Business News : દેશમાં બેંકિંગ અને ડિજિટલ પેમેન્ટ સાથે જોડાયેલા બે મોટા ફેરફાર સામે આવ્યા છે. એક તરફ UPI Charge (UPI ચાર્જ) અંગે 15 ઓક્ટોબર 2026થી નવા MDR નિયમો અમલમાં આવશે, તો બીજી તરફ 28થી 30 સપ્ટેમ્બર દરમિયાન દેશવ્યાપી બેંક હડતાળનું એલાન છે. બંને બાબતો સામાન્ય ગ્રાહકો અને વેપારીઓ માટે મહત્વની છે.
1. UPI MDR: ₹2,000થી ઉપર શું બદલાશે?
નવા નિયમ મુજબ 15 ઓક્ટોબરથી ચોક્કસ Person-to-Merchant UPI પેમેન્ટમાં ₹2,000થી વધુની રકમ પર 0.4 ટકા UPI MDR (UPI MDR) લાગશે. આ ચાર્જ વેપારી તરફથી ચૂકવવાનો રહેશે અને પ્રતિ ટ્રાન્ઝેક્શન મહત્તમ ₹300 સુધી મર્યાદિત રહેશે. એટલે ₹10,000ના પેમેન્ટ પર ગણતરી પ્રમાણે MDR ₹40 બને છે. ₹75,000 કે તેથી વધુના ટ્રાન્ઝેક્શન પર મહત્તમ ₹300ની મર્યાદા લાગુ પડશે.
પરંતુ તેનો અર્થ એવો નથી કે દરેક UPI પેમેન્ટ હવે ચાર્જેબલ થઈ જશે. Person-to-Person ટ્રાન્સફર ચાલુ રહેશે અને નાના વેપારીઓ માટે પણ ખાસ રાહતો રાખવામાં આવી છે. ઉપલબ્ધ માહિતી મુજબ આશરે 96 ટકા UPI ટ્રાન્ઝેક્શન વોલ્યુમ પર નવા MDRની અસર નહીં પડે.
2. ગ્રાહક પાસેથી સીધો ચાર્જ વસૂલાશે નહીં
Merchant Discount Rate (Merchant Discount Rate)નો સૌથી મહત્વનો નિયમ એ છે કે તેનો ભાર સીધો ગ્રાહક પર નાખવાનો નથી. એટલે તમે કોઈ વેપારીને ₹10,000 UPIથી ચૂકવો ત્યારે અલગથી ₹40 UPI Charge તરીકે ગ્રાહક પાસેથી વસૂલવાનો નિયમ નથી. MDR વેપારીની તરફથી ચૂકવવાનો છે.
રેલવે, ફ્યુઅલ અને ટેલિકોમ જેવા કેટલાક સેક્ટર માટે અલગ ફ્લેટ MDRની જોગવાઈ છે. રેલવે પેમેન્ટ માટે ₹2,000થી ઉપરના વ્યવહારમાં ₹5ના વિશેષ MDRની માહિતી સામે આવી છે.
આ ફેરફારનો હેતુ UPI ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, સાયબર સિક્યોરિટી અને પેમેન્ટ સિસ્ટમને લાંબા ગાળે ટકાઉ બનાવવાનો હોવાનું રિપોર્ટ્સમાં જણાવાયું છે. જોકે ઉદ્યોગ સંગઠનો અને કેટલાક વેપારીઓએ વધતા ખર્ચ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.
3. વેપારીઓએ આ 3 બાબતો સમજવી જરૂરી
નવા નિયમો અમલમાં આવે તે પહેલાં વેપારીઓએ પોતાના UPI મર્ચન્ટ એકાઉન્ટની કેટેગરી અને MDR લાગુ પડે છે કે નહીં તે તપાસવું જરૂરી રહેશે.
પહેલું: મહિનાના કલેક્શન અને વ્યવહારો મુજબ પોતે ઝીરો-MDR કેટેગરીમાં આવે છે કે નહીં તે ચકાસવું.
બીજું: ગ્રાહક પાસેથી અલગથી MDR વસૂલવાની પ્રથા ટાળવી. નવા નિયમોમાં MDR ગ્રાહક પર ટ્રાન્સફર કરવાની મંજૂરી નથી.
