Ahmedabad News : અમદાવાદમાં 6 વર્ષની બાળકીની ગંભીર એપીલેપ્સી (Epilepsy)માટે ગુજરાતમાં પહેલીવાર નાની ઉંમરના બાળકમાં VNS (Vagus Nerve Stimulation) સર્જરી સફળતાપૂર્વક કરવામાં આવી છે. લુણાવાડાની આ બાળકી માત્ર 6 મહિનાની હતી ત્યારથી દિવસમાં 100થી 200 વખત ગંભીર પ્રકારની ખેંચનો સામનો કરી રહી હતી. ભારે દવાઓ અને અન્ય સારવાર છતાં પૂરતી રાહત ન મળતાં અંતે VNS Surgeryનો વિકલ્પ પસંદ કરવામાં આવ્યો.
6 મહિનાની ઉંમરથી દિવસમાં 100થી 200 વખત ખેંચ
બાળકી જ્યારે માત્ર 6 મહિનાની હતી ત્યારે તેના ડાબા હાથમાં વારંવાર ઝટકા આવતા હતા. પરિવાર તેને સારવાર માટે હોસ્પિટલ લઈ ગયો હતો. તપાસમાં બાળકીના ડાબા ભાગમાં લકવાના લક્ષણો જોવા મળ્યા હતા.
આગળની તપાસમાં તેના જમણા મગજમાં જન્મજાત ગંભીર નુકસાન હોવાની માહિતી સામે આવી હતી. મગજના બીજા ભાગમાં પણ ક્ષતિ હોવાથી તેને વારંવાર ગંભીર ખેંચ આવતી હતી. દિવસમાં 100થી 200 વખત ખેંચ આવતી હોવાને કારણે તેના મગજના વિકાસ પર પણ ગંભીર અસર થવાની શક્યતા હતી.
એપીલેપ્સી (Epilepsy) શું છે?
એપીલેપ્સી એવી ન્યુરોલોજિકલ બીમારી છે જેમાં મગજની નસોમાં અસામાન્ય રીતે વધુ ઇલેક્ટ્રિકલ ડિસ્ચાર્જ થવાથી વારંવાર ખેંચ અથવા સીઝર આવી શકે છે. વ્યક્તિ અચાનક શરીર કડક થઈ જવું, હાથ-પગમાં ઝટકા આવવા, ભાન ગુમાવવું અથવા પોતાની ચાલી રહેલી પ્રવૃત્તિ અટકાવી દેવા જેવી સ્થિતિનો સામનો કરી શકે છે.
પીડિયાટ્રિક ન્યૂરો ફિઝિશિયન ડૉ. નીતિશ વોરાના જણાવ્યા અનુસાર, આ બીમારીને ભૂતકાળમાં અંધશ્રદ્ધા સાથે જોડવામાં આવતી હતી, પરંતુ હવે તેના કારણો અને સારવાર અંગે મેડિકલ સાયન્સમાં ઘણું સંશોધન થયું છે.
ગંભીર ખેંચથી મગજના વિકાસ પર અસર
જો બાળકને વારંવાર અને ગંભીર પ્રકારની ખેંચ આવે તો તેના વિકાસ અને દૈનિક જીવન પર અસર થઈ શકે છે. ખાસ કરીને દિવસમાં ઘણી વખત સીઝર આવવાથી લાંબા ગાળે મગજને નુકસાન થવાનું જોખમ વધી શકે છે.
આ બાળકીમાં પણ દિવસ દરમિયાન 100થી 200 વખત ગંભીર ખેંચ આવતી હોવાથી દવાઓ ઉપરાંત અન્ય વિકલ્પ શોધવો જરૂરી બન્યો હતો.
દવાઓથી પૂરતી રાહત ન મળતાં VNSનો વિકલ્પ
સામાન્ય રીતે દવાઓથી એપીલેપ્સી (Epilepsy)નિયંત્રિત ન થાય તો કેટલાક દર્દીઓમાં મગજના જે ભાગમાંથી ખેંચ શરૂ થાય છે તેને સર્જરી દ્વારા દૂર કરવાનો વિકલ્પ હોય છે. પરંતુ આ બાળકીના મગજના બંને ભાગમાં નુકસાન હોવાથી આવી સર્જરી શક્ય નહોતી.
