ભારતમાં કોરોનાના કેસ ફરી વધવા લાગ્યા છે. અગાઉના દિવસ કરતાં સોમવારે 90 ટકા વધુ કેસ નોંધાયા હતા. 11 અઠવાડિયાના ઘટાડા બાદ કોરોના કેસોની ઝડપથી વધી રહેલી સંખ્યાએ માત્ર વૈજ્ઞાનિકો જ નહીં, સરકાર અને સામાન્ય લોકોને પણ ચિંતામાં મૂકી દીધા છે. લોકોના મનમાં આ સવાલ ઉઠી રહ્યો છે કે શું આ કોરોનાની ચોથી વેવની શરૂઆત છે. લોકો એવા પ્રશ્નો પણ પૂછવા લાગ્યા છે કે કોવિડ રસીકરણ પછી હર્ડ ઇમ્યુનિટીની સ્થિતિ શું છે જેની અપેક્ષા રાખવામાં આવી રહી છે. શું ભારતે કોરોના સામે હર્ડ ઇમ્યુનિટી મેળવી લીધી છે, જો નહીં તો આમાં વાંધો શું છે. કોરોનાને કાબૂમાં લેવામાં સમસ્યા શું છે? ચાલો આ બધા પ્રશ્નોના જવાબ જાણવાનો પ્રયાસ કરીએ.
વાયરસ ફેલાવતા રોગ સામે આપણા શરીરમાં રોગપ્રતિકારક શક્તિ બે રીતે વિકસે છે. કુદરતી રીતે અને રસીકરણ દ્વારા. આપણા શરીરની સિસ્ટમ કોઈપણ વાયરસ સામે પોતાની અંદર એવી ક્ષમતા વિકસાવે છે, જેથી જ્યારે તે ફરીવાર હુમલો થાય છે ત્યારે તે વાયરસ સાથે લડી શકે છે. જ્યારે આપણું શરીર ચોક્કસ વાયરસ સામે એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરવામાં અસમર્થ હોય છે, ત્યારે તે ચોક્કસ વાયરસ અથવા તેના સમકક્ષ માટે રસી દ્વારા છેતરવામાં આવે છે. આના કારણે શરીરને લાગે છે કે વાયરસનો વાસ્તવિક એટેક થયો છે અને તે તેની સાથે લડવા માટે પોતાને તૈયાર કરવાનું શરૂ કરે છે. આ બાદ જ્યારે વાસ્તવિક વાયરસ હુમલો કરે છે, ત્યારે આપણું શરીર તેના માટે પહેલેથી જ તૈયાર હોય છે. પછી વાયરસ વધુ ખતરનાક સ્વરૂપ ધારણ કરી શકતો નથી. રસીની આ પ્રક્રિયા દ્વારા પોલિયો અને શીતળા જેવા રોગોને નાબૂદ કરવામાં સફળતા મળી છે.
અન્ય વાયરસની જેમ રોગપ્રતિકારક શક્તિ એ જ રીતે કોરોનાના SARS-CoV-2 વાયરસ પર કામ કરે છે. કુદરતી રીતે રોગપ્રતિકારક શક્તિ વિકસાવવામાં સમય લાગે છે, અને કેટલીકવાર તે દરેક વ્યક્તિમાં તેના પોતાના પર વિકસિત થતું નથી. જ્યારે કોઈ ચોક્કસ રોગ ફેલાય છે, ત્યારે તેને નાબૂદ કરવામાં લાંબો સમય લાગે છે. રોગના વાયરસ એકથી બીજામાં ફેલાય છે. જ્યારે વસ્તીનો મોટો હિસ્સો તે વાયરસ સામે રોગપ્રતિકારક શક્તિ પ્રાપ્ત કરે છે ત્યારે વાયરસ ફેલાવવા માટે નવા શરીર શોધી શકતો નથી અને તે ધીમે ધીમે તટસ્થ બની જાય છે. તેને હર્ડ ઈમ્યુનિટી કહેવાય છે. વૈજ્ઞાનિકોને ખાતરી છે કે જો 60 થી 70 ટકા વસ્તી કોરોના વાયરસથી સંક્રમિત હોય અથવા જો શરીર રસી દ્વારા નિયંત્રિત ચેપ સામે લડવા માટે તૈયાર હોય તો ટોળાની રોગપ્રતિકારક શક્તિ પ્રાપ્ત કરી શકાય છે.
