New Delhi News : પાકિસ્તાનના કહુટા પરમાણુ કેન્દ્ર (Kahuta Nuclear Facility)પર ભારત અને ઇઝરાયલ ગુપ્ત હુમલો કરવાની તૈયારીમાં હતા. ઇન્દિરા ગાંધીએ આ ઓપરેશન અંતિમ ક્ષણે કેમ રદ કર્યું? જાણો આખી કહાની.
1974માં ભારતે “સ્માઈલિંગ બુદ્ધા” નામે પરમાણુ પરીક્ષણ કર્યું ત્યારથી દક્ષિણ એશિયાની રાજનીતિમાં મોટો ફેરફાર આવ્યો હતો. ભારતના પરમાણુ પરીક્ષણ બાદ પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન Zulfikar Ali Bhuttoએ કહ્યું હતું કે, “અમે ઘાસ ખાશું, ભૂખ્યા રહીશું, પરંતુ પોતાનો બોમ્બ જરૂર બનાવશું.”
ભુટ્ટોના આ નિવેદન પછી પાકિસ્તાને ગુપ્ત રીતે પરમાણુ હથિયાર કાર્યક્રમને તેજ ગતિ આપી. પાકિસ્તાનના વૈજ્ઞાનિક A. Q. Khanના નેતૃત્વ હેઠળ કહુટા ખાતે યુરેનિયમ સંવર્ધન કેન્દ્ર વિકસાવવામાં આવ્યું, જેને પશ્ચિમ દેશો અને ઇઝરાયલ “ઇસ્લામિક બોમ્બ” તરીકે જોતા હતા.
તે સમય દરમિયાન ઇઝરાયલને ભય હતો કે પાકિસ્તાન પરમાણુ શક્તિ બની જશે તો તેની ટેકનોલોજી મધ્ય પૂર્વના અન્ય ઇસ્લામિક દેશો સુધી પહોંચી શકે છે. બીજી તરફ ભારત માટે પણ પાકિસ્તાનનું પરમાણુ શક્તિ બનવું મોટું વ્યૂહાત્મક જોખમ હતું.
આ જ કારણે 1980ના દાયકાની શરૂઆતમાં ભારત અને Israel વચ્ચે ગુપ્ત રીતે કહુટા પર હુમલાની યોજના તૈયાર થવા લાગી. ખાસ વાત એ હતી કે તે સમયે બંને દેશો વચ્ચે ઔપચારિક રાજદ્વારી સંબંધો પણ નહોતા.
કહુટા પર હુમલાનો ગુપ્ત પ્લાન
અહેવાલો મુજબ, ભારતના સૈન્ય અને ગુપ્તચર અધિકારીઓએ “ઓસિરાક મોડેલ” પર ચર્ચા શરૂ કરી હતી. આ મોડેલ 1981માં ઇઝરાયલે Iraqના ઓસિરાક પરમાણુ રિએક્ટર પર કરેલા હુમલા પરથી પ્રેરિત હતો.
યોજનાનુસાર ઇઝરાયલી F-16 અને F-15 ફાઇટર જેટ્સ ગુજરાતના Jamnagar પહોંચવાના હતા. ત્યારબાદ તેઓ જમ્મુ-કાશ્મીરના ઉધમપુર એરબેઝ પરથી ઉડાન ભરી પાકિસ્તાનના કહુટા પરમાણુ કેન્દ્ર પર હુમલો કરતા. ભારતીય વાયુસેનાના જગુઆર વિમાનો પણ ઓપરેશનમાં સામેલ થવાના હતા.
આ સમગ્ર ઓપરેશન એટલું ગુપ્ત હતું કે તેની માહિતી મર્યાદિત અધિકારીઓ સુધી જ રાખવામાં આવી હતી.
ઇન્દિરા ગાંધી કેમ પાછળ હટી ગયા?
તે સમયે ભારતની વડાપ્રધાન Indira Gandhi હતી. શરૂઆતમાં તેમણે ઓપરેશન માટે લીલી ઝંડી આપી હતી, પરંતુ અંતિમ તબક્કે તેઓ પાછળ હટી ગયા.
તેના પાછળ અનેક કારણો ગણાવવામાં આવે છે.
1. પાકિસ્તાનની પરમાણુ ધમકી
પાકિસ્તાને ચેતવણી આપી હતી કે જો કહુટા પરમાણુ કેન્દ્ર (Kahuta Nuclear Facility)પર હુમલો થશે તો તે મુંબઈ નજીક ટ્રોમ્બે સ્થિત ભારતની પરમાણુ સુવિધા પર જવાબી હુમલો કરશે. ટ્રોમ્બે ગીચ વસ્તીવાળા મુંબઈની નજીક હોવાથી કિરણોત્સર્ગી દુર્ઘટનાનો ભય હતો.
2. અમેરિકાનું દબાણ
તે સમય દરમિયાન United States માટે પાકિસ્તાન અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સાથી હતું, કારણ કે સોવિયેત સંઘ સામે અફઘાનિસ્તાનમાં ચાલી રહેલા યુદ્ધમાં જનરલ Zia-ul-Haq અમેરિકાનો મુખ્ય સાથી હતો.
અહેવાલો મુજબ, CIAને કહુટા પર સંભવિત હુમલાની જાણ થઈ ગઈ હતી અને વોશિંગ્ટને ભારત પર દબાણ કર્યું હતું કે આ ઓપરેશન રોકી દેવામાં આવે.
3. પરમાણુ યુદ્ધનો ભય
જો હુમલો સફળ પણ રહેતો, તો પણ ભારત, પાકિસ્તાન અને ઇઝરાયલ વચ્ચે વિશાળ સૈન્ય સંઘર્ષ અથવા પરમાણુ ટકરાવ સર્જાઈ શકે તેવી ભીતિ હતી.
આખરે ઇન્દિરા ગાંધીએ જોખમને ધ્યાનમાં રાખીને મિશન રદ કરી દીધું.
બાદમાં શું થયું?
ભારત અને ઇઝરાયલ કહુટા પર હુમલો ન કરી શક્યા અને પાકિસ્તાને પોતાનો પરમાણુ કાર્યક્રમ આગળ વધાર્યો. આખરે 1998માં પાકિસ્તાને સત્તાવાર રીતે પરમાણુ પરીક્ષણ કરીને પોતાને પરમાણુ શક્તિ જાહેર કરી.
આજે ભારત, પાકિસ્તાન અને ઇઝરાયલ ત્રણેય પરમાણુ શક્તિ ધરાવતા દેશો છે, પરંતુ કહુટા ઓપરેશનની આ કહાની હજુ પણ દક્ષિણ એશિયાના સૌથી રહસ્યમય વ્યૂહાત્મક અધ્યાયોમાંથી એક માનવામાં આવે છે.