આ સ્થિતિમાં ખેંચનું પ્રમાણ ઘટાડવા માટે VNS (Vagus Nerve Stimulation) સર્જરીનો વિકલ્પ પસંદ કરવામાં આવ્યો.
VNS સર્જરીમાં છાતીમાં નાનું જનરેટર મૂકાય છે
VNS સર્જરીમાં ગળાના ડાબા ભાગમાં આવેલી વેગસ નર્વની આસપાસ ઇલેક્ટ્રોડની કોઇલ લગાવવામાં આવે છે. ત્યારબાદ તેને ચામડીની નીચે છાતીના ડાબા ભાગમાં મૂકવામાં આવતા નાના જનરેટર સાથે જોડવામાં આવે છે.
આ જનરેટર બેટરીથી ચાલે છે અને નક્કી કરેલા સમયાંતરે વેગસ નર્વને ઇલેક્ટ્રિકલ સ્ટિમ્યુલેશન આપે છે. સર્જરી સામાન્ય રીતે લગભગ 2થી 3 કલાક ચાલે છે.
ઓપરેશન બાદ જનરેટર યોગ્ય રીતે કામ કરી રહ્યું છે કે નહીં તેની તપાસ કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ દર્દીની જરૂરિયાત પ્રમાણે ધીમે ધીમે સ્ટિમ્યુલેશનનું પ્રોગ્રામિંગ કરવામાં આવે છે.
સર્જરી બાદ પણ દવાઓ ચાલુ રહે છે
VNS બાદ ખેંચ સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ જાય તે જરૂરી નથી. જોકે ડૉક્ટરના જણાવ્યા પ્રમાણે ગંભીર પ્રકારની ખેંચમાં આશરે 30થી 80 ટકા સુધી ઘટાડો થઈ શકે છે. દર્દીની સ્થિતિ પ્રમાણે દવાઓ પણ ચાલુ રાખવી પડે છે, પરંતુ સમય જતાં દવાઓનું પ્રમાણ ઘટાડવાની શક્યતા રહે છે.
VNS જનરેટરને બહારથી પણ પ્રોગ્રામ કરી શકાય છે. પરિવારને ખાસ મેગ્નેટ પણ આપવામાં આવે છે. ગંભીર ખેંચ આવતી જણાય ત્યારે મેગ્નેટને જનરેટરવાળા ભાગ પાસે સ્વાઇપ કરવાથી વધારાનું સ્ટિમ્યુલેશન આપી શકાય છે.
ગુજરાતમાં 16 વર્ષથી નાની ઉંમરના બાળકમાં પ્રથમ સફળ કિસ્સો
ડૉ. નીતિશ વોરાના જણાવ્યા પ્રમાણે, ગુજરાતમાં 16 વર્ષથી નાની ઉંમરના બાળકમાં VNS સર્જરીનો આ પ્રથમ સફળ કિસ્સો છે. ખાસ વાત એ છે કે આ સર્જરી માત્ર 6 વર્ષની બાળકીમાં કરવામાં આવી છે.
આ સર્જરીનો મુખ્ય હેતુ મગજમાં રહેલી મૂળ ક્ષતિને દૂર કરવાનો નહીં, પરંતુ વારંવાર આવતી ગંભીર ખેંચનું પ્રમાણ ઘટાડીને બાળકીના જીવનની ગુણવત્તા સુધારવાનો છે.
VNS સર્જરીનો ખર્ચ કેટલો?
મળતી માહિતી મુજબ VNS સર્જરીનો ખર્ચ આશરે રૂ. 15 લાખ સુધી થઈ શકે છે. જોકે વાસ્તવિક ખર્ચ હોસ્પિટલ, જનરેટર અને દર્દીની સારવારની જરૂરિયાત પ્રમાણે અલગ હોઈ શકે છે.
એપીલેપ્સી (Epilepsy)ના દર્દીઓમાં વારંવાર ખેંચ આવતી હોય અથવા દવાઓથી પૂરતી રાહત ન મળતી હોય તો નિષ્ણાત ન્યુરોલોજિસ્ટની સલાહ લેવી જરૂરી છે. સમયસર યોગ્ય નિદાન અને સારવારથી ગંભીર જટિલતાઓનું જોખમ ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે.
