માટે હકદાર છે. સુપ્રીમ કોર્ટે તેના નિર્ણયમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે CrPCની કલમ 125 વિવાહિત મુસ્લિમ મહિલાઓ સહિત તમામ પરિણીત મહિલાઓને લાગુ પડે છે.

કોર્ટે એમ પણ કહ્યું કે CrPCની કલમ 125 તમામ બિન-મુસ્લિમ છૂટાછેડા લીધેલી મહિલાઓને પણ લાગુ પડે છે.

મુસ્લિમ મહિલાઓના છૂટાછેડા પર કોર્ટે શું કહ્યું?

જો મુસ્લિમ મહિલાના લગ્ન અથવા છૂટાછેડા સ્પેશિયલ મેરેજ એક્ટ હેઠળ થાય છે, તો પણ તેના પર કલમ ​​125 લાગુ પડશે. જો મુસ્લિમ મહિલાના લગ્ન અને છૂટાછેડા મુસ્લિમ કાયદા હેઠળ થાય છે, તો તેના પર કલમ ​​125 તેમજ 1986ના કાયદાની જોગવાઈઓ પણ લાગુ થશે. છૂટાછેડા લીધેલ મુસ્લિમ મહિલાઓને બેમાંથી એક અથવા બંને કાયદા હેઠળ ભરણપોષણ મેળવવાનો વિકલ્પ હોય છે.

જો કોઈ મુસ્લિમ મહિલા 1986 એક્ટની સાથે CrPC ની કલમ 125 હેઠળ પિટિશન ફાઇલ કરે છે, તો 1986 એક્ટની જોગવાઈઓ હેઠળ જારી કરાયેલ કોઈપણ આદેશને CrPCની કલમ 127(3)(b) હેઠળ ગણવામાં આવશે. આનો અર્થ એ થયો કે જો પર્સનલ લો હેઠળ મુસ્લિમ મહિલાને ભરણપોષણ આપવામાં આવ્યું હોય, તો મેજિસ્ટ્રેટ કલમ 127(3)(b) હેઠળ તે આદેશ પર વિચાર કરી શકે છે.

બંને ન્યાયાધીશોએ શું કહ્યું?

1. જસ્ટિસ મસીહ: છૂટાછેડા લીધેલી મુસ્લિમ મહિલાને CrPC ની કલમ 125 હેઠળ ભરણપોષણ મેળવવાના તેના અધિકારનો ઉપયોગ કરવાથી રોકી શકાય નહીં, જો તે બધી શરતો પૂરી કરે. કલમ 125 એ બિનસાંપ્રદાયિક જોગવાઈ છે અને તે 1986ના કાયદાની કલમ 3ની સમકક્ષ છે.

2. જસ્ટિસ નાગરથના: 1986નો કાયદો કલમ 125નો વિકલ્પ નથી અને બંને કાયદા છૂટાછેડા લીધેલી મુસ્લિમ મહિલાઓ માટે છે. જો મુસ્લિમ મહિલાઓને કલમ 125ની બહાર રાખવામાં આવે તો બંધારણની કલમ 15(1)નું ઉલ્લંઘન થશે, જે તમામ નાગરિકોને સમાન અધિકાર આપે છે.

ટ્રિપલ તલાકમાંથી પસાર થયેલી મહિલાઓનું શું?

બુધવારે આપવામાં આવેલા ચુકાદામાં જસ્ટિસ નાગરથનાએ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે જો મુસ્લિમ મહિલા ટ્રિપલ તલાકની ગેરકાયદેસર પદ્ધતિથી છૂટાછેડા લે છે તો પણ તે CrPCની કલમ 125 હેઠળ વળતરનો દાવો કરી શકે છે. ઑગસ્ટ 2017માં સુપ્રીમ કોર્ટે ટ્રિપલ તલાકને ગેરબંધારણીય જાહેર કર્યો હતો. આ પછી, 2019 માં, મોદી સરકારે કાયદો લાવીને ન માત્ર ટ્રિપલ તલાકને ગેરબંધારણીય બનાવ્યો, પરંતુ તેને ગુનાના દાયરામાં પણ લાવી દીધો. તેમણે કહ્યું કે, છૂટાછેડા લીધેલી મુસ્લિમ મહિલાને CrPCની કલમ 125ની બહાર રાખી શકાતી નથી, પછી ભલે તેણીએ કયા કાયદા હેઠળ છૂટાછેડા લીધા હોય. જે કાયદા હેઠળ મહિલાને છૂટાછેડા આપવામાં આવ્યા છે તેના આધારે ભરણપોષણ ચૂકવવામાં અસમાનતા હોઈ શકે નહીં.

