National News : ઉત્તર પ્રદેશમાં આગામી વિધાનસભા ચૂંટણીને ધ્યાનમાં રાખીને 52 રાજકારણીઓને બુલેટપ્રૂફ જેકેટ (Bulletproof Jacket)આપવાની યોજના સામે આવી છે. આ યાદીમાં મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથ અને સમાજવાદી પાર્ટીના વડા તથા વિપક્ષના નેતા અખિલેશ યાદવ જેવા મોટા રાજકીય નામોનો પણ સમાવેશ થાય છે.
આ સમાચાર વચ્ચે એક સવાલ સ્વાભાવિક રીતે ઊભો થાય છે—શું સામાન્ય ભારતીય નાગરિક પણ બુલેટપ્રૂફ જેકેટ (Bulletproof Jacket)ખરીદી શકે છે? અને આખરે આ સુરક્ષા કવચનો ઇતિહાસ કેટલો જૂનો છે? ચાલો જાણીએ.
100 વર્ષથી વધુ જૂનો ઇતિહાસ
આજે બુલેટપ્રૂફ જેકેટ (Bulletproof Jacket)આધુનિક સુરક્ષા સાધન લાગે છે, પરંતુ તેની પાછળનો ઇતિહાસ એક સદીથી પણ વધારે જૂનો છે.
19મી સદીમાં અમેરિકન સર્જન જ્યોર્જ ઈ. ગુડફેલોએ નોંધ્યું હતું કે રેશમના અનેક સ્તરો ગોળીની ગતિને ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે. ત્યારબાદ પાદરી કાસિમીર ઝેગલેને (Casimir Zeglen)રેશમના સ્તરોનો ઉપયોગ કરીને બુલેટ-પ્રતિરોધક જેકેટ વિકસાવ્યું હોવાનું માનવામાં આવે છે.
ઝેગલેને 1890ના દાયકામાં આ ટેક્નોલોજી વિકસાવી હતી અને તેમના નામ સાથે બુલેટ-પ્રતિરોધક વેસ્ટના શરૂઆતના વ્યાવસાયિક વિકાસનો ઇતિહાસ જોડાય છે.
ફ્લેક જેકેટથી Kevlar સુધી
બોડી આર્મરના વિકાસમાં સમય સાથે મોટો ફેરફાર આવ્યો. બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન ફ્લેક જેકેટનો ઉપયોગ સૈનિકોને વિસ્ફોટના ટુકડાઓથી બચાવવા માટે કરવામાં આવતો હતો.
પછી 1960ના દાયકામાં એક મહત્વપૂર્ણ ટેક્નોલોજીકલ સફળતા મળી. અમેરિકન રસાયણશાસ્ત્રી સ્ટેફની ક્વોલેકએ 1965માં Kevlar નામનું અત્યંત મજબૂત સિન્થેટિક ફાઇબર વિકસાવ્યું.
આ ફાઇબરના કારણે હળવા અને વધુ અસરકારક બોડી આર્મરના વિકાસનો રસ્તો ખુલ્યો.
બુલેટપ્રૂફ જેકેટ ગોળી કેવી રીતે રોકે છે?
સામાન્ય ભાષામાં તેને “બુલેટપ્રૂફ” કહેવામાં આવે છે, પરંતુ તકનીકી રીતે બુલેટ-રેઝિસ્ટન્ટ (Bullet Resistant)શબ્દ વધુ યોગ્ય છે.
સોફ્ટ બોડી આર્મરમાં ઉપયોગમાં લેવાતા મજબૂત ફાઇબર ગોળીને પકડી તેની ઊર્જા ફેલાવવામાં મદદ કરે છે. પરિણામે ગોળી શરીરમાં ઘૂસવાની સંભાવના ઘટે છે.
પરંતુ દરેક જેકેટ દરેક પ્રકારની ગોળી સામે સમાન સુરક્ષા આપતું નથી.
