Budget News : ભારતનું બજેટ આજે 1 ફેબ્રુઆરીએ રજૂ થશે. નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણ તેને રજૂ કરશે. તે સતત 7મી વખત દેશનું બજેટ રજૂ કરનાર નાણામંત્રી હશે. આ પહેલા મોરારજી દેસાઈ નાણામંત્રી રહી ચૂક્યા છે જેમણે સૌથી વધુ વખત બજેટ રજૂ કર્યું છે. આવી સ્થિતિમાં બજેટ સત્ર પહેલા એ જાણવું રસપ્રદ રહેશે કે ભારતમાં પહેલીવાર બજેટ ક્યારે રજૂ કરવામાં આવ્યું ?

ભારતમાં આઝાદી પહેલા પણ બજેટ રજૂ કરવામાં આવતું હતું. આ બજેટ દિલ્હીમાં નહીં પરંતુ ભારતથી હજારો કિલોમીટર દૂર લંડનમાં રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીના અધિકારી જેમ્સ વિલ્સન કે જેઓ તે સમયે ભારતના સેક્રેટરી તરીકે ઓળખાતા હતા, તેમણે બ્રિટિશ ક્રાઉન સમક્ષ રજૂઆત કરી હતી.

1857ના સૈન્ય બળવાને કારણે બ્રિટિશ સરકારને થયેલા નુકસાનની ભરપાઈ કરવા માટે બજેટ રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. બ્રિટિશ સરકાર દ્વારા ખૂબ જ ક્રૂરતા સાથે બળવો દબાવવામાં આવ્યો હતો. જેમાં ખુલ્લેઆમ વિદ્રોહ કરનારા સૈનિકો અને ક્રાંતિકારીઓનો નરસંહાર કરવામાં આવ્યો હતો. આ સમગ્ર ઘટનાની સમગ્ર વિશ્વએ જ નહીં પરંતુ લંડનના હાઉસ ઓફ કોમન્સમાં પણ નિંદા કરી હતી.

1857ના વિદ્રોહ પછી સરકારને થયેલા નુકસાનની ભરપાઈ કરવા માટે ભારતમાં ટેક્સ સિસ્ટમ લાગુ કરવા માટે એક નવી કર પ્રણાલીની દરખાસ્ત કરવામાં આવી હતી. વધુ વસૂલાત માટે નવી ટેક્સ સિસ્ટમ લાગુ કરવાની દરખાસ્ત કરવામાં આવી હતી. તે ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીના અધિકારી જેમ્સ વિલ્સન દ્વારા 7 એપ્રિલ, 1860ના રોજ બ્રિટિશ ક્રાઉન સમક્ષ બજેટ તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. આને ભારતનું પ્રથમ બજેટ માનવામાં આવે છે.

હાઉસ ઓફ કોમન્સના સભ્યોએ
આ બજેટમાં પ્રસ્તાવિત કર પ્રણાલીની નિંદા કરી હતી, બાદમાં સમયાંતરે અનેક સુધારા કરવામાં આવ્યા હતા અને 1886માં એક અલગ આવકવેરા કાયદો પસાર કરવામાં આવ્યો હતો. વિલ્સનના આ પ્રસ્તાવની હાઉસ ઓફ કોમન્સમાં પણ ટીકા કરવામાં આવી હતી. સર ચાર્લ્સ ટ્રેવેલ્યને ભારતના લોકો પર નવા કર લાદવાની શક્યતા અથવા અવ્યવહારુતા વિશે પોતાનો અભિપ્રાય વ્યક્ત કર્યો. તેમણે કહ્યું હતું કે ભારતમાં હાલની કટોકટી વર્તમાન પેઢીની યાદમાં જે કંઈ બન્યું છે તેના કરતાં સારા અને ખરાબ બંને પરિણામોથી ભરપૂર છે. પૂર્વમાં આપણા સામ્રાજ્યનું ભવિષ્ય હવે અપનાવવામાં આવેલા માર્ગ પર નિર્ભર રહેશે. ઘણા સભ્યોએ આ બજેટ અને તેમાં આપવામાં આવેલી ટેક્સ સિસ્ટમની જોગવાઈઓની ટીકા કરી હતી.

બ્રિટિશ અધિકારી જેમણે બજેટ રજૂ કર્યું હતું
જેમ્સ વિલ્સન, સ્કોટલેન્ડના હતા અને તેમણે ભારતના વાઈસરોયને નાણાં અને સલાહ આપવા માટે જવાબદાર કાઉન્સિલ ઓફ ઈન્ડિયાના સભ્ય તરીકે સેવા આપી હતી. તેઓ સ્કોટિશ રાજકારણી, અર્થશાસ્ત્રી અને ઉદ્યોગપતિ હતા. તેઓ સ્ટાન્ડર્ડ ચાર્ટર્ડ બેંક અને ધ ઈકોનોમિસ્ટ મેગેઝીનના સ્થાપક હતા. આરકે ષણમુગમ ચેટ્ટીએ સ્વતંત્ર ભારતમાં પ્રથમ બજેટ રજૂ કર્યું હતું. તે સમયે ભારતના ભાગલા વખતે થયેલા ભારે રમખાણો વચ્ચે પ્રથમ કેન્દ્રીય બજેટ રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું.

આ પણ વાંચો: કેન્દ્રીય બજેટ 2025: બજેટ પહેલા સોશિયલ મીડિયા પર અદ્ભુત મીમ્સ; પોસ્ટ વાયરલ થઈ રહી છે

આ પણ વાંચો: LPG કિંમતથી UPI સુધી… આ 5 મોટા ફેરફારો, 1લી ફેબ્રુઆરીએ બજેટના દિવસે લાગુ કરાશે

આ પણ વાંચો: તમારા ઘરના બજેટ પરથી સમજો કે દેશનું બજેટ કેવી રીતે બને છે, ક્યાં, કેટલો ખર્ચ થાય છે, સરકાર આ બધું કેવી રીતે નક્કી કરે છે ?