National  News  : દેશમાં શહેરી અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં લોકોના ખર્ચમાં તફાવત સતત ઘટી રહ્યો છે. 2023-24માં આ તફાવત વધુ ઘટ્યો છે. તમામ પ્રકારના પરિવારોના સરેરાશ માસિક ઉપભોક્તા ખર્ચ (MPCE)માં પણ વધારો નોંધવામાં આવ્યો છે. આ માહિતી ભારત સરકાર દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલ લેટેસ્ટ કન્ઝ્યુમર એક્સપેન્ડીચર સર્વે (HCES 2023-24)માં બહાર આવી છે.

સર્વે મુજબ વર્ષ 2011-12માં શહેરી અને ગ્રામીણ વિસ્તારો વચ્ચે ખર્ચમાં તફાવત 84% હતો. તે જ સમયે, તે વર્ષ 2022-23માં ઘટીને 71% થઈ ગયો છે અને હવે તે વર્ષ 2023-24માં વધુ ઘટીને 70% થઈ ગયો છે. દેશના 18 મોટા રાજ્યોમાં આ તફાવત જોવા મળી રહ્યો છે. જ્યારે કેરળમાં સૌથી ઓછો તફાવત 18% છે, જ્યારે સૌથી વધુ તફાવત ઝારખંડમાં 83% નોંધાયો છે.

જાણો શું કહે છે આંકડા

ભારત સરકારના ડેટા અનુસાર, 2023-24માં ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં સરેરાશ માસિક ઉપભોક્તા ખર્ચ 4,122 રૂપિયા નોંધાયો હતો અને શહેરી વિસ્તારોમાં સરેરાશ માસિક ઉપભોક્તા ખર્ચ 6,996 રૂપિયા હતો. ડેટામાં એવું પણ જણાવવામાં આવ્યું હતું કે જો સરકારી યોજનાઓ હેઠળ મફતમાં આપવામાં આવતી વસ્તુઓનું મૂલ્ય પણ ઉમેરવામાં આવે તો ગ્રામીણ ભારતમાં માથાદીઠ ખર્ચ દર મહિને 4,247 રૂપિયા નોંધવામાં આવ્યો છે અને શહેરી વિસ્તારોમાં વ્યક્તિ સરેરાશ રૂ. 7,078 દર મહિને છે.

રાજ્યોની વાત કરીએ તો ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ખર્ચમાં સૌથી વધુ ઓડિશામાં 14%નો વધારો થયો છે, જ્યારે શહેરી વિસ્તારોમાં ખર્ચમાં પંજાબમાં સૌથી વધુ 13%નો વધારો થયો છે. ભારત સરકારના આંકડા અનુસાર, મહારાષ્ટ્ર અને કર્ણાટકમાં સૌથી ઓછી વૃદ્ધિ  જોવા મળી હતી.

ગ્રાહક ખર્ચમાં પણ અસમાનતા ઘટી

સરકારી આંકડાઓમાં Gini coefficient ની મદદ લઈને એવો પણ દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે દેશમાં ઉપભોક્તા ખર્ચની અસમાનતા પણ ઘટી છે. જ્યારે ગ્રામીણ ભારતમાં Gini coefficient  0.266 થી ઘટીને 0.237 થયો હતો, જ્યારે શહેરી ભારતમાં તે 0.314 થી ઘટીને 0.284 થયો હતો.

સરકારી ડેટા અનુસાર, આજે ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં કુલ ખર્ચના 47% ખોરાક પર ખર્ચવામાં આવે છે, જ્યારે શહેરોમાં તે 40% છે. ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં સૌથી વધુ ખર્ચ પ્રોસેસ્ડ ફૂડ (9.84%) અને દૂધ ઉત્પાદનો (8.44%) પર થાય છે, જ્યારે શહેરી વિસ્તારોમાં સૌથી વધુ ખર્ચ પ્રોસેસ્ડ ફૂડ (11.09%) અને દૂધ ઉત્પાદનો (7.19%) પર થાય છે.

‘સામાન્ય વર્ગનો સરેરાશ માસિક ખર્ચ સૌથી વધુ‘

આંકડા મુજબ, જો સામાજિક વર્ગો અનુસાર જોવામાં આવે તો, સામાન્ય વર્ગનો સરેરાશ માસિક ખર્ચ સૌથી વધુ છે, ત્યારબાદ OBCનો નંબર આવે છે. અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) અને અનુસૂચિત જાતિ (SC) વર્ગોનો ખર્ચ આના કરતા ઓછો છે. તે જ સમયે જો રોજગારીની દ્રષ્ટિએ જોવામાં આવે તો, ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં સૌથી વધુ ખર્ચ નિયમિત પગારદાર (બિન-કૃષિ) પરિવારોનો થાય છે, જ્યારે શહેરી વિસ્તારોમાં ‘અન્ય’ વર્ગના પરિવારોનો ખર્ચ સૌથી વધુ છે.

જો સરકારી યોજનાઓ હેઠળ મફતમાં આપવામાં આવતી વસ્તુઓનો પણ ખર્ચમાં સમાવેશ કરવામાં આવે તો ઉપભોક્તા ખર્ચના આંકડામાં થોડો ફેરફાર થાય છે અને તેનાથી શહેરી-ગ્રામ્ય અંતર પણ ઘટે છે. જો કે, સરકાર દ્વારા મફતમાં આપવામાં આવતી આરોગ્ય અને શિક્ષણ સેવાઓનો આ ગણતરીમાં સમાવેશ કરવામાં આવ્યો નથી.

આ પણ વાંચો: ભારતમાં સૌથી વધુ ગરીબો રૂપિયા 1373 ખર્ચે છે, જાણો NSSO સર્વેક્ષણ શું કહે છે…

આ પણ વાંચો: બાંગ્લાદેશ અને શ્રીલંકા સહિત ઘણા દેશો ભારત સાથે રૂપિયામાં વેપાર કરવા તૈયાર છે, ટ્રાન્ઝેક્શન ખર્ચ ઘટશે

આ પણ વાંચો: GDPને લઈ આવ્યું મોટું અપડેટ, ભારતીય અર્થતંત્રની ગતિ ધીમી પડી શકે છે