આપણે ઘણીવાર સાંભળીએ છીએ કે મોનસુન આવી ગયું છે અથવા ક્યારેક પ્રી-મોનસુનની પ્રવૃત્તિઓ શરૂ થઈ ગઈ છે. આ વિશે તમારો શું વિચાર છે? વાસ્તવમાં, ભારતમાં ઘણીવાર ભારે વરસાદ પડે છે અને ક્યારેક હળવો વરસાદ પડે છે. ચોમાસાને કારણે, અઠવાડિયા સુધી વરસાદ પડે છે. જો જોવામાં આવે તો, વરસાદ મોનસુન સાથે સંબંધિત છે. જ્યારે પવનની દિશા બદલાય છે, ત્યારે તે મોનસુન લાવે છે. મોનસુનનો અર્થ શું છે અને આ શબ્દ ક્યાંથી આવ્યો છે? મોનસુન શબ્દ પણ અરબી ભાષામાંથી આવ્યો છે, જેનો અર્થ મૌસિમ થાય છે અને તેનો અર્થ ઋતુ થાય છે.
મોનસુનના આગમનનું કારણ શું છે?
જ્યારે પણ આપણે હવામાનમાં ફેરફાર જોઈએ છીએ, ત્યારે પવન તેની સાથે સંકળાયેલા હોય છે. જો પવન બદલાય છે, તો તેની પાછળનું કારણ પૃથ્વી અને પાણીના બદલાતા તાપમાન સાથે સંબંધિત છે, કારણ કે બંનેનું તાપમાન અલગ છે. સરળ ભાષામાં સમજીએ તો, ઉનાળો શરૂ થતાં જ ખૂબ જ ગરમી પડી જાય છે. બીજી બાજુ, ચોમાસાના પવનો હંમેશા ઠંડામાંથી ગરમ હોય છે. ઉનાળામાં, માટીમાંથી આવતી ગરમી પવનને ગરમ બનાવે છે. આના કારણે તેની દિશા પણ બદલાય છે. ચોમાસુ આવે છે અને તેની સાથે વરસાદ લાવે છે. જ્યારે સમુદ્રનું તાપમાન અને દબાણ વધે છે, ત્યારે ચોમાસાનું આગમન શરૂ થાય છે
ચોમાલાના આગમન પાછળના આ કારણો છે?
ઉનાળામાં, સૂર્યની ગરમીને કારણે હવા ગરમ થાય છે, જ્યારે તે સમુદ્ર કરતાં ઠંડી રહે છે. આનાથી જમીન પર નીચા દબાણનો વિસ્તાર બને છે, કારણ કે ગરમ હવા હળવી થયા પછી ઉપર તરફ જાય છે. બીજી બાજુ, હિંદ મહાસાગરમાં ઉચ્ચ દબાણ હોય છે. કારણ કે સમુદ્રનું સ્તર ઠંડુ રહે છે, પવનો ઊંચા દબાણથી નીચા દબાણ તરફ વહેવા લાગે છે. બાદમાં, પવનો દક્ષિણ પશ્ચિમ દિશાથી ભારત તરફ જાય છે. ભારતમાં, મોટાભાગનું ચોમાસુ કેરળથી શરૂ થાય છે અને પછી બધે વરસાદ પડે છે. પછી ધીમે ધીમે તે દરેક રાજ્યમાં પૂર્વ-ચોમાસાની પ્રવૃત્તિના સ્વરૂપમાં આવે છે.
ચોમાસાની અર્થવ્યવસ્થા પર કેવી અસર પડે છે?
ચોમાસાનો ભારતના અર્થતંત્ર પર ખૂબ જ પ્રભાવ પડે છે. તે આપણા ખેડૂતો માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. જો જોવામાં આવે તો, તેને ખેતીની કરોડરજ્જુ માનવામાં આવે છે. કારણ કે અડધાથી વધુ ખેતી વરસાદ પર આધારિત છે. ક્યારેક ચોમાસુ મોડું આવે તો પૂર પણ આવે છે. આ કારણે ખેડૂતોને નુકસાન સહન કરવું પડે છે. આ ઉપરાંત, આબોહવા પરિવર્તન અને ગ્લોબલ વોર્મિંગને કારણે ચોમાસામાં ફેરફાર થાય છે. આ કારણ ક્યારેક આપણા અર્થતંત્રને પણ અસર કરે છે.
કયા સ્ત્રોતોમાંથી ચોમાસાની આગાહી કરી શકીએ છીએ?
હવામાન ઉપગ્રહ (Satellites)
રડાર અને હવામાન સ્ટેશનો (Radar and Weather Station)
હવામાન મોડેલ્સ (Weather Models)
ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD)
વાતાવરણીય ડેટા (Atmospheric Data)
