Usa News : આર્ટેમિસ III મિશન દરમિયાન નાસા પ્રથમ વખત ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવીય પ્રદેશની સપાટી પર અવકાશયાત્રીઓને મોકલવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે, ત્યારે વૈજ્ઞાનિકો ત્યાં સક્રિય ખામીઓ સાથે ચંદ્રકંપની આવર્તન નક્કી કરવા માટેની પદ્ધતિઓ પર કામ કરી રહ્યા છે.
ચંદ્રના પોપડામાં રહેલી તિરાડો એ ખામીઓ છે જે દર્શાવે છે કે ચંદ્રનો આંતરિક ભાગ સમય જતાં ઠંડો પડતાં ધીમે ધીમે સંકોચાઈ રહ્યો છે. સંકોચનથી થતા સંકોચનને કારણે ખામીઓ અચાનક ખસે છે, જેના કારણે ભૂકંપ આવે છે. ૧૯૬૯ અને ૧૯૭૭ ની વચ્ચે, એપોલો અવકાશયાત્રીઓ દ્વારા ચંદ્રની સપાટી પર તૈનાત કરાયેલા સિસ્મોમીટરના નેટવર્કમાં ચંદ્રકંપોમાંથી હજારો સ્પંદનો નોંધાયા હતા.
ચંદ્રકંપ દુર્લભ છે, જેમાં સૌથી શક્તિશાળી ભૂકંપ, લગભગ 5.0 ની તીવ્રતા, સપાટીની નજીક આવે છે. આ પ્રકારના ભૂકંપ પૃથ્વી પર આવતા શક્તિશાળી ભૂકંપ (7.0 કે તેથી વધુની તીવ્રતા) કરતા ઘણા નબળા હોય છે, જે થોડા દિવસો સુધી ચાલતા મિશન દરમિયાન અવકાશયાત્રીઓ માટે ઓછું જોખમ ઉભું કરે છે. પરંતુ લાંબા ગાળાના ચંદ્ર સપાટીની સંપત્તિ પર તેમની અસરો નોંધપાત્ર હોઈ શકે છે. દસ સેકન્ડથી મિનિટ સુધી ચાલતા ભૂકંપથી વિપરીત, ચંદ્રકંપ કલાકો સુધી ટકી શકે છે, જે માળખાને નુકસાન પહોંચાડવા અથવા તેના પર ઠોકર મારવા, સપાટી પરના પ્રક્ષેપણ વાહનોને અસ્થિર કરવા અથવા સપાટીની કામગીરીમાં વિક્ષેપ પાડવા માટે પૂરતો સમય છે.
વોશિંગ્ટનમાં સ્મિથસોનિયનના નેશનલ એર એન્ડ સ્પેસ મ્યુઝિયમના વરિષ્ઠ વૈજ્ઞાનિક એમેરિટસ થોમસ વોટર્સે જણાવ્યું હતું કે, “તમારું ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સક્રિય ફોલ્ટની કેટલી નજીક છે તેના પર આધાર રાખીને જોખમની સંભાવના ઘણી વધી જાય છે.”
વોટર્સ લાંબા સમયથી ચંદ્ર ભૂસ્તરશાસ્ત્રના સંશોધક છે અને નાસાના LRO (લુનર રિકોનેસન્સ ઓર્બિટર) કેમેરા પર સહ-તપાસકર્તા છે. તાજેતરમાં, તેમણે અને કોલેજ પાર્કમાં યુનિવર્સિટી ઓફ મેરીલેન્ડના ગ્રહોના ભૂકંપશાસ્ત્રી નિકોલસ શ્મેરે, વિસ્તારમાં ખસી ગયેલા પથ્થરો અને ભૂસ્ખલનના પુરાવાઓનું વિશ્લેષણ કરીને ભૂકંપના ધ્રુજારીની તીવ્રતાનો અંદાજ કાઢવા માટે એક નવી પદ્ધતિ વિકસાવી છે, જેમ કે વૈજ્ઞાનિકોએ 30 જુલાઈના રોજ સાયન્સ એડવાન્સિસ જર્નલમાં અહેવાલ આપ્યો હતો . આ પ્રકારના અભ્યાસો નાસાને સુરક્ષિત સ્થળોએ ચંદ્ર સપાટીની સંપત્તિનું આયોજન કરવામાં મદદ કરી શકે છે.