CrPC ની કલમ 125 શું છે?

CrPC ની કલમ 125 માં, મહિલાઓ, બાળકો અને માતાપિતાને આપવામાં આવતા ભરણપોષણ ભથ્થાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. આ જોગવાઈ નવા કાયદા ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા (BNSS)ની કલમ 144માં કરવામાં આવી છે.

આ કલમ કહે છે કે અલગ થવાના કિસ્સામાં કોઈ પણ પુરુષ તેની પત્ની, બાળકો અને માતા-પિતાને ભરણપોષણ આપવાનો ઇનકાર કરી શકે નહીં. ગેરકાયદેસર પરંતુ કાયદેસરના બાળકો પણ આમાં સામેલ છે. કલમ સ્પષ્ટ કરે છે કે જો પત્ની, બાળકો અને માતા-પિતા તેમના ખર્ચને પહોંચી વળતા નથી, તો પુરુષે તેમને માસિક ભરણપોષણ ચૂકવવું પડશે. મેજિસ્ટ્રેટ ભરણપોષણ ભથ્થું નક્કી કરશે.

પત્નીને ભરણપોષણ ભથ્થું ત્યારે જ મળશે જ્યારે તે પોતે છૂટાછેડા લે અથવા તેનો પતિ તેને છૂટાછેડા આપે. મહિલા પુનઃલગ્ન ન કરે ત્યાં સુધી ભરણપોષણ ચૂકવવામાં આવશે.

આ કલમમાં એવી પણ જોગવાઈ છે કે જો કોઈ પત્ની કોઈ કારણ વગર તેના પતિથી અલગ થઈ જાય અથવા બીજા પુરુષ સાથે રહે અથવા પરસ્પર સંમતિથી અલગ થઈ જાય તો તે ભરણપોષણ ભથ્થું મેળવવા માટે હકદાર રહેશે નહીં.

શા માટે તેને શાહ બાનો 2.0 તરીકે ગણવામાં આવે છે?

23 એપ્રિલ 1985ના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટે શાહ બાનો કેસમાં મોટો નિર્ણય આપ્યો હતો. શાહ બાનો ઈન્દોરની રહેવાસી હતી અને તેના પતિએ તેને ટ્રિપલ તલાક આપ્યો હતો. ત્યારબાદ સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાનો ચુકાદો આપતા કહ્યું હતું કે સીઆરપીસીની કલમ 125 હેઠળ શાહબાનો તેના પૂર્વ પતિ પાસેથી ભરણપોષણ મેળવવા માટે હકદાર છે.

10 જુલાઈ, 2024 ના રોજ, સુપ્રીમ કોર્ટની બે જજની બેન્ચે ફરી એકવાર સ્પષ્ટ કર્યું કે છૂટાછેડા લીધેલી મુસ્લિમ મહિલા CrPCની કલમ 125 હેઠળ ભરણપોષણ ભથ્થાનો દાવો કરી શકે છે. 1985ના નિર્ણયમાં સુપ્રીમ કોર્ટે એમ પણ કહ્યું હતું કે જો કોઈ મુસ્લિમ મહિલા તેના પતિ સાથે બીજી વખત લગ્ન કરે તો તેને તેની સાથે રહેવાનો ઇનકાર કરવાનો અધિકાર છે.

1986નો કાયદો શું હતો?