ત્રીજું: GST રજિસ્ટર્ડ વેપારીઓએ MDR સંબંધિત GST અને Input Tax Credit અંગે પોતાના એકાઉન્ટન્ટ અથવા ટેક્સ નિષ્ણાત પાસેથી યોગ્ય માર્ગદર્શન લેવું.
બેંક હડતાળ: 28થી 30 સપ્ટેમ્બર સુધી અસર
હવે વાત કરીએ Bank Strike (Bank Strike)ની. UFBUએ 28, 29 અને 30 સપ્ટેમ્બર 2026 માટે દેશવ્યાપી ત્રણ દિવસની હડતાળ (Bank Strike)જાહેર કરી છે. મુખ્ય માંગ પાંચ દિવસનું બેંકિંગ સપ્તાહ લાગુ કરવાની છે. સરકારના જણાવ્યા પ્રમાણે Performance Linked Incentive એટલે કે PLI મુદ્દે સરકાર પહેલેથી જ તેને હાલ માટે સ્થગિત કરી ચૂકી છે.
26 સપ્ટેમ્બર શનિવાર અને 27 સપ્ટેમ્બર રવિવારની રજાને કારણે ગ્રાહકોને કેટલીક જગ્યાએ સતત પાંચ દિવસ શાખાકીય સેવાઓમાં મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડી શકે છે. જોકે કેન્દ્ર સરકારે જાહેર ક્ષેત્રની બેંકો અને Regional Rural Banksને 27 સપ્ટેમ્બર, રવિવારે પણ ખોલવાનો નિર્ણય લીધો છે, જેથી ગ્રાહકોના મહત્વના બેંકિંગ કામ થઈ શકે.
UFBUએ માંગણીઓનું નિરાકરણ ન આવે તો 26 ઓક્ટોબરથી અનિશ્ચિત મુદતની હડતાળ (Bank Strike)ની પણ જાહેરાત કરી છે.
UPI હવે સંપૂર્ણપણે મફત નહીં, પરંતુ મોટા ભાગના પેમેન્ટ પર અસર નહીં
આખી સ્થિતિને સરળ ભાષામાં સમજીએ તો UPI વ્યવસ્થા બંધ થવાની નથી અને સામાન્ય વ્યક્તિથી વ્યક્તિના પેમેન્ટ પર ચાર્જ લાગવાનો નથી. ફેરફાર મુખ્યત્વે પસંદગીના ₹2,000થી વધુના Person-to-Merchant ટ્રાન્ઝેક્શનમાં છે.
એટલે ચાની કીટલી, શાકભાજીવાળા કે નાના દુકાનદાર માટે દરેક UPI પેમેન્ટ પર ચાર્જ લાગશે એવું માનવું યોગ્ય નથી. બીજી તરફ મોટા વેપારીઓ અને ઊંચી રકમના ડિજિટલ કલેક્શનવાળા વ્યવસાયોમાં MDR ખર્ચનો નવો મુદ્દો બનશે.
નવા UPI MDR નિયમો લાગુ થયા બાદ સૌથી મોટો સવાલ વેપારીઓ સામે ઊભો થશે કે આ વધારાનો ખર્ચ તેઓ કેવી રીતે મેનેજ કરશે. MDR સીધો ગ્રાહક પાસેથી અલગથી વસૂલવાનો નિયમ નથી, એટલે વેપારી માટે પોતાની કમાણીમાંથી આ ખર્ચ સહન કરવાનો અથવા અન્ય બિઝનેસ ખર્ચ સાથે તેને સંતુલિત કરવાનો વિકલ્પ રહેશે. ખાસ કરીને એવા વેપારીઓ, કંપનીઓ અને મોટા રિટેલર્સ પર તેની અસર વધુ જોવા મળી શકે છે જ્યાં દરરોજ મોટી રકમના UPI પેમેન્ટ થાય છે.
જો કોઈ વેપારીને મોટા પ્રમાણમાં ₹2,000થી વધુના UPI પેમેન્ટ મળતા હોય, તો દરેક ટ્રાન્ઝેક્શન પર લાગતો MDR મહિનાના અંતે કુલ ખર્ચમાં વધારો કરી શકે છે. નાના વેપારીઓ માટે આ અસર મર્યાદિત રહેવાની શક્યતા છે, કારણ કે UPIના મોટા ભાગના નાના મૂલ્યના વ્યવહારો નવા MDRથી બહાર રાખવામાં આવ્યા છે.
