World News : મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો સંઘર્ષ હવે નવા અને વધુ ખતરનાક તબક્કામાં પ્રવેશી ગયો છે. બંને દેશો વચ્ચે છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી સતત વધી રહેલા તણાવ વચ્ચે સૈન્ય કાર્યવાહી, મિસાઈલ હુમલા, દરિયાઈ માર્ગો પર હુમલા (Attack)ઓ અને રાજદ્વારી નિવેદનોએ સમગ્ર વિશ્વની ચિંતા વધારી છે. સ્થિતિ એટલી ગંભીર બની ગઈ છે કે વિશ્વના મોટા દેશો, સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સાથે અનેક આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનો પણ બંને દેશોને સંયમ રાખવાની અપીલ કરી રહ્યા છે.

અમેરિકાના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે (Trump) ઈરાન સામે વધુ મોટા હુમલા (Attack)ની ચેતવણી આપતા જણાવ્યું છે કે ઈરાનની મોટાભાગની સૈન્ય તાકાત પહેલેથી જ નબળી પડી ચૂકી છે અને હવે અમેરિકી દળો વધુ નિર્ણાયક કાર્યવાહી કરવા તૈયાર છે. ટ્રમ્પ (Trump)ના આ નિવેદન બાદ મધ્ય પૂર્વમાં યુદ્ધનો ખતરો વધુ ઘેરો બન્યો છે.

કતારની રાજદ્વારી પહેલ, તેહરાન પહોંચ્યું પ્રતિનિધિમંડળ

એક તરફ તણાવ વધી રહ્યો છે ત્યારે બીજી તરફ કતારે સ્થિતિને કાબૂમાં લેવા માટે રાજદ્વારી પ્રયાસો શરૂ કર્યા છે. કતારનું ઉચ્ચસ્તરીય પ્રતિનિધિમંડળ તેહરાન પહોંચ્યું છે. કતાર અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વાતચીત ચાલુ રહે અને સંઘર્ષનું સમાધાન રાજદ્વારી માર્ગે થાય તે માટે પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.

કતાર લાંબા સમયથી મધ્ય પૂર્વમાં મધ્યસ્થીની ભૂમિકા ભજવતું આવ્યું છે અને હાલના સંજોગોમાં પણ તે બંને પક્ષોને ચર્ચાના ટેબલ પર લાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.

ટ્રમ્પની મોટી ચેતવણી, ખાર્ગ આઈલેન્ડ પર નજર

ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે દાવો કર્યો છે કે અમેરિકા આગામી દિવસોમાં ઈરાનના સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ નિકાસ કેન્દ્ર ખાર્ગ આઈલેન્ડ સહિતના અનેક વ્યૂહાત્મક ઓઈલ અને ગેસ સ્થાપનોને નિશાન બનાવી શકે છે.

ખાર્ગ આઈલેન્ડ ઈરાનના તેલ નિકાસ માટે જીવનરેખા સમાન ગણાય છે. અહીંથી ઈરાન (Iran)ના મોટા ભાગના ક્રૂડ ઓઈલની નિકાસ થાય છે. જો આ વિસ્તારમાં હુમલો (Attack) થાય તો માત્ર ઈરાન જ નહીં પરંતુ સમગ્ર વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર પર તેની ગંભીર અસર થઈ શકે છે.

આ નિવેદન બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં તેલના ભાવમાં અસ્થિરતા જોવા મળી રહી છે અને અનેક દેશોએ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.

ઈરાનનો જવાબ: હુમલો (Attack)કરશો તો પસ્તાવો થશે

ઈરાન (Iran)ના વરિષ્ઠ નેતા મોહમ્મદ મોખબરે અમેરિકાને સીધી ચેતવણી આપી છે. તેમણે કહ્યું કે ઈરાન પોતાની આઝાદી, સાર્વભૌમત્વ અને રાષ્ટ્રીય હિતો સાથે કોઈ સમાધાન કરશે નહીં.

તેમણે સ્પષ્ટ કહ્યું કે જો અમેરિકા વધુ હુમલાઓ કરશે તો ઈરાનનો જવાબ પહેલા કરતાં વધુ કડક અને આક્રમક હશે. ઈરાને દાવો કર્યો છે કે તે માત્ર પોતાની સુરક્ષા માટે લડી રહ્યું છે અને કોઈપણ આક્રમણનો વળતો જવાબ આપવાનો તેને સંપૂર્ણ અધિકાર છે.

યુદ્ધવિરામ હવે નિરર્થક: ઈરાનનો આરોપ

ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયે જણાવ્યું છે કે અમેરિકાના તાજેતરના હુમલા (Attack)ઓને કારણે 8 એપ્રિલથી અમલમાં રહેલો યુદ્ધવિરામ હવે નિરર્થક બની ગયો છે.