ભારત કોરોનાથી સૌથી વધુ પ્રભાવિત દેશોમાં સામેલ છે. કોઈ રાજ્ય, જિલ્લો અને ગામ કોવિડથી બચ્યું નથી. જો કે, SARS-CoV-2 વાયરસથી કેટલા લોકો પ્રભાવિત થયા છે તેનો ચોક્કસ આંકડો આપવો મુશ્કેલ છે. રાહતની વાત એ છે કે દેશની 98 ટકાથી વધુ પુખ્ત વસ્તીને કોવિડ રસીનો ઓછામાં ઓછો એક ડોઝ મળ્યો છે. એટલે કે ભારતમાં નિર્ધારિત લોકોમાં રોગપ્રતિકારક શક્તિની રચના થઈ છે, પછી તે કુદરતી રીતે હોય કે રસી દ્વારા. પરંતુ તે કોરોના વાયરસને રોકવા માટે પૂરતું સાબિત થઈ રહ્યું નથી. આનું એક કારણ આફ્રિકા જેવા ઘણા દેશોમાં ઓછા રસીકરણને પણ માનવામાં આવે છે. WHOનું કહેવું છે કે જ્યાં સુધી તમામ દેશોમાં મોટાભાગના લોકો રસી નહીં મેળવે ત્યાં સુધી કોરોના સામે હર્ડ ઈમ્યુનિટી મેળવવી ખૂબ મુશ્કેલ હશે.
કોરોનાને નિયંત્રિત કરવામાં પણ મુશ્કેલીઓ આવી રહી છે કારણ કે તેનો વાયરસ ઝડપથી બદલાઈ રહ્યો છે. કોરોનાના પ્રારંભિક પ્રકારોએ તેમની અસર ગુમાવી દીધી છે. ભારતમાં કોરોનાના બીજા વેવ માટે તેનું ડેલ્ટા વેરિઅન્ટ જવાબદાર હોવાનું માનવામાં આવે છે. ત્રીજી વેવ ઓમિક્રોન વેરિઅન્ટમાંથી આવી છે, ખાસ કરીને તેના BA.1 અને BA.2 સ્ટ્રેન્સ. હવે ઓમિક્રોનના નવા પ્રકારો ઉભરી રહ્યાં છે. BA.1.1, BA.3, BA.4 અને BA.5. આમાંથી છેલ્લા બેને ગયા અઠવાડિયે જ વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશન દ્વારા યાદીમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા છે. BA.3 કેટલાક દેશોમાં જોવા મળે છે પરંતુ બહુ જીવલેણ નથી. BA.4 દક્ષિણ આફ્રિકા, ડેનમાર્ક, બોત્સ્વાના, સ્કોટલેન્ડ અને ઈંગ્લેન્ડમાં જોવા મળ્યું છે. BA.5 આફ્રિકા અને બોત્સ્વાનામાં જોવા મળ્યું છે.
આ સિવાય કોરોનાના બે વાયરસના જોડાણથી બનેલ XE વેરિઅન્ટ પણ ખતરો બની રહ્યો છે. યુકેમાં XQ, ડેનમાર્કમાં XG, ફિનલેન્ડમાં XJ અને બેલ્જિયમમાં XKમાં પણ XQ વેરિઅન્ટ જોવા મળ્યા છે. કેટલાક અભ્યાસો દર્શાવે છે કે XE પ્રકાર 20 ટકા વધુ ચેપ ફેલાવે છે. કોરોના વાયરસના આટલા ઝડપથી બદલાતા સ્વરૂપોને કારણે હર્ડ ઈમ્યુનિટીનું લક્ષ્ય હાંસલ કરવું મુશ્કેલ બની રહ્યું છે. જ્યાં સુધી મોટાભાગના લોકો કોરોના સામે રોગપ્રતિકારક શક્તિ વિકસાવશે નહીં ત્યાં સુધી નવા પ્રકારો આવતા રહેશે. જોકે, રાહતની વાત એ છે કે રસીકરણથી મળેલી રોગપ્રતિકારક શક્તિને કારણે અગાઉનો કોરોના વાયરસ વધુ ઘાતક રહ્યો નથી.
આ પણ વાંચો: અફઘાનિસ્તાન / કાબુલમાં હાઈસ્કૂલ પાસે ત્રણ વિસ્ફોટ, અનેકના મોતની આશંકા
આ પણ વાંચો: National / 26 મેના રોજ મોદી સરકારના 8 વર્ષ પૂર્ણ થશે: એક પક્ષીય રિપોર્ટ કાર્ડ તૈયાર થઈ રહ્યું છે
