Ladakh News: લદ્દાખને પૂર્ણ રાજ્યનો દરજ્જો આપવાની માંગ ફરી એકવાર ચર્ચામાં આવી છે. 23 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ સોનમ વાંગચુકે લેહમાં 20 કિલોમીટરની પ્રતીકાત્મક પદયાત્રા કરી હતી. આ અભિયાનમાં રાજ્યનો દરજ્જો ઉપરાંત લદ્દાખની સંસ્કૃતિ, પર્યાવરણ, જમીન અને રાજકીય પ્રતિનિધિત્વ માટે બંધારણીય સુરક્ષાની માંગ પણ જોડાયેલી છે.
Ladakhમાં ફરી ઉઠી રાજ્યના દરજ્જાની માગ
લદ્દાખને રાજ્યનો દરજ્જો અને બંધારણીય સુરક્ષા આપવાની માંગ લાંબા સમયથી ચાલી રહી છે. તાજેતરમાં કેન્દ્ર સાથેની ચર્ચાઓમાં કોઈ અંતિમ ઉકેલ ન આવ્યાના અહેવાલો વચ્ચે આ મુદ્દો ફરી ચર્ચામાં આવ્યો છે. સોનમ વાંગચુક(Sonam Wangchuk)ના નેતૃત્વમાં 23 સપ્ટેમ્બરે લેહમાં 20 કિમીની પ્રતીકાત્મક પદયાત્રા યોજાઈ હતી. 24 સપ્ટેમ્બરે ગયા વર્ષની ઘટનામાં મૃત્યુ પામેલા લોકોની યાદમાં ‘માર્ટિયર્સ ડે’ કાર્યક્રમ પણ યોજાયો હતો.
પૂર્ણ રાજ્યનો દરજ્જો એટલે શું?
સરળ ભાષામાં સમજીએ તો પૂર્ણ રાજ્ય એટલે બંધારણીય રીતે રાજ્યને મળેલી સત્તાઓ સાથે ચૂંટાયેલી રાજ્ય સરકાર અને વિધાનસભા(Legislative Assembly)ની વ્યવસ્થા.
હાલ લદ્દાખ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ (Union Territory) છે. લદ્દાખ 31 ઓક્ટોબર 2019ના રોજ અલગ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ બન્યું હતું. સત્તાવાર લદ્દાખ પ્રશાસનની માહિતી અનુસાર તેનું વહીવટી તંત્ર લેફ્ટનન્ટ ગવર્નર અને પ્રશાસનિક અધિકારીઓ હેઠળ કાર્ય કરે છે.
રાજ્ય બનશે તો શું બદલાઈ શકે?
જો ભવિષ્યમાં લદ્દાખને પૂર્ણ રાજ્યનો દરજ્જો આપવામાં આવે, તો સૌથી મોટો બંધારણીય ફેરફાર ચૂંટાયેલી રાજ્ય વિધાનસભા અને રાજ્ય સરકારની સ્થાપના હશે.
રાજ્યના વિષયો અંગે બંધારણ હેઠળ મળેલી સત્તાઓ અનુસાર ચૂંટાયેલી સરકાર નીતિ અને વહીવટી નિર્ણયો લઈ શકશે. એટલે સ્થાનિક રાજકીય પ્રતિનિધિત્વ અને રાજ્ય સ્તરની ચૂંટાયેલી સંસ્થાઓની ભૂમિકા વધશે.
જોકે, કયા વિષયો પર કેટલી સત્તા મળશે અને કેન્દ્ર તથા રાજ્ય વચ્ચે સત્તાનું ચોક્કસ વિભાજન શું હશે, તે રાજ્યનો દરજ્જો આપવામાં આવે ત્યારે નક્કી થનારી બંધારણીય અને કાનૂની વ્યવસ્થા પર નિર્ભર રહેશે.
માત્ર રાજ્યનો દરજ્જો જ નહીં, બીજી પણ છે માંગ
લદ્દાખના પ્રતિનિધિ સંગઠનોની માંગોમાં પૂર્ણ રાજ્યનો દરજ્જો, બંધારણની છઠ્ઠી અનુસૂચિ (Ladakh Sixth Schedule)હેઠળ સુરક્ષા અને વધુ રાજકીય પ્રતિનિધિત્વ જેવા મુદ્દાઓનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત જમીન, પર્યાવરણ, સંસ્કૃતિ અને સ્થાનિક ઓળખના રક્ષણનો મુદ્દો પણ આ આંદોલન સાથે જોડાયેલો છે. તાજેતરની પદયાત્રા પણ સંસ્કૃતિ, પર્યાવરણ અને લોકશાહી સાથે જોડાયેલી માંગોને આગળ લાવવાના હેતુથી યોજાઈ હતી.
Union Territory અને State વચ્ચે શું ફરક?
| મુદ્દો | કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ | પૂર્ણ રાજ્ય |
|---|---|---|
| વહીવટી વ્યવસ્થા | કેન્દ્રની ભૂમિકા મહત્વપૂર્ણ | ચૂંટાયેલી રાજ્ય સરકાર |
| વિધાનસભા | UTની બંધારણીય વ્યવસ્થા પર આધારિત | રાજ્ય વિધાનસભા |
| મુખ્ય રાજકીય સંસ્થા | કેન્દ્રશાસિત વહીવટ | મુખ્યમંત્રી અને મંત્રીમંડળ સહિત ચૂંટાયેલી સરકાર |
| કાયદા બનાવવાની સત્તા | લાગુ બંધારણીય જોગવાઈઓ મુજબ | રાજ્ય યાદી તથા અન્ય લાગુ જોગવાઈઓ મુજબ |
લદ્દાખ હાલમાં 31 ઓક્ટોબર 2019થી કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ છે.
હવે આગળ શું?
લદ્દાખનો રાજ્યનો દરજ્જો આપવાનો મુદ્દો માત્ર વહીવટી ફેરફારનો પ્રશ્ન નથી. તેની સાથે રાજકીય પ્રતિનિધિત્વ, જમીન અને સંસ્કૃતિનું રક્ષણ, પર્યાવરણ અને બંધારણીય સુરક્ષા જેવા મુદ્દાઓ પણ જોડાયેલા છે.
23 સપ્ટેમ્બરની 20 કિમીની પદયાત્રા બાદ હવે કેન્દ્ર સરકાર અને લદ્દાખના પ્રતિનિધિઓ વચ્ચેની ચર્ચા કઈ દિશામાં આગળ વધે છે અને રાજ્યના દરજ્જા સહિતની માંગો અંગે શું નિર્ણય થાય છે, તે મહત્વનું રહેશે.