ઈરાને અમેરિકાની કાર્યવાહી આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા અને સંયુક્ત રાષ્ટ્રના સિદ્ધાંતોનું ઉલ્લંઘન ગણાવી છે. સાથે જ વિશ્વ સમુદાયને અપીલ કરી છે કે અમેરિકા અને ઈઝરાયેલની કાર્યવાહી સામે અવાજ ઉઠાવવો જોઈએ.

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને લઈને ગૂંચવણ

વિશ્વના લગભગ 20 ટકા જેટલા ક્રૂડ ઓઈલનો વેપાર હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ મારફતે થાય છે. હાલમાં આ સ્ટ્રેટને લઈને અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વિરોધાભાસી દાવા સામે આવ્યા છે.

ઈરાનનું કહેવું છે કે તેણે હોર્મુઝ પર નિયંત્રણ મજબૂત કર્યું છે અને જરૂરી હોય તો પસાર થતા જહાજોને નિશાન બનાવવામાં આવશે. બીજી તરફ અમેરિકી સેનાનું કહેવું છે કે સ્ટ્રેટ હજુ પણ ખુલ્લું છે અને જહાજોની અવરજવર ચાલુ છે.

જોકે શિપિંગ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે હકીકતમાં નિર્ણય શિપિંગ કંપનીઓ લેશે. જો કંપનીઓને જોખમ લાગશે તો તેઓ પોતાના જહાજોને વૈકલ્પિક માર્ગે મોકલશે, જેના કારણે વૈશ્વિક વેપાર અને તેલ પુરવઠા પર સીધી અસર પડશે.

ભારતીય નાવિકો માટે વધતું જોખમ

સંઘર્ષની વચ્ચે સૌથી વધુ ચિંતા ભારતીય નાવિકોની સુરક્ષાને લઈને ઉભી થઈ છે. છેલ્લા ત્રણ દિવસમાં ભારતીય ક્રૂવાળા અનેક જહાજો હુમલાનો ભોગ બન્યા હોવાનું સામે આવ્યું છે.

8 જૂને એમટી મેરીવેક્સ પર હુમલો થયો હતો. આ જહાજમાં 24 ભારતીય નાવિકો સહિત કુલ 28 ક્રૂ મેમ્બર હતા. તમામને સુરક્ષિત રીતે બહાર કાઢવામાં આવ્યા હતા.

10 જૂને એમટી સેત્તેબેલ્લો પર હુમલો થયો હતો જેમાં ત્રણ ભારતીય નાવિકોના મોત થયા હોવાનું જણાવાયું છે. આ ઘટનાએ ભારત સરકારને પણ ચિંતિત બનાવી દીધી છે.

ત્યારબાદ જાલવીર નામના જહાજ પર હુમલાની માહિતી સામે આવી હતી. જહાજમાં આગ લાગ્યા બાદ ઇમરજન્સી સંદેશ મોકલવામાં આવ્યો હતો. તેમાં સવાર તમામ 20 ભારતીય નાવિકોને સુરક્ષિત બહાર કાઢવામાં આવ્યા હતા.

ભારતનો અમેરિકા સામે કડક વિરોધ

ભારત સરકારે ભારતીય નાવિકોની સુરક્ષા મુદ્દે અમેરિકા સામે ઔપચારિક વિરોધ નોંધાવ્યો છે. વિદેશ મંત્રાલયે અમેરિકી દૂતાવાસના પ્રભારી અધિકારીને બોલાવીને પોતાની ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી.

વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જયસ્વાલે જણાવ્યું કે વિશ્વભરમાં હજારો ભારતીય નાવિકો દરિયાઈ ક્ષેત્રમાં કાર્યરત છે અને ખાસ કરીને પશ્ચિમ એશિયા તથા ફારસની ખાડી વિસ્તારમાં તેમની સુરક્ષા ભારત માટે સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા છે.

ભારતે માંગ કરી છે કે જહાજો પર થતા હુમલાઓ તાત્કાલિક બંધ થવા જોઈએ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા મુજબ અવરજવર ચાલુ રહેવી જોઈએ.

અમેરિકાનો દાવો: MT જાલવીર પર કાર્યવાહી

અમેરિકી સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM) અનુસાર MT જાલવીર નામના વેપારી જહાજે અમેરિકી દળોની સૂચનાઓનું પાલન કર્યું ન હતું. ત્યારબાદ અમેરિકી વિમાને જહાજના એન્જિન વિભાગ પર બે હેલફાયર મિસાઈલ ફાયર કરી હતી.

