કિરાડુ રાજસ્થાનના બાડમેર જિલ્લામાં સ્થિત છે. કિરાડુ તેના મંદિરોની કારીગરી માટે પ્રખ્યાત છે. આ મંદિરો 11 મી સદીમાં બનાવવામાં આવ્યા હતા. કિરાડુ રાજસ્થાનના ખજુરાહો તરીકે પણ ઓળખાય છે. પરંતુ કિરાડુ ખજુરાહોની જેમ ખ્યાતિ મેળવી શક્યા નહીં કારણ કે આ સ્થાન છેલ્લા 900 વર્ષથી નિર્જન છે. દિવસે તો થોડી ચહલપહલ જોવા મળે છે પરંતુ સાંજે આ સ્થાન નિર્જન થઈ જાય છે, સૂર્યાસ્ત પછી અહીં કોઈ ફરકતું પણ નથી.
રાજસ્થાનના ઇતિહાસકારોના જણાવ્યા મુજબ, કિરાડુ શહેર તેના સમયમાં સુવિધાઓ સાથે વિકસિત રાજ્ય હતું. અન્ય પ્રદેશોના લોકો અહીં ધંધો કરવા આવતા હતા. પરંતુ 12 મી સદીમાં, જ્યારે કિરાડુમાં પરમારા વંશ દ્વારા શાસન કરાયું હતું, ત્યારે તે શહેર નિર્જન બન્યું હતું. આખરે, શા માટે આવું થાય છે તે વિશે કોઈ નક્કર માહિતી ઇતિહાસમાં ઉપલબ્ધ નથી, પરંતુ તેના વિશે એક દંતકથા છે જે નીચે મુજબ છે.
સાધુનો શાપ કિરાડુ ઉપર છે: –
એવું કહેવામાં આવે છે કે આ શહેર એક સાધુ દ્વારા શાપિત છે. પરમાર રાજવંશ લગભગ 900 વર્ષ પહેલાં અહીં શાસન કરતો હતો. તે દિવસોમાં, એક વિદ્વાન સાધુ પણ આ શહેરમાં રહેવા આવ્યા હતા. અહીં થોડા દિવસો ગાળ્યા બાદ સાધુ દેશ પ્રવાસ માટે રવાના થયા અને પોતાના શિષ્યોને સ્થાનિક લોકોને હવાલે કરતા ગયા.
એક દિવસ બધા શિષ્યો માંદા પડી ગયા અને કુંભાર સિવાય બીજા કોઈએ તેની સંભાળ લીધી ન હતી. સાધુઓ પાછા ફર્યા ત્યારે આ બધું જોઈને તેઓ ખૂબ ગુસ્સે થયા. સાધુએ કહ્યું કે એવી જગ્યાએ જ્યાં કરુણા ન હોય ત્યાં માનવજાત પણ ન હોવી જોઈએ. તેણે આખા શહેરના લોકોને પથ્થર બનવાનો શ્રાપ આપ્યો. તેના શિષ્યોની સેવા કરનાર કુંભારને સાધુએ આ શહેર છોડી જવા માટે કહ્યું હતું. અને સાથે પાછળ ફરીને નહિ જોવાની ચેતવણી પણ આપીહતી.
પરંતુ થોડે દૂર ચાલ્યા પછી કુંભાર પાછળ વળીને જોયું તો તે પણ પથ્થર બની ગયો. આ શ્રાપ પછી, જો કોઈ સાંજ પછી શહેરમાં રહે છે, તો તે પથ્થરનું બની જાય છે. અને આ જ કારણ છે કે આ શહેર સૂર્યના ડૂબતાની સાથે જ નિર્જન બની જાય છે.
હવે આ વાર્તા કેટલી સાચી છે અને કેટલી ખોટી છે તે જાણી શકાયું નથી. કેટલાક ઇતિહાસકારોનું માનવું છે કે કિરાડુ મોગલ આક્રમણને કારણે નિર્જન બન્યું હતું. પરંતુ આ પ્રદેશમાં મોગલ આક્રમણ 14 મી સદીમાં હતું અને કિરાડુ 12 મી સદીમાં નિર્જન થયું હતું, તેથી તેના નિર્જનન પાછળનું બીજું એક કારણ પણ છે. .
કિરાડુના મંદિરોનું નિર્માણ: –
કિરાડુના મંદિરો કોણે બનાવ્યા તે અંગે કોઈ નક્કર માહિતી નથી. જો કે અહીં 12 મી સદીના ત્રણ શિલાલેખો ઉપલબ્ધ છે, તેમના પર બાંધકામ સંબંધિત કોઈ માહિતી નથી. પ્રથમ શિલાલેખ વિક્રમ સંવત 1209 માઘ વદ 14 એટલે તા. 24 જાન્યુઆરી, 1153 ના રોજ છે. જે ગુજરાતના ચૌલુક્ય કુમાર પાલનો સમય ગાળો છે. બીજો વિક્રમ સંવત 1218, એડી 1161 નો છે, જે પરમાર સિંધુરાજથી સોમેશ્વરને વંશનો સમય ગાળો છે. અને ત્રીજો વિક્રમ સંવત 1235 નો છે જે ગુજરાતના ચૌલુક્ય રાજા ભીમદેવ બીજાના ચૌહાણ મદન બ્રહ્મદેવનો છે. ઇતિહાસકારોનું માનવું છે કે કિરાડુના મંદિરો 11 મી સદીમાં બનાવવામાં આવ્યા હતા અને તે પરમારા વંશના રાજા દુલ્લલરાજ અને તેના વંશજો દ્વારા બનાવવામાં આવ્યા હતા.
