આ વખતે કેન્દ્રીય નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે પોતાના બજેટના 12.9 ટકા સંરક્ષણ માટે ફાળવ્યા છે. પરંતુ વચગાળાના બજેટમાં આમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરવામાં આવ્યો છે. આ વખતે સંરક્ષણ બજેટ માટે 6,21,940 કરોડ રૂપિયાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. જ્યારે વચગાળાના બજેટમાં આ જાહેરાત 6,21,541 કરોડ રૂપિયાની હતી.

ગયા વર્ષની સરખામણીએ આ બજેટમાં માત્ર 4.72 ટકાનો વધારો થયો છે. ગયા વર્ષનું સંરક્ષણ બજેટ 5.93 લાખ કરોડ રૂપિયાથી થોડું વધારે હતું. નાણામંત્રીએ આ સંરક્ષણ બજેટમાં રૂ. 1.05 લાખ કરોડની જાહેરાત માત્ર એટલા માટે કરી છે જેથી દેશની કંપનીઓ પાસેથી સંરક્ષણની ખરીદી અને વેચાણ આત્મનિર્ભર ભારત હેઠળ થઈ શકે. તેમનું પ્રમોશન થઈ શકે છે.

રક્ષા મંત્રી તરીકે નિર્મલા સીતારમણે સુખોઈ Su-30MKIમાં ઉડાન ભરી હતી. 

સરહદની સુરક્ષા માટે રસ્તાઓનું નિર્માણ જરૂરી છે, તેથી આ વખતે બોર્ડર રોડ માટે બજેટમાં 30 ટકાનો વધારો કરવામાં આવ્યો છે. આ માટે 6500 કરોડ રૂપિયા આપવામાં આવ્યા છે. iDEX યોજના હેઠળ સંરક્ષણ સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે રૂ. 518 કરોડની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. જેથી નવા હથિયારો અને ટેક્નોલોજી વિકસાવી શકાય.

ગયા વર્ષના બજેટ કરતાં 68 હજાર કરોડ રૂપિયા વધુ

જો ગયા વર્ષના સંરક્ષણ બજેટ સાથે સરખામણી કરવામાં આવે તો આ વર્ષે સંરક્ષણ બજેટમાં રૂ. 68,834 કરોડનો વધારો કરવામાં આવ્યો છે. જ્યારે વર્ષ 2022-23માં આ બજેટ 5.25 લાખ કરોડ રૂપિયાથી થોડું વધારે હતું. આ વખતે બજેટનો 27.67 ટકા કેપિટલ એક્વિઝિશન એટલે કે રૂ. 1.72 લાખ કરોડ છે.
14.82 ટકા આવક ખર્ચ અને ઓપરેશનલ સજ્જતા એટલે કે રૂ. 92,088 કરોડ. 30.68% પગાર અને ભથ્થાં, 22.72% પેન્શન એટલે કે રૂ. 1.41 લાખ કરોડ. 4.11 ટકા નાગરિક સંસ્થાઓને આપવામાં આવ્યા છે. ભારતીય કોસ્ટ ગાર્ડ માટે રૂ. 7651 કરોડ અને DRDO માટે રૂ. 23,855 કરોડ.

આ સંરક્ષણ બજેટ વચગાળાના બજેટથી કેટલું અને કેટલું અલગ છે?

આ વર્ષે ફેબ્રુઆરીમાં રજૂ કરવામાં આવેલા વચગાળાના બજેટમાં સંરક્ષણ માટે 6.24 લાખ કરોડ રૂપિયાની જોગવાઈ કરવામાં આવી હતી. વર્ષ 2025નું વચગાળાનું બજેટ ચોક્કસપણે થોડું ઓછું હતું પરંતુ તે અન્ય મંત્રાલયોની સરખામણીમાં સૌથી વધુ હતું. આ ભારત સરકારના સમગ્ર બજેટના 13 ટકા છે. જ્યારે તે ભારતના સમગ્ર જીડીપીના 2 ટકાથી પણ ઓછો છે.

સંરક્ષણ ઉત્પાદનમાં ભારતની સ્થિતિ શું રહી છે?

ભારતનું વાર્ષિક સંરક્ષણ ઉત્પાદન 2023-24માં તેના સર્વોચ્ચ સ્તરે પહોંચવાનું હતું. આ સમયગાળા દરમિયાન આશરે 1.27 લાખ કરોડ રૂપિયાનું સંરક્ષણ ઉત્પાદન થયું હતું. જે ગયા વર્ષના રૂ. 1.09 લાખ કરોડ કરતા ઘણો વધારે છે. સંરક્ષણ મંત્રાલયે ત્રણ વર્ષમાં ભારતીય કંપનીઓ પાસેથી 12,300 સંરક્ષણ ઉત્પાદનોની ખરીદી અને ઉત્પાદન કર્યું છે. સ્થાનિક સંરક્ષણ ઉત્પાદન વધી રહ્યું છે.

ભારતની ભાવિ સંરક્ષણ માટેની તૈયારી શું છે?

અનુમાન મુજબ, ભારતીય સૈન્ય આગામી પાંચથી છ વર્ષમાં 130 અબજ ડોલરની મૂડી પ્રાપ્તિ કરશે. એટલે કે રૂ. 10.88 લાખ કરોડ. સરકાર વિદેશમાંથી લઘુત્તમ સંરક્ષણ ઉત્પાદનો, સાધનો અને શસ્ત્રો ખરીદવાની યોજના ધરાવે છે. ઘરેલું શસ્ત્રોનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ. આગામી પાંચ વર્ષમાં રૂ. 1.75 લાખ કરોડના ઘરેલુ સંરક્ષણ ઉત્પાદનની તૈયારીઓ કરવામાં આવી રહી છે. હાલમાં જ રક્ષા મંત્રી રાજનાથ સિંહે કહ્યું હતું કે વર્ષ 2028-29 સુધીમાં ભારતમાંથી શસ્ત્રોની નિકાસ 50 હજાર કરોડ રૂપિયાની થશે. હાલમાં તેની કિંમત 21,803 કરોડ રૂપિયા છે.

આ પણ વાંચો:મોદી 3.0નું પ્રથમ બજેટ; ઈન્કમ ટેક્ષ સ્લેબ, રાજકોષીય શિસ્ત પર રહેશે સૌની નજર

આ પણ વાંચો:નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણ આજે રજૂ કરશે બજેટ, મોદી 3.0થી લોકોને મોટી આશા

આ પણ વાંચો:ખરાબ આર્થિક સ્થિતિમાં પણ ક્રેડિટ સ્કોર બગડવા ન દો, ફોલો કરો આ ટિપ્સ