ઉચ્ચ શક્તિની રાઇફલ ગોળીઓ સામે વધુ સુરક્ષા માટે સિરામિક, સ્ટીલ અથવા અલ્ટ્રા-હાઇ-મોલેક્યુલર-વેઇટ પોલિઇથિલિન જેવી હાર્ડ આર્મર પ્લેટનો ઉપયોગ થઈ શકે છે.
ભારતમાં સામાન્ય નાગરિક માટે શું સ્થિતિ છે?
ભારતમાં બોડી આર્મર અંગેનો કાયદો અને નિયમન ઉત્પાદન, વેચાણ, ઉપયોગ તથા ચોક્કસ સુરક્ષા ધોરણો પ્રમાણે અલગ રીતે લાગુ પડી શકે છે. તેથી “સામાન્ય નાગરિક માટે સંપૂર્ણપણે કોઈ પ્રતિબંધ નથી” એવો સીધો દાવો કરવાને બદલે ખરીદી પહેલાં લાગુ પડતા કેન્દ્ર અને રાજ્યના નિયમો તથા પ્રમાણિત વેચનારની શરતો તપાસવી વધુ સુરક્ષિત છે.
ખાસ કરીને પત્રકારો, સુરક્ષા કર્મચારીઓ, જોખમી વિસ્તારોમાં કામ કરતા લોકો અથવા વ્યક્તિગત સુરક્ષાની જરૂરિયાત ધરાવતા લોકો માટે બોડી આર્મર ઉપયોગી બની શકે છે.
પરંતુ માત્ર જેકેટ ખરીદવાથી સુરક્ષા સુનિશ્ચિત થતી નથી. યોગ્ય રેટિંગ અને પ્રમાણિત ઉત્પાદન પસંદ કરવું સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે.
ખરીદતા પહેલાં આ બાબતો જરૂર તપાસો
જો કોઈ વ્યક્તિ કાયદેસર રીતે બોડી આર્મર ખરીદવાનો વિચાર કરી રહી હોય, તો નીચેની બાબતો તપાસવી જરૂરી છે:
- જેકેટનું સુરક્ષા રેટિંગ
- ઉત્પાદક અને વેચનારની વિશ્વસનીયતા
- સ્વતંત્ર અથવા માન્ય લેબોરેટરીના ટેસ્ટ રિપોર્ટ
- પ્રમાણપત્ર અને અનુરૂપતા દસ્તાવેજો
- ઉત્પાદન તારીખ
- વોરંટી અને સર્વિસની વિગતો
- ઉત્પાદક દ્વારા જણાવેલી ઉપયોગી અવધિ
- જે જોખમ સામે રક્ષણ જોઈએ છે તેની સાથે જેકેટનું રેટિંગ મેળ ખાય છે કે નહીં
“બુલેટપ્રૂફ” એટલે અપરાજેય નહીં
બુલેટપ્રૂફ જેકેટને સંપૂર્ણ સુરક્ષા આપતું કવચ માનવું યોગ્ય નથી. અલગ-અલગ બોડી આર્મર (Body Armor)અલગ પ્રકારના પ્રોજેક્ટાઇલ અને જોખમ સામે ડિઝાઇન કરવામાં આવે છે.
એટલે ખરીદી કરતી વખતે માત્ર “Bulletproof” લખેલું છે કે નહીં તે જોવાને બદલે સત્તાવાર ટેસ્ટિંગ, સુરક્ષા ધોરણ અને ચોક્કસ રેટિંગ પર ધ્યાન આપવું વધુ મહત્વપૂર્ણ છે.
સદી જૂની ટેક્નોલોજી, સતત બદલાતી સુરક્ષા
રેશમના સ્તરોથી શરૂ થયેલી બોડી આર્મરની સફર આજે Kevlar, સિરામિક અને આધુનિક પોલિઇથિલિન જેવી સામગ્રી સુધી પહોંચી છે.
અર્થાત્, બુલેટપ્રૂફ જેકેટ (Bulletproof Jacket)માત્ર એક સુરક્ષા વસ્ત્ર નથી; તે એક સદીથી વધુ સમય દરમિયાન વિકસેલી મટિરિયલ સાયન્સ અને સુરક્ષા ટેક્નોલોજીનું પરિણામ છે.