અમેરિકાનો દાવો છે કે 13 એપ્રિલથી અત્યાર સુધીમાં 9 જહાજો સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે, 135 જહાજોના માર્ગ બદલાવવામાં આવ્યા છે અને માનવતાવાદી સહાય લઈ જતા 42 જહાજોને સુરક્ષિત પસાર થવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે.

ઈરાનનો દાવો: અમેરિકાના 18 સૈન્ય મથકો પર હુમલો

ઈરાની સરકારી સમાચાર એજન્સી IRNAએ દાવો કર્યો છે કે ઈરાને કુવૈત અને બહેરીનમાં આવેલા અમેરિકી સૈન્ય ઠેકાણાઓ પર હુમલો કરીને 18 મહત્વપૂર્ણ મિલિટરી બેઝને નિશાન બનાવ્યા છે.

ઈરાનના જણાવ્યા અનુસાર અલી અલ સલેમ, અહેમદ અલ જાબેર અને શેખ ઈસા એરબેઝ સહિત અનેક સ્થાપનોને નુકસાન પહોંચાડવામાં આવ્યું છે. જોકે આ દાવાની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ થઈ શકી નથી.

UAE, રશિયા અને ચીનની ચિંતા

યુએઈએ બહેરીન, કુવૈત અને જોર્ડન પર થયેલા ઈરાની હુમલાઓની સખત નિંદા કરી છે. યુએઈના વિદેશ મંત્રાલયે કહ્યું છે કે આવા હુમલાઓ પ્રાદેશિક શાંતિ અને સ્થિરતા માટે ગંભીર ખતરો છે.

રશિયાએ અમેરિકા અને ઈરાન બંનેને સંયમ રાખવાની અપીલ કરી છે. ક્રેમલિનના પ્રવક્તા દિમિત્રી પેસકોવે જણાવ્યું કે વધતો તણાવ સમગ્ર વિશ્વની અર્થવ્યવસ્થાને અસર કરી શકે છે.

ચીને પણ તમામ પક્ષોને તાત્કાલિક સૈન્ય કાર્યવાહી બંધ કરીને કાયમી યુદ્ધવિરામ તરફ આગળ વધવા અપીલ કરી છે.

ફ્રોઝન ફંડ મુદ્દે ગુપ્ત વાટાઘાટો

રોઇટર્સના અહેવાલો અનુસાર અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે જપ્ત કરાયેલા અબજો ડોલરના ઇરાની ફંડ મુક્ત કરવાની રીત અંગે ગુપ્ત વાટાઘાટો ચાલી રહી છે.

ઈરાન તાત્કાલિક 6 થી 12 અબજ ડોલર સુધીની રકમ મુક્ત કરવા માંગે છે, જ્યારે અમેરિકા તબક્કાવાર અને માનવતાવાદી ઉપયોગ માટે મર્યાદિત મુક્તિ આપવા માંગે છે.

સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ બંને પક્ષો વચ્ચે સંપર્ક સંપૂર્ણપણે તૂટ્યો નથી અને પડદા પાછળ ચર્ચા હજુ પણ ચાલુ છે.

વિશ્વ માટે કેમ મહત્વપૂર્ણ છે આ સંઘર્ષ?

અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો આ સંઘર્ષ માત્ર બે દેશો પૂરતો મર્યાદિત નથી. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ, વૈશ્વિક તેલ બજાર, આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર માર્ગો, ગલ્ફ દેશોની સુરક્ષા અને હજારો ભારતીયો સહિત લાખો વિદેશી કામદારોના જીવન પર તેની સીધી અસર પડી શકે છે.

જો તણાવ વધુ વધશે તો વૈશ્વિક તેલના ભાવમાં ભારે ઉછાળો, વેપાર માર્ગોમાં અવરોધ અને વિશ્વ અર્થવ્યવસ્થામાં નવી અનિશ્ચિતતા ઊભી થઈ શકે છે. હાલ સમગ્ર વિશ્વની નજર મધ્ય પૂર્વ પર ટકેલી છે અને આગામી થોડા દિવસો આ સંકટની દિશા નક્કી કરી શકે છે.

આ પણ વાંચો : ઈરાન યુદ્ધ ટૂંક સમયમાં સમાપ્ત થશે, જો તેઓ કંઈ કરશે…” ટ્રમ્પે મધ્ય પૂર્વના ઉથલપાથલ વચ્ચે તેહરાનને નવી ધમકી આપી

આ પણ વાંચો : ઇરાન, ઇઝરાયલ અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ વચ્ચે યુદ્ધનો દસમો દિવસ, દોહામાં વિસ્ફોટો અને વિવાદિત હુમલાઓ

આ પણ વાંચો : અખાતમાંથી અમેરિકાનું અસ્તિત્વ ખતમ કરીને ઝંપીશુઃ ઇરાન