ગૌતમ ઋષિના પુત્રનું નામ શરદવાન હતું. તેનો જન્મ તીર સાથે થયો હતો. તેને વેદના અભ્યાસમાં બિલકુલ રસ નહોતો પરંતુ તેને ધનુર્વિદ્યાનો ખૂબ જ શોખ હતો. તે તીરંદાજીમાં એટલો નિપુણ બની ગયો કે દેવરાજ ઈન્દ્ર તેનાથી ડરી ગયા. ઈન્દ્રએ તેને ધ્યાનથી વિચલિત કરવા માટે નામપદી નામની એક દેવકન્યાને તેની પાસે મોકલી. તે દેવકન્યાની સુંદરતાની અસરથી શરદવાન એટલો પ્રભાવિત થયો કે તેનું વીર્ય સ્ખલન થઈને એક સળિયા પર પડ્યું. તે સળિયા બે ભાગમાં વહેંચાયેલી હતી, જેમાંથી એક ભાગમાંથી કૃપી નામની બાળકી અને બીજા ભાગમાંથી કૃપ નામના છોકરાનો જન્મ થયો. કૃપ પણ પિતાની જેમ તીરંદાજીમાં નિપુણ હતો. ભીષ્મજીએ પાંડવો અને કૌરવોના શિક્ષણ અને દીક્ષા માટે આ કૃપાની નિમણૂક કરી અને તેઓ કૃપાચાર્ય તરીકે પ્રખ્યાત થયા.
કૃપાચાર્ય દ્રોણાચાર્ય જન્મ કથા
કૃપાચાર્ય દ્વારા પાંડવો અને કૌરવોનું પ્રારંભિક શિક્ષણ પૂરું થયા પછી, ભીષ્મે શસ્ત્રો અને શાસ્ત્રોના વિશેષ શિક્ષણ માટે દ્રોણ નામના શિક્ષકની નિમણૂક કરી. આ દ્રોણાચાર્યજીની એક વિશેષ કથા પણ છે. એકવાર ભારદ્વાજ મુનિ યજ્ઞ કરી રહ્યા હતા. એક દિવસ તે ગંગા નદીમાં સ્નાન કરી રહ્યો હતો. ત્યાં તેણે ઘૃતર્ચી નામની અપ્સરાને ગંગામાં સ્નાન કરીને બહાર આવતી જોઈ. તે અપ્સરાને જોઈને તેના મનમાં વાસના જાગી અને તેનું વીર્ય સ્ખલન થયું જેને તેમણે યજ્ઞના પાત્રમાં રાખ્યું.
પાછળથી, દ્રોણ એ જ યજ્ઞ વાસણમાંથી ઉત્પન્ન થયા. પિતાના આશ્રમમાં રહીને દ્રોણ ચાર વેદ અને શસ્ત્રોના જ્ઞાનમાં નિપુણ બની ગયા. દ્રોણની સાથે પ્રશત નામના રાજાનો પુત્ર દ્રુપદ પણ શિક્ષણ મેળવી રહ્યો હતો અને બંને ગાઢ મિત્રો બની ગયા.
તે દિવસોમાં પરશુરામ પોતાની બધી સંપત્તિ બ્રાહ્મણોને દાન કરીને મહેન્દ્રચલ પર્વત પર તપસ્યા કરી રહ્યા હતા. એકવાર દ્રોણ તેમની પાસે પહોંચ્યા અને તેમને દાન કરવાની વિનંતી કરી. આ માટે પરશુરામે કહ્યું, “વત્સ! તમે મોડા આવ્યા છો, મેં બ્રાહ્મણોને બધું દાન કરી દીધું છે. હવે મારી પાસે માત્ર શસ્ત્રો બચ્યા છે. જો તમે ઇચ્છો તો લઇ શકો છો. ” દ્રોણને આ જ જોઈતું હતું, તેથી તેણે કહ્યું, “હે ગુરુદેવ! તમારા શસ્ત્રો મેળવીને મને ખૂબ આનંદ થશે, પરંતુ તમારે મને આ શસ્ત્રો વિશે શિક્ષણ અને દીક્ષા આપવી પડશે અને તેના કાયદાને પણ જણાવવું પડશે. આ રીતે, પરશુરામના શિષ્ય બનીને, દ્રોણ શસ્ત્રો અને શાસ્ત્રો સહિત તમામ વિજ્ઞાનના અસાધારણ જાણકાર બન્યા.
