તેલુગુ દેશમ પાર્ટી (ટીડીપી)ના વડા એન. ચંદ્રબાબુ નાયડુએ જાહેરાત કરી છે કે આંધ્ર પ્રદેશની રાજધાની અમરાવતી હશે. તેમણે મુખ્યમંત્રી પદના શપથ ગ્રહણના એક દિવસ પહેલા આ જાહેરાત કરી હતી. નાયડુએ એમ પણ કહ્યું કે અમરાવતી જ આંધ્ર પ્રદેશની રાજધાની હશે. આ પહેલા પૂર્વ મુખ્યમંત્રી જગન મોહન રેડ્ડીએ ‘થ્રી કેપિટલ’ ફોર્મ્યુલા આપી હતી. ચંદ્રાબાબુ નાયડુએ કહ્યું કે અમારી પાસે એક જ રાજધાની અમરાવતી હશે. વિશાખાપટ્ટનમને આર્થિક રાજધાની તરીકે વિકસાવવામાં આવશે. નાયડુએ બુધવારે આંધ્રપ્રદેશના મુખ્યમંત્રી તરીકે શપથ લીધા હતા. આંધ્ર પ્રદેશની 175 વિધાનસભા બેઠકોમાંથી NDAએ 164 બેઠકો જીતી છે. જગન મોહન રેડ્ડીની YSR કોંગ્રેસ 11 સીટો પર ઘટી છે.
અમરાવતી બનશે રાજધાની
TDP ફરી એકવાર સત્તામાં આવ્યા બાદ અમરાવતીને નવી રાજધાની બનાવવાના પ્રયાસો તેજ થઈ ગયા છે. નાયડુએ તેમની અગાઉની સરકારમાં અમરાવતીને રાજધાની બનાવવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. આના પર કામ પણ ચાલી રહ્યું હતું, પરંતુ 2019ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં ટીડીપીની હાર બાદ આ યોજના પર રોક લગાવી દેવામાં આવી હતી. 2019માં જ્યારે જગન મોહન રેડ્ડી મુખ્યમંત્રી બન્યા ત્યારે તેમણે ત્રણ રાજધાની બનાવવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. રેડ્ડીએ આંધ્રની ત્રણ રાજધાની – વિશાખાપટ્ટનમ, અમરાવતી અને કુર્નૂલ બનાવવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. આ અંગે બિલ પણ લાવવામાં આવ્યું હતું. પરંતુ હાઈકોર્ટે તેના પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. હાલ આ મામલો સુપ્રીમ કોર્ટમાં છે.
ચંદ્રબાબુને કેમ રાજધાની તરીકે અમરાવતી પસંદ છે?
2014 માં, આંધ્ર પ્રદેશનું વિભાજન થયું અને તેલંગાણા એક નવું રાજ્ય બન્યું. હૈદરાબાદને 10 વર્ષ માટે તેલંગાણા અને આંધ્રની રાજધાની બનાવવામાં આવી હતી. 2 જૂન 2024ના રોજ 10 વર્ષ પૂરા થયા બાદ હૈદરાબાદ હવે માત્ર તેલંગાણાની રાજધાની બની ગયું છે. દસ વર્ષ પહેલાં વિભાજન થયું ત્યારે, એવું નક્કી કરવામાં આવ્યું હતું કે હૈદરાબાદ કાયમ માટે તેલંગાણાની રાજધાની રહેશે, જ્યારે આંધ્રને નવી રાજધાની બનાવવી પડશે.
PM મોદીએ કર્યો હતો શિલાન્યાસ
2014માં સરકારમાં આવ્યા બાદ ચંદ્રબાબુ નાયડુએ અમરાવતીને રાજધાની બનાવી હતી. 22 ઓક્ટોબર, 2015ના રોજ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ અમરાવતીમાં નવી રાજધાનીનો શિલાન્યાસ પણ કર્યો હતો. એટલું જ નહીં, નાયડુ સરકારે નવી રાજધાની બનાવવા માટે ખેડૂતો પાસેથી 33 હજાર એકર જમીન પણ સંપાદિત કરી હતી. માસ્ટર પ્લાન મુજબ, અમરાવતીને આંધ્રની નવી રાજધાની તરીકે પસંદ કરવામાં આવી હતી કારણ કે તે રાજ્યના બે મુખ્ય શહેરી કેન્દ્રો વિજયવાડા અને ગુંટુરની વચ્ચે સ્થિત છે. આંધ્ર સરકાર અમરાવતીની આસપાસના સાડા આઠ હજાર ચોરસ કિલોમીટરના વિસ્તારને રાજધાની વિસ્તાર બનાવશે. વિજયવાડા અને ગુંટુર પણ આ દાયરામાં આવશે.
