Human Body Fact: આપણે બધા જાણીએ છીએ કે પુખ્ત વયના માનવ શરીરમાં કુલ 206 હાડકાં હોય છે. આ હાડકાં એકબીજા સાથે જોડાયેલા હોય છે, જેને આપણે સાંધા (Joints) કહીએ છીએ. હાડપિંજર આંતરિક રીતે એકબીજા સાથે જોડાઈને શરીરને આકાર આપે છે. પરંતુ શું તમને ખબર છે કે આપણા શરીરમાં એક એવું હાડકું (Bone) પણ છે, જે બીજા કોઈ પણ હાડકાને સ્પર્શતું નથી? તે એકદમ સ્વતંત્ર છે. ચાલો જાણીએ આ રહસ્યમય હાડકા વિશે.
કયું છે આ હાડકું? (The Hyoid Bone)
આ હાડકાનું નામ ‘હાયોઇડ બોન’ (Hyoid Bone) છે. તેને સામાન્ય ભાષામાં ‘કંઠસ્થિ’ પણ કહેવાય છે.
આકાર: તેનો આકાર અંગ્રેજી અક્ષર ‘U’ જેવો હોય છે.
સ્થાન: તે આપણા ગળામાં, જીભના મૂળ (Base of the Tongue) અને સ્વરપેટી (Larynx) ની વચ્ચે આવેલું હોય છે.
કેમ છે અનોખું? (Floating Bone)
સામાન્ય રીતે શરીરનું દરેક હાડકું (Bone) બીજા હાડકા સાથે જોડાયેલું હોય છે, પરંતુ હાયોઇડ બોન અપવાદ છે.
હવામાં લટકે છે: આ હાડકું કોઈ સાંધા (Joint) થી જોડાયેલું નથી. તે માત્ર ગળાના સ્નાયુઓ (Muscles) અને લિગામન્ટ્સ (Ligaments) ના સહારે પોતાની જગ્યાએ ટકી રહે છે. તેથી તેને ‘ફ્લોટિંગ બોન’ (તરતું હાડકું) પણ કહેવામાં આવે છે.
તેનું કામ શું છે? (Function)
ભલે તે બીજા હાડકા સાથે જોડાયેલું ન હોય, પણ તેનું કામ ખૂબ મહત્વનું છે.
બોલવા માટે: આપણે જે બોલી શકીએ છીએ, તેમાં આ હાડકું મોટી ભૂમિકા ભજવે છે. તે જીભને આધાર આપે છે અને સ્વરપેટીને હલનચલન કરવામાં મદદ કરે છે.
ગળવા માટે: જ્યારે આપણે ખોરાક ગળીએ છીએ, ત્યારે આ હાડકું ઉપર-નીચે થાય છે. તેના વગર ખાવું અને બોલવું મુશ્કેલ બની જાય.
કુદરતની રચના પણ અદભુત છે. 206 હાડકાંમાંથી માત્ર આ એક જ હાડકું (Bone) એવું છે જે કોઈનો સાથ લીધા વગર સ્વતંત્ર રીતે પોતાનું કામ કરે છે.