દસ સેકન્ડથી મિનિટ સુધી ચાલતા ધરતીકંપથી વિપરીત, ચંદ્રકંપ કલાકો સુધી ટકી શકે છે, જે માળખાને નુકસાન પહોંચાડવા અથવા તેના પર નમી જવા, સપાટી પરના પ્રક્ષેપણ વાહનોને અસ્થિર કરવા અથવા સપાટીની કામગીરીમાં વિક્ષેપ પાડવા માટે પૂરતો સમય છે.ચંદ્ર પર હજારો ફોલ્ટ છે જે હજુ પણ સક્રિય હોઈ શકે છે અને ભૂકંપ પેદા કરી શકે છે. વોટર્સ અને તેમની ટીમે LRO ના ડેટાનું વિશ્લેષણ કરીને આ ફોલ્ટ ઓળખ્યા છે, જે 2009 થી ચંદ્રની પરિક્રમા કરી રહ્યું છે, સપાટીનું મેપિંગ કરી રહ્યું છે અને ચિત્રો લઈ રહ્યું છે, ફોલ્ટ, પથ્થરો અને ભૂસ્ખલન જેવી સુવિધાઓની અભૂતપૂર્વ વિગતો પૂરી પાડે છે.
આ અભ્યાસ માટે, વોટર્સ અને શ્મેરે ટોરસ-લિટ્રો ખીણમાં લી-લિંકન ફોલ્ટ દ્વારા ઉત્પન્ન થયેલા ભૂકંપથી સપાટીના ફેરફારોનું વિશ્લેષણ કરવાનું પસંદ કર્યું. 11 ડિસેમ્બર, 1972 ના રોજ ફોલ્ટથી લગભગ 4 માઇલ પશ્ચિમમાં ઉતરેલા નાસાના એપોલો 17 અવકાશયાત્રીઓએ તેમના મિશન દરમિયાન ફોલ્ટની આસપાસના વિસ્તારની શોધખોળ કરી.
લી લિંકન નજીક જમીન ધ્રુજારીને કારણે ખસી ગયેલા પથ્થરના ધોધ અને ભૂસ્ખલનનો અભ્યાસ કરીને, વોટર્સ અને શ્મેરે અંદાજ લગાવ્યો કે લી લિંકન ફોલ્ટ પર લગભગ દર 5.6 મિલિયન વર્ષે 3.0 ની તીવ્રતાનો ચંદ્રકંપ – પ્રમાણમાં નાના ભૂકંપ જેવો જ – આવે છે.”લી-લિંકન ફોલ્ટમાંથી આપણે જે શીખી રહ્યા છીએ તેમાંની એક એ છે કે લાખો વર્ષોથી ઘણા સમાન ફોલ્ટને કારણે અનેક ભૂકંપ આવ્યા હોવાની શક્યતા છે,” શ્મેરે કહ્યું. “આનો અર્થ એ છે કે તેઓ આજે પણ સક્રિય છે અને ભવિષ્યમાં વધુ ચંદ્રકંપો ઉત્પન્ન કરતા રહી શકે છે.”
લેખકોએ લી-લિંકન ફોલ્ટનો અભ્યાસ કરવાનું પસંદ કર્યું કારણ કે તે એક અનોખો ફાયદો આપે છે: એપોલો 17 અવકાશયાત્રીઓ આ વિસ્તારમાંથી પથ્થરોના નમૂનાઓ પાછા લાવ્યા હતા. પ્રયોગશાળાઓમાં આ નમૂનાઓનો અભ્યાસ કરીને, વૈજ્ઞાનિકો સમય જતાં કોસ્મિક રેડિયેશનના સંપર્કમાં આવવાથી પથ્થરોની રસાયણશાસ્ત્રમાં થતા ફેરફારોને માપવામાં સક્ષમ હતા (બોલ્ડરની સપાટી એક મોટા ખડકને તોડ્યા પછી તાજી રીતે ખુલ્લી પડે છે જે અન્યથા તેને રક્ષણ આપત).
