આજે સ્વતંત્ર ભારત પાસે ત્રણ રંગ આડી પટ્ટાઓવાળો અને વચ્ચે વાદળી એક વર્તુળ દ્વારા સુશોભિત ત્રિરંગો છે.
15 ઓગસ્ટ, 1947 ના રોજ બ્રિટીશ અંતર્ગતથી ભારતની સ્વતંત્રતાના થોડા દિવસ પહેલાં, 22 મી જુલાઈ 1947 ના રોજ યોજાયેલી ભારતીય સંવિધાન સંમેલનની બેઠકમાં અપનાવવામાં આવ્યું હતું. આ ત્રિરંગાનો સ્વાતંત્ર્ય સેનાની પિંગલી વેંકૈયા દ્વારા કલ્પના કરવામાં આવી હતી, પરંતુ તે પછી કેટલાક ફેરફારો કરવામાં આવ્યા હતા અને દેશને આ સુંદર ત્રિરંગો મળ્યું પરંતુ શું તમે જાણો છો કે તે પહેલાં ભારતનો રાષ્ટ્રીય ધ્વજ કેવો રહ્યો છે? આજે આપણે તેના વિશે વાત કરીશું.
કોલકાતામાં પારસી બાગાન ચોક (ગ્રીન પાર્ક) ખાતે 7 ઓગસ્ટ, 1906 ના રોજ ભારતનો પ્રથમ રાષ્ટ્રીય ધ્વજ ફરકાવવામાં આવ્યો. આ ફ્લેગમાં લાલ, પીળો અને લીલા રંગની આડી પટ્ટીકા હતી. ઉપરની પટ્ટી પર આઠ કમળનાં ફૂલો હતા જ્યારે વંદે માતરમ લખવામાં આવ્યું હતું. એક બાજુ ચંદ્ર અને બીજી બાજુ સૂર્યની નીચેની બાજુની પટ્ટી પર રચના કરવામાં આવી હતી.
દેશની બીજો રાષ્ટ્રીય ધ્વજ પેરિસમાં શ્રી ભીખાજી કામા જેમનું નામ મેડમ કામા તરીકે જાણીતું હતું, તેમણે 1907 ના વર્ષમાં ભારતનો ધ્વજ લહેરાવ્યો હતો. તે ભારતીય મૂળના પારસી નાગરિક હતા જેમણે લંડન, જર્મની અને અમેરિકાના પ્રવાસ દ્વારા ભારતની સ્વતંત્રતાની માંગણી કરી હતી. જ્યારે ભારતનો ધ્વજ વિદેશી માટી પર ફરકાવવામાં આવતી હતી, ત્યાં કેટલાક ક્રાંતિકારીઓ પણ ત્યાં હાજર હતા જેમના દ્વારા તેમને દેશવટો આપવામાં આવ્યો હતો. આ પછી તે ધ્વજને બર્લિન કોન્ફરન્સમાં
ફરકાવવામાં આવ્યો.
ડો. એની બેસન્ટ અને લોકમાન્ય તિલક દ્વારા વર્ષ 1917 માં ઘરેલુ શાસનની ચળવળ દરમિયાન ભારતનો ત્રીજો રાષ્ટ્રીય ધ્વજ ફરકાવવામાં આવ્યો. આ ધ્વજમાં 5 લાલ અને 4 લીલા આડી સ્ટ્રીપ્સ, એક પછી એક અને બીજા અડધા દિશામાં સાત તારાઓ હતા. ડાબા અને ઉપરની ધાર પરના યુનિયન જેક (સ્તંભ તરફ) હતું. એક સફેદ અર્ધચંદ્ર અને એક ખૂણામાં એક તારો પણ હતો.
1931 માં કરાચીનાં અખિલ ભારતીય સંમેલનમાં ભારતનો ચોથો રાષ્ટ્રીય ધ્વજ ફરકાવવામાં આવ્યો હતો. રાષ્ટ્રીય ધ્વજ તરીકે ત્રિરંગો અપનાવવાની દરખાસ્ત પણ આ વર્ષે પસાર કરવામાં આવી હતી. આ ધ્વજમાં અશોક ચક્રને સૂચવવામાં આવ્યું હતું અને ગાંધીજીએ ધ્વજમાં સફેદ રંગ ચુચાવ્યો હતો. પછી, ત્રિરંગાની સામે આવતો તે કેસરી, સફેદ અને લીલો હતો. જેનાં મધ્યે ગાંધીજીનો ચરખો હતો.
સ્વતંત્રતા પહેલા 22 જુલાઇ 1947 ના રોજ સંવિધાન સભાની બેઠકમાં આ(અશોક ચક્રવાળો) ત્રિરંગો સ્વીકારવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ ગાંધીજીનાં ચરખાનો આકાર ત્રિરંગામાંથી દૂર કરવામાં આવ્યો હતો અને ફક્ત અશોક જ ચક્ર તેમાં રાખવામાં આવ્યું હતું. આજે, આ ત્રિરંગોને ભારતના રાષ્ટ્રીય ધ્વજ કહેવામાં આવે છે.