શિવના મંદિર ઉપરથી પડ્યું નામ
અમરાવતીનું નામ અમેશ્વર મંદિરના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે, જે ભગવાન શિવનું મંદિર છે. તે બીજી સદીમાં બાંધવામાં આવ્યું હોવાનું માનવામાં આવે છે. તે એક સમયે સાતવાહન અને પલ્લવ રાજાઓની રાજધાની હતી. મૌર્ય સામ્રાજ્યના સમ્રાટ અશોકના શાસન દરમિયાન અહીં એક સ્તૂપ અને મઠ પણ બનાવવામાં આવ્યા હતા.
કેવી હશે રાજધાની અમરાવતી?
આંધ્ર પ્રદેશ કેપિટલ રિજન ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી (CRDA)ની વેબસાઈટ પર ઉપલબ્ધ અમરાવતી માસ્ટર પ્લાન મુજબ, રાજધાની 217 ચોરસ કિલોમીટરના વિસ્તારમાં વિકસાવવામાં આવશે. અમરાવતીને દરેક વ્યક્તિની જરૂરિયાતોનું ધ્યાન રાખતા વિશ્વ કક્ષાના શહેરની જેમ બનાવવામાં આવશે. મુખ્ય રાજધાની વિસ્તારમાં સરકારી કચેરીઓ, સાંસ્કૃતિક સંસ્થાઓ અને જાહેર જગ્યાઓ હશે. તેને એવી રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવશે કે રાજધાનીના તમામ રહેણાંક વિસ્તારો, વ્યાપારી વિસ્તારો, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ અને બિઝનેસ હબ રસ્તાઓ અને જાહેર પરિવહન દ્વારા જોડાયેલા રહે.
માસ્ટર પ્લાનમાં અનુમાન લગાવવામાં આવ્યું છે કે 2050 સુધીમાં અમરાવતીની વસ્તી 35 લાખથી વધુ હશે. અમરાવતીને રાજધાની બનાવવાથી 15 લાખ નોકરીઓનું સર્જન થવાની અપેક્ષા છે.
રાજધાની અમરાવતીનો થશે વિકાસ
1. સરકારી શહેર: તે ઉત્તર-દક્ષિણમાં આવેલું હશે. સરકારી કચેરીઓની સાથે અહીં રહેણાંક વિસ્તારોનો પણ વિકાસ કરવામાં આવશે. આ આખું શહેર 1,093 હેક્ટરમાં ફેલાયેલું હશે.
2. જસ્ટિસ સિટીઃ સરકારી શહેરની બાજુમાં જસ્ટિસ સિટીની સ્થાપના કરવામાં આવશે. અહીં ન્યાયતંત્રને લગતી સંસ્થાઓ હશે. જસ્ટિસ સિટી 1,339 હેક્ટરમાં બનાવવામાં આવશે.
3. ફાઇનાન્સ સિટી: આ શહેર આંધ્રની અર્થવ્યવસ્થાને વેગ આપવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે બનાવવામાં આવશે. અહીં કોમર્શિયલ અને રેસિડેન્શિયલ બંને વિસ્તાર હશે. ફાયનાન્સ સિટી 2,091 હેક્ટરમાં બનાવવામાં આવશે.
4. નોલેજ સિટી: તે જસ્ટિસ એન્ડ ફાઇનાન્સ સિટીની દક્ષિણમાં સ્થાપિત થશે. અહીં યુનિવર્સિટી કેમ્પસ, કોલેજ અને નોલેજ પાર્ક બનાવવામાં આવશે. 3,459 હેક્ટરમાં નોલેજ સિટી બનાવવામાં આવશે.
5. ઈલેક્ટ્રોનિક સિટીઃ દક્ષિણ ભારતમાં આવનાર IT અને ઈલેક્ટ્રોનિક ઈન્ડસ્ટ્રીઝ માટે ઈલેક્ટ્રોનિક સિટી બનાવવામાં આવશે. ઈલેક્ટ્રોનિક સિટી 2,663 હેક્ટરમાં બનાવવામાં આવશે.