શાહબાનો કેસના નિર્ણયથી સમગ્ર દેશમાં રાજકીય વાતાવરણ ગરમાયું હતું. મુસ્લિમ ધર્મગુરુઓ અને પર્સનલ લો બોર્ડે આ નિર્ણયનો સખત વિરોધ કર્યો હતો. છેવટે, મે 1986માં, તત્કાલિન રાજીવ ગાંધી સરકારે મુસ્લિમ મહિલા (છૂટાછેડા પરના અધિકારોનું રક્ષણ) કાયદો પસાર કર્યો અને સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણયને પલટી નાખ્યો.

1986 ના આ કાયદાની કલમ 3 છૂટાછેડા લીધેલ મુસ્લિમ મહિલા માટે ભરણપોષણ ભથ્થાની જોગવાઈ કરે છે. કલમ 3માં લખ્યું છે કે છૂટાછેડા લીધેલી મુસ્લિમ મહિલા તેના પૂર્વ પતિ પાસેથી ઇદ્દતના સમયગાળા સુધી જ ભરણપોષણ મેળવી શકે છે. ઇદ્દતનો સમયગાળો ત્રણ મહિનાનો છે. આ જ વિભાગમાં એવું પણ લખવામાં આવ્યું છે કે જો મહિલા છૂટાછેડા પહેલા કે પછી એકલા બાળકને ઉછેરી શકતી નથી, તો તેને તેના પૂર્વ પતિ પાસેથી બે વર્ષ સુધી ભરણપોષણ ભથ્થું મળશે.

જો કે, શાહ બાનો કેસમાં નિર્ણય આવ્યાના બે વર્ષ પછી, સુપ્રીમ કોર્ટે અન્ય એક નિર્ણયમાં સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે છૂટાછેડા લીધેલી મુસ્લિમ મહિલા ઇદ્દતના સમયગાળા પછી પણ તેના પૂર્વ પતિ પાસેથી ભરણપોષણ મેળવવા માટે હકદાર છે, જ્યાં સુધી તે ફરીથી લગ્ન ન કરે.

એટલું જ નહીં 2001માં ડેનિયલ લતીફી નામના વકીલે 1986ના કાયદાની માન્યતાને સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડકારી હતી. આ કાયદાની માન્યતાને યથાવત રાખતા સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે 1986નો કાયદો માત્ર ઇદ્દતના સમયગાળા માટે ભરણપોષણ ભથ્થું આપવા પૂરતો મર્યાદિત નથી.

છેવટે, ઇદ્દત શું છે?

ઇદ્દત એક ઇસ્લામિક પરંપરા છે. મુસ્લિમ મહિલાએ ઈદ્દત પાળવી જોઈએ. તેના પતિથી છૂટાછેડા અથવા તેના મૃત્યુના કિસ્સામાં, મુસ્લિમ મહિલાએ ઇદ્દત પાળવી પડશે. ઇદ્દતના સમયગાળા દરમિયાન, છૂટાછેડા લીધેલ સ્ત્રીને ફરીથી લગ્ન કરવાની મનાઈ છે. જો સગર્ભા સ્ત્રી છૂટાછેડા લે અથવા વિધવા થઈ જાય, તો ઇદ્દતનો સમયગાળો બાળકના જન્મ સાથે સમાપ્ત થાય છે.

પતિના મૃત્યુ પછી ઇદ્દતનો સમયગાળો 4 મહિના અને 10 દિવસનો હોય છે, જ્યારે છૂટાછેડા પછી, ઇદ્દત 3 મહિના અને 10 દિવસ સુધી પાલન કરવું પડે છે.

આ પણ વાંચો: 9 મહિના બાદ ગુમ થયેલા 3 જવાનોના મૃતદેહ મળ્યા, 18700 ફૂટ પર 9 દિવસ સુધી સતત ખોદકામ

આ પણ વાંચો: બેડમિન્ટન કોર્ટમાં રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુ અને સુવર્ણ ચંદ્રક વિજેતા સાઈના નહેવાલ વચ્ચે થયો રસપ્રદ મુકાબલો

આ પણ વાંચો: IRS અધિકારી મહિલામાંથી પુરુષ બન્યા, સિવિલ સર્વિસના ઈતિહાસમાં આવો પહેલો કિસ્સો