શિક્ષણ પ્રાપ્ત કર્યા પછી, દ્રોણે કૃપાચાર્યની બહેન કૃપી સાથે લગ્ન કર્યા. કૃપીથી તેઓને એક પુત્ર થયો. પુત્રના જન્મ સમયે તેના મોંમાંથી ઘોડાનો અવાજ નીકળ્યો, તેથી તેનું નામ અશ્વત્થામા રાખવામાં આવ્યું. કોઈપણ પ્રકારના શાહી આશ્રયના અભાવને કારણે, દ્રોણ તેની પત્ની કૃપી અને પુત્ર અશ્વત્થામા સાથે ગરીબીમાં જીવી રહ્યા હતા. એક દિવસ તેનો પુત્ર અશ્વત્થામા દૂધ પીવા ઉભો થયો, પરંતુ તેની ગરીબીને કારણે દ્રોણ તેના પુત્ર માટે ગાયના દૂધની વ્યવસ્થા કરી શક્યા નહીં. અચાનક તેને તેના બાળપણના મિત્ર રાજા દ્રુપદની યાદ આવી, જે પંચાલનો રાજા બની ગયો હતો. દ્રોણ દ્રુપદ પાસે ગયો અને કહ્યું, “મિત્ર! હું તમારો ગુરુમીત્ર રહ્યો છું. મને દૂધ માટે ગાયની જરૂર છે અને હું તમારી મદદ મેળવવાની ઈચ્છા સાથે તમારી પાસે આવ્યો છું.” આ વાત પર દ્રુપદ પોતાની જૂની મિત્રતા ભૂલીને પોતાના રાજા હોવાના અહંકારના વશમાં આવીને દ્રોણ પર ગુસ્સે થયો અને બોલ્યો, “મને તમારો મિત્ર કહેતા તને શરમ નથી આવતી? મિત્રતા ફક્ત એક જ વર્ગના લોકો વચ્ચે છે, તમારા જેવા ગરીબ અને મારા જેવા રાજા વચ્ચે નહીં.”
અપમાનિત થઈને દ્રોણ ત્યાંથી પાછા ફર્યા અને કૃપાચાર્યના ઘરે ગુપ્ત રીતે રહેવા લાગ્યા. એક દિવસ જ્યારે યુધિષ્ઠિર અને અન્ય રાજકુમારો બોલ રમી રહ્યા હતા, ત્યારે તેમનો બોલ કૂવામાં પડી ગયો. ત્યાંથી પસાર થતાં, રાજકુમારોએ દ્રોણને કૂવામાંથી દડો કાઢવામાં મદદ માંગી. દ્રોણે કહ્યું, “જો તમે લોકો મારા અને મારા પરિવાર માટે ભોજનની વ્યવસ્થા કરશો તો હું તમારો બોલ કાઢી દઈશ.” યુધિષ્ઠિરે કહ્યું, “ગુરુવર! જો અમારા દાદાની પરવાનગી હશે, તો તમે કાયમ માટે ભોજન કરી શકશો.” દ્રોણાચાર્યએ તરત જ મુઠ્ઠી ભરી નાના તણખલા લીધા, તેમને મંત્ર વડે જોડી, કુવામાં ઉતારી ને બોલ કાઢી આપ્યો.
ભીષ્મ પિતામહે આ અદ્ભુત પ્રયોગ વિશે જાણીને અને દ્રોણના તમામ વિષયોમાં મહાન વિદ્વાન હોવાને કારણે, તેમને રાજકુમારોના ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે નિયુક્ત કર્યા અને તેમને શાહી આશ્રયમાં લઈ ગયા અને તેઓ દ્રોણાચાર્યના નામથી પ્રખ્યાત થયા.