6. હેલ્થ સિટી: રાજધાનીના લોકોને સારી આરોગ્ય સુવિધાઓ મળી રહે તે માટે અલગ હેલ્થ સિટીની સ્થાપના કરવામાં આવશે. આ આખું શહેર 2,647 હેક્ટરમાં હશે.
7. સ્પોર્ટ્સ સિટીઃ સ્પોર્ટ્સ સિટી રિવરફ્રન્ટના ઉત્તર-પશ્ચિમમાં બનાવવામાં આવશે. મોટા સ્ટેડિયમ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરની રમતગમતના કાર્યક્રમો માટેના સ્થળ અહીં તૈયાર થશે. સ્પોર્ટ્સ સિટી 1,679 હેક્ટરમાં બનાવવામાં આવશે.
8. મીડિયા સિટી: અનંતવરમ નજીક મીડિયા અને સાંસ્કૃતિક શહેર વિકસાવવામાં આવશે. અનંતવરમમાં ઐતિહાસિક અનંતવરમ વેંકટેશ્વર સ્વામી મંદિર આવેલું છે. આ શહેર 2,067 હેક્ટરમાં બનાવવામાં આવશે.
9. ટૂરિઝમ સિટીઃ કૃષ્ણા નદીના કિનારે ઉંડાવલ્લી ગુફાઓ પાસે ટૂરિઝમ સિટી બનાવવામાં આવશે. આ આખું શહેર 4,716 હેક્ટરમાં હશે.
આટલા ખર્ચે તૈયાર થશે રાજધાની અમરાવતી
2015માં જ્યારે નાયડુએ અમરાવતીને રાજધાની બનાવવાની જાહેરાત કરી હતી. 2016માં નાયડુએ અમરાવતીમાં 9 થીમ સિટી અને 27 ટાઉનશિપ બનાવવાની જાહેરાત કરી હતી. 2019ના સ્ટેટસ રિપોર્ટ અનુસાર, અમરાવતીને રાજધાની બનાવવા માટે આગામી 20 વર્ષમાં 1.09 લાખ કરોડ રૂપિયા ખર્ચવામાં આવશે એવો અંદાજ છે.
અમરાવતીને રાજધાની તરીકે તૈયાર કરવા માટે, વિશ્વ બેંકે $300 મિલિયન અને એશિયન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઇન્વેસ્ટમેન્ટ બેંકે $200 મિલિયનનું વચન આપ્યું હતું. જો કે, TDP 2019 માં સત્તા ગુમાવ્યા પછી ભંડોળ અધૂરું રહ્યું.
ડિસેમ્બર 2019 માં, જગન મોહન રેડ્ડી એક નવું બિલ લાવ્યા. તેને ‘થ્રી કેપિટલ બિલ’ પણ કહેવામાં આવે છે. તેમાં એવી જોગવાઈ હતી કે આંધ્ર પ્રદેશની ત્રણ રાજધાની બનાવવામાં આવશે. પહેલું વિશાખાપટ્ટનમ હશે, જ્યાંથી વહીવટી કામ થશે. બીજું અમરાવતી હશે, જ્યાં એસેમ્બલી યોજાશે અને ત્રીજું કુર્નૂલ હશે જ્યાં હાઈકોર્ટ યોજાશે. ગયા વર્ષે CAGનો રિપોર્ટ આવ્યો હતો જેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે 10,000 કરોડ રૂપિયા ખર્ચ્યા છતાં સંપાદિત જમીન બિનઉપયોગી પડી છે.
જો કે, હવે ફરી એકવાર ચંદ્રાબાબુ નાયડુ રાજ્યના મુખ્યમંત્રી બન્યા બાદ અમરાવતીને રાજધાની બનાવવાની કામગીરીને વેગ મળવાની આશા છે. કેન્દ્ર સરકારમાં ટીડીપી હોવાથી કામમાં ઝડપ આવી શકે છે.
આ પણ વાંચો: અખિલેશ યાદવે કરહલ વિધાનસભાના સભ્યપદેથી આપ્યું રાજીનામું
આ પણ વાંચો: ભારતને ઈસ્લામિક દેશ બનાવવાનું કાવતરું ઘડી રહ્યા હતા PFIના સભ્યો, હાઈકોર્ટની મોટી ટિપ્પણી