આ કોસ્મિક રેડિયેશન એક્સપોઝર માહિતીએ સંશોધકોને તે નક્કી કરવામાં મદદ કરી કે પથ્થરો તેમના વર્તમાન સ્થાનો પર કેટલા સમયથી બેઠેલા છે, જેનાથી લી-લિંકન ફોલ્ટ પર ભૂકંપના સંભવિત સમય અને આવર્તનનો અંદાજ કાઢવામાં મદદ મળી.એપોલો ૧૭ ના અવકાશયાત્રીઓએ ખીણમાં બે પર્વતોના પાયા પરના પથ્થરોની તપાસ કરી. પાછળ છોડી દેવાયેલા પાટાઓ દર્શાવે છે કે ફોલ્ટ પર ચંદ્રકંપ દરમિયાન હચમચી ગયા પછી પથ્થરો નીચે તરફ ઢળી ગયા હશે. દરેક પથ્થરના કદનો ઉપયોગ કરીને, વોટર્સ અને શ્મેરે અંદાજ લગાવ્યો કે જમીનનું ધ્રુજારી કેટલી તીવ્ર હશે અને ભૂકંપની તીવ્રતા કેટલી હશે જેના કારણે પથ્થરો છૂટા પડી ગયા હશે.
ટીમે ભૂકંપના ધ્રુજારી અને ભૂકંપની તીવ્રતાનો પણ અંદાજ લગાવ્યો હતો જે મોટા ભૂસ્ખલનને ઉત્તેજિત કરવા માટે જરૂરી હશે જેના કારણે ખીણના તળિયા પર સામગ્રી ઝડપથી ફેલાઈ ગઈ હતી, જે સૂચવે છે કે આ ઘટના લી-લિંકન ફોલ્ટની રચના કરનાર ભંગાણની ઘટનાનું કારણ બની હતી.આ બધા પરિબળોને ધ્યાનમાં લેતા, વોટર્સ અને શ્મેરે અંદાજ લગાવ્યો કે એપોલો 17 અવકાશયાત્રીઓ હતા ત્યારે કોઈપણ દિવસે ભૂકંપથી ટોરસ-લિટ્રો ખીણ હચમચી ઉઠી હોવાની શક્યતા 20 મિલિયનમાંથી 1 હતી, લેખકોએ નોંધ્યું.
લી-લિંકન ફોલ્ટમાંથી તેમના તારણો ફક્ત શરૂઆત છે. વોટર્સ અને શ્મેર હવે ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવીય પ્રદેશમાં ફોલ્ટ પર ભૂકંપની આવર્તનનું વિશ્લેષણ કરવા માટે તેમની નવી તકનીકનો ઉપયોગ કરવાની યોજના ધરાવે છે, જ્યાં નાસા અન્વેષણ કરવાની યોજના ધરાવે છે.
નાસા ચંદ્ર પર વધુ સિસ્મોમીટર મોકલવાની પણ યોજના બનાવી રહ્યું છે. પ્રથમ, ફારસાઇડ સિસ્મિક સ્યુટ નાસાના CLPS (કોમર્શિયલ લુનર પેલોડ સર્વિસીસ) પહેલના ભાગ રૂપે ચંદ્ર લેન્ડર પર ચંદ્રની દૂરની બાજુએ શ્રોડિંગર બેસિનમાં બે સંવેદનશીલ સિસ્મોમીટર પહોંચાડશે. વધુમાં, નાસા દક્ષિણ ધ્રુવ પ્રદેશમાં નાસાના આર્ટેમિસ III મિશન પર સંભવિત ઉડાન માટે ચંદ્ર પર્યાવરણ મોનિટરિંગ સ્ટેશન નામનું પેલોડ વિકસાવી રહ્યું છે . શ્મરના સહ-નેતૃત્વ હેઠળ, પેલોડ ભવિષ્યમાં માનવ અને રોબોટિક મિશન માટે આ પ્રદેશમાં ભૂકંપના જોખમોનું મૂલ્યાંકન કરશે.
આ પણ વાંચો:ચીન-રશિયાની જાપાન સમુદ્રમાં ગુપ્ત લશ્કરી કવાયત, પુતિન-શીની યોજના, US સબમરીનનો જવાબ!
આ પણ વાંચો: અમેરિકામાં અભ્યાસ કરતા લોકો માટે ખરાબ સમાચાર!સમાપ્ત થઈ શકે છે OPT પ્રોગ્રામ,નહીં મળે નોકરી
