Business News: પતિના મૃત્યુ બાદ પત્નીના બેંક ખાતામાંથી લોનની વસૂલાત માટે ₹17.30 લાખ કાપવામાં આવતા મામલો અલ્હાબાદ હાઇકોર્ટ પહોંચ્યો છે. આ SBI Loan Recovery Case માં ભારતીય સ્ટેટ બેંક (SBI) દ્વારા મૃતકની પત્નીના ખાતામાંથી ₹17,29,999ની રકમ કાપવામાં આવી હતી. પત્નીએ બેંકની આ કાર્યવાહી સામે કોર્ટમાં અરજી કરી હતી.
કૌશાંબી જિલ્લાના પ્રાથમિક શાળામાં હેડમાસ્ટર તરીકે ફરજ બજાવતા અંબેશ કુમારે SBI પાસેથી પર્સનલ લોન લીધી હતી. ગયા વર્ષે જૂનમાં માર્ગ અકસ્માતમાં તેમનું મૃત્યુ થયું હતું. ત્યારબાદ તેમની પત્નીના ખાતામાં લાઇફ ઇન્શ્યોરન્સ હેઠળ (₹50 લાખ) ની રકમ જમા થઈ હતી. SBI એ આ રકમમાંથી ₹17,29,999 લોનની વસૂલાત માટે કાપી લીધા હતા.
SBIએ પત્નીના ખાતામાંથી કેમ કાપ્યા ₹17.30 લાખ?
મૃતકની પત્નીએ કોર્ટમાં દલીલ કરી હતી કે પતિએ SBI Loan Recovery Case પાસેથી લોન લીધી હતી, પરંતુ તેમણે પોતે લોન લીધી નહોતી. એટલું જ નહીં, તેઓ આ લોનના ગેરંટર પણ નહોતા. તેમ છતાં બેંકે તેમના ખાતામાં આવેલી ઇન્શ્યોરન્સની રકમમાંથી ₹17.30 લાખ કાપી લીધા હતા.
પત્નીના જણાવ્યા મુજબ, ₹50 લાખની રકમ તેમને લાઇફ ઇન્શ્યોરન્સના લાભાર્થી તરીકે મળી હતી. તેથી આ રકમમાંથી પતિની બાકી લોનની વસૂલાત કરી શકાય કે નહીં તે અંગે તેમણે કોર્ટમાં સવાલ ઉઠાવ્યો હતો.
હાઇકોર્ટે શું કહ્યું?
આ મામલાની સુનાવણી જસ્ટિસ J.J. મુનીર અને જસ્ટિસ (ઇન્દ્રજીત શુક્લા) ની બેન્ચે કરી હતી. સુનાવણી દરમિયાન SBIના લોન એગ્રીમેન્ટના Clause 18(iii) ની ચર્ચા થઈ હતી.
કોર્ટે પ્રાથમિક અવલોકનમાં કહ્યું કે આ ક્લોઝ વ્યાપક રીતે લખાયેલો છે. જોકે, પ્રથમ દૃષ્ટિએ આ ક્લોઝ બેંકને મૃતકની પત્નીને મળેલી લાઇફ ઇન્શ્યોરન્સની રકમમાંથી મૃતકની લોન વસૂલવાનો અધિકાર આપતો હોવાનું જણાતું નથી.
કોર્ટે વધુમાં નોંધ્યું કે પત્નીને મળેલી ઇન્શ્યોરન્સની રકમ મૃતકની સંપત્તિનો ભાગ નહીં પરંતુ લાભાર્થીને તેની સ્વતંત્ર હેસિયતમાં મળેલો લાભ માનવામાં આવે છે. કોર્ટના જણાવ્યા મુજબ, આવી રકમ સામાજિક સુરક્ષા અથવા લાભના સ્વરૂપમાં મળતી હોય છે.
શું છે Loan Agreementનું Clause 18(iii)?
Clause 18(iii) લોન એગ્રીમેન્ટમાં બેંકના સેટ-ઓફ એટલે કે રકમના સમાયોજનના અધિકાર સાથે જોડાયેલો છે. સામાન્ય રીતે આ જોગવાઈ હેઠળ બેંકને Loan Recovery માટે લોનની બાકી રકમ, વ્યાજ અથવા પેનલ્ટીની વસૂલાત માટે ઉધારકર્તાના અન્ય ખાતામાં રહેલી રકમ એડજસ્ટ કરવાનો અધિકાર આપવામાં આવી શકે છે.
આમાં સેવિંગ્સ એકાઉન્ટ, RD અથવા FD જેવી રકમનો સમાવેશ થઈ શકે છે. જોકે, આ અધિકાર કઈ રકમ અને કયા ખાતા પર લાગુ પડે છે તે લોન એગ્રીમેન્ટની શરતો અને કેસની ચોક્કસ પરિસ્થિતિ પર આધાર રાખે છે.
આ SBI Loan Recovery Caseમાં મુખ્ય પ્રશ્ન એ હતો કે મૃતકની પત્નીના ખાતામાં આવેલી Life Insurance Moneyને મૃતકની પોતાની રકમ ગણીને SBI Loan Recovery માટે સેટ-ઓફ કરી શકાય કે નહીં. પત્ની પોતે લોનની ઉધારકર્તા કે ગેરંટર ન હોવાના કારણે આ મુદ્દો વધુ મહત્વનો બન્યો છે.
આ કેસથી સ્પષ્ટ થાય છે કે Loan After Deathની સ્થિતિમાં બેંક દ્વારા કરવામાં આવતી વસૂલાત અને લાભાર્થીને મળતી ઇન્શ્યોરન્સની રકમ અંગે કાનૂની પરિસ્થિતિ અલગ હોઈ શકે છે. તેથી લોન એગ્રીમેન્ટમાં રહેલી Clause 18(iii) જેવી જોગવાઈઓને સમજવી મહત્વપૂર્ણ છે.
હવે શું થશે?
અલ્હાબાદ હાઇકોર્ટમાં આ મામલાની આગામી સુનાવણી (7ઓક્ટોબર, 2026) ના રોજ થશે. હાલ કોર્ટનું અવલોકન પ્રાથમિક તબક્કાનું છે, તેથી તેને અંતિમ ચુકાદો માનવો યોગ્ય નથી.
આ SBI Loan Recovery Case માં આગળની સુનાવણી દરમિયાન લોન એગ્રીમેન્ટ, ઇન્શ્યોરન્સની રકમ અને બેંકના સેટ-ઓફ અધિકાર અંગે વધુ ચર્ચા થઈ શકે છે. કેસનો અંતિમ નિર્ણય આવ્યા બાદ જ આ મામલે કાનૂની સ્થિતિ સંપૂર્ણ રીતે સ્પષ્ટ થશે.
લોન લેનાર વ્યક્તિના મૃત્યુ બાદ પરિવારના સભ્યોએ લોન એગ્રીમેન્ટ, ગેરંટી, સહ-ઉધારકર્તાની વિગતો અને લાઇફ ઇન્શ્યોરન્સ પોલિસીની શરતો ધ્યાનથી તપાસવી જરૂરી છે. ખાસ કરીને કોઈ રકમ ખાતામાંથી કાપવામાં આવે તો બેંક પાસેથી તેની વિગતો અને કાનૂની આધારની માહિતી મેળવવી મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
