Business News : ભારતીય રિઝર્વ બેંકે નાણાકીય વ્યવસ્થામાં લાંબા ગાળાની તરલતા લાવવા માટે $10 બિલિયનના મૂલ્યના ડોલર-રૂપિયા સ્વેપ માટે હરાજી યોજી હતી. આ હરાજીની પતાવટ 4 અને 6 માર્ચના રોજ થશે. 3 વર્ષના સમયગાળા માટે US ડોલર અને ભારતીય રૂપિયાની ખરીદી/વેચાણ સ્વેપ હરાજીમાં 1.62 વખત સબસ્ક્રાઇબ કરવામાં આવ્યું હતું. રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) એ જણાવ્યું હતું કે તેને હરાજી દરમિયાન 244 બિડ મળી હતી, જેમાંથી 161 બિડ સ્વીકારવામાં આવી હતી જેની કુલ રકમ $10.06 બિલિયન હતી.

બેંકિંગ સિસ્ટમમાં તરલતાનું સંકટ

આ અત્યાર સુધીની સૌથી મોટી ડોલર-રૂપિયા સ્વેપ હરાજી હતી. બેંકિંગ સિસ્ટમમાં પ્રવાહિતાની કટોકટી છે. આ પરિસ્થિતિ સુધારવા માટે RBI એ ડોલર-રૂપિયા સ્વેપ ઓક્શનનો આશરો લીધો છે. આ હરાજી એવા સમયે યોજાઈ રહી છે જ્યારે વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતા વચ્ચે રૂપિયો US ડોલર સામે 87.46 પર ગગડી ગયો છે. આ સિસ્ટમ હેઠળ બેંક RBI ને US ડોલર વેચશે અને સ્વેપ સમયગાળાના અંતે તેટલા જ US ડોલર ખરીદવા માટે પણ સંમત થશે.

લાંબા ગાળાના સ્વેપ ઓક્શન માટે વધુ માંગ

જાન્યુઆરીની શરૂઆતમાં RBI એ 5 અબજ ડોલરના સ્વેપ સહિત વિવિધ માધ્યમો દ્વારા રૂ. 1.5 લાખ કરોડથી વધુ રોકડ ઠાલવવાની જાહેરાત કરી હતી. જાના સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકના ટ્રેઝરી અને કેપિટલ માર્કેટ્સના વડા ગોપાલ ત્રિપાઠીના જણાવ્યા અનુસાર, ‘લાંબા ગાળાના સ્વેપ ઓક્શનની ભારે માંગ છે, જે સિસ્ટમમાં કાયમી પ્રવાહિતા સુનિશ્ચિત કરશે.’ RBI લિક્વિડિટી ખાધને 1-1.5 ટ્રિલિયન રૂપિયા સુધી મર્યાદિત કરવા માંગે છે. આ માટે ઓપન માર્કેટ ઓપરેશન્સ (OMO), ફોરેક્સ સ્વેપ અને જો જરૂર હોય તો કેશ રિઝર્વ રેશિયો (CRR) નો ઉપયોગ કરી શકાય છે.

ભારતીય રૂપિયાને સ્થિર રાખવાના પ્રયાસમાં

RBI એ તરલતાને ખાધમાં રાખવાની વ્યૂહરચના અપનાવી છે, જેથી ભારતીય રૂપિયાને સ્થિર રાખી શકાય. રૂપિયા પર સતત નીચે તરફનું દબાણ છે, જેનું મુખ્ય કારણ આંતરરાષ્ટ્રીય અસ્થિરતા, ભૂ-રાજકીય તણાવ અને US ટેરિફનો ભય છે. નિષ્ણાતોના મતે જાન્યુઆરી 2025માં, તરલતાની ખાધ 3.3 ટ્રિલિયન રૂપિયા સુધી પહોંચી ગઈ હતી, જે 14 વર્ષમાં સૌથી વધુ હતી. હાલમાં પણ આ ખાધ 1.5 ટ્રિલિયન રૂપિયાથી વધુ છે. રૂપિયાને ઘટતો અટકાવવા માટે RBI વારંવાર વિદેશી વિનિમય બજારમાં હસ્તક્ષેપ કરી રહી છે.

ડોલર-રૂપિયાની અદલાબદલી કેવી રીતે ?

ફોરેક્સ સ્વેપ એ એક નાણાકીય વ્યવહાર છે જેમાં RBI બેંકો પાસેથી રૂપિયા લઈને ડોલર ખરીદે છે. આનાથી બજારમાં રૂપિયાની ઉપલબ્ધતા વધે છે એટલે કે લિક્વિડિટી ઇન્ફ્યુઝન થાય છે. RBI નિશ્ચિત સમયગાળા પછી (આ કિસ્સામાં 3 વર્ષ) આ ડોલરનું ફરીથી વેચાણ કરે છે. આનાથી વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર સંતુલિત રહે છે અને રૂપિયાની અસ્થિરતાને નિયંત્રિત કરવાનો પણ પ્રયાસ થાય છે.

આ પણ વાંચો: UPI, મ્યુચ્યુઅલ ફંડથી લઈને LPG સુધી… આજથી બદલાઈ ગયા આ 6 મોટા નિયમો, દરેક ખિસ્સા પર થશે અસર!

આ પણ વાંચો: LPG સિલિન્ડરના નવા દરો જાહેર, કેટલા રૂપિયાનો થયો વધારો

આ પણ વાંચો: ભારતનો વૃદ્ધિ દર ડિસેમ્બરમાં 6.2% રહ્યો, ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં 6.5% રહેવાનો અંદાજ