કિરાડુમાં એકવાર પાંચ ભવ્ય મંદિરોની શ્રેણી હતી. પરંતુ 19 મી સદીની શરૂઆતમાં આવેલા ભૂકંપને લીધે, આ મંદિરોને ભારે હાલાકી વેઠવી પડી હતી અને અન્ય સદીઓથી વિરાણ હોવાને કારણે પણ આ મંદિરોની યોગ્ય સંભાળ લેવામાં અંતહી આવી. આજે આ પાંચ મંદિરોમાંથી માત્ર વિષ્ણુ મંદિર અને સોમેશ્વર મંદિરની સ્થિતિ સારી છે. સોમેશ્વર મંદિર અહીંનું સૌથી મોટું મંદિર છે. એવું માનવામાં આવે છે કે સ્થાપત્ય અહીં વિષ્ણુ મંદિરથી શરૂ થયું હતું અને સોમેશ્વર મંદિર આ કળાનો અંત માનવામાં આવે છે.
કિરાડુના મંદિરોનું હસ્તકલા આશ્ચર્યજનક છે:
સ્થાપત્ય માટે પ્રખ્યાત આ પ્રાચીન મંદિરોને જોતા એવું લાગે છે કે જાણે કોઈ હસ્તકલા અને સૌંદર્યની અજાયબીએ પહોંચ્યું હોય. પથ્થરની કૃતિઓ તેમના અદ્ભુત અને અનોખા ભૂતકાળની વાર્તાઓ કહેતી જોવા મળે છે. ખંડેરોની આજુબાજુ બાંધવામાં આવેલ આર્કિટેક્ચર તે યુગના કારીગરોની કુશળતા દર્શાવે છે.
કળાની સુંદરતા પાયાના પત્થરોથી છત સુધીના પત્થરો સુધી થ્રેડેડ છે. મંદિર સ્ટેન્ડમાં બાંધવામાં આવેલા ગજાધર, અશ્વધાર અને નરધાર, નાગપશથી સમુદ્રનું મંથન કરે છે અને સુવર્ણ હરણનો પીછો કરે છે, ભગવાન રામની બનેલી પથ્થરની મૂર્તિઓ જેમ બોલશે તેમ લાગે છે. એવું લાગે છે કે જાણે શાંત થયા પછી પણ આ મૂર્તિઓ તમને જાતે જ હોવાનો અહેસાસ કરાવી રહી છે.
સોમેશ્વર મંદિર ભગવાન શિવને સમર્પિત છે. ભગવાન શિવને સમર્પિત આ મંદિરની રચના દેખાય છે. આ મંદિર, જે ઘણા થાંભલાઓ પર છે, તે દક્ષિણના મીનાક્ષી મંદિરની યાદ અપાવે છે, જ્યારે તેના બાહ્ય રચના ખજુરાહોના મંદિરની અનુભૂતિ થાય છે. કાળા અને વાદળી પથ્થર પરના હાથીઓ, ઘોડાઓ અને અન્ય મૂર્તિઓની કોતરણી મંદિરની સુંદરતામાં વધારો કરે છે. મંદિરના અંદરના ભાગમાં બંધાયેલા ભગવાન શિવનું મંદિર પણ ઉત્તમ છે.
કિરાડુ શ્રેણીનું બીજું મંદિર ભગવાન વિષ્ણુને સમર્પિત છે. આ મંદિર સોમેશ્વર મંદિર કરતા નાનું છે પણ આર્કિટેક્ચરલ અને કલાત્મક દ્રષ્ટિએ ખૂબ સમૃદ્ધ છે. આ ઉપરાંત, કિરાડુના અન્ય 3 મંદિરો ખંડેરમાં ફેરવાયા હોવા છતાં, તેમને જોવું પણ એક સુખદ અનુભવ છે.
જો સરકાર અને પુરાતત્ત્વ વિભાગ કિરાડુના વિકાસ પર ધ્યાન આપે છે, તો પછી આ સ્થાનને એક ઉત્તમ પર્યટક સ્થળ તરીકે વિકસિત કરી શકાય છે.
haunted / ભારતના આ 10 રાજમાર્ગો છે મોસ્ટ હોન્ટેડ એટલે કે ભૂતિયા માર્ગ…
launch / હોન્ડા લઈને આવી રહ્યું છે વિઝન 110 સ્કૂટર, આવા હશે ફિચર્સ…
કબ્રસ્તાન / રેઈન્બો વેલી – માઉન્ટ એવરેસ્ટ, એક ખુલ્લું કબ્રસ્તાન…
#Ajab_Gajab / આ ભારતના મુખ્ય 5 ‘ચોર બજાર’, જ્યાં મોબાઇલથી લઈને…
મંતવ્ય ન્યૂઝ દ્વારા જાહેર અપીલ –
દેશ – દુનિયા સહિત ગુજરાતમાં પણ કોરોનાએ જ્યારે ફરી માંથુ ઉચક્યુ છે, ત્યારે અમે મંતવ્ય ન્યૂઝ તમામ નાગરીકોને અપીલ કરીએ છીએ કે, આ સમયે કોરોનાથી ડરવાની નહીં, પરંતુ સંયમ સાથે વર્તવાની જરુર છે. બને તેટલો જાહેર સંપર્ક ટાળો, કોરોના માર્ગદર્શીકા અને સરકારનાં સૂચનોનું ચુસ્તપણે પાલન કરો અને સ્વજનોને પણ કરાવો. આ કાળમાં તકેદારીએ જ સ્વસ્થ્ય હોય સંયમ સાથે નિયમોનું પાલન કરી એક જાગૃત નાગરીકની ફરજ બજાવો…
