New Delhi News : પશ્ચિમ બંગાળમાં ચાલી રહેલી સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) પ્રક્રિયા દરમિયાન ‘તાર્કિક વિસંગતતા’ના આધારે 1.25 કરોડ મતદારોને નોટિસ આપવાના મુદ્દે સુપ્રીમ કોર્ટે સોમવારે મહત્વપૂર્ણ નિર્દેશ આપ્યો છે. કોર્ટે કહ્યું કે મતદાર યાદીમાં સુધારાની પ્રક્રિયા જરૂરી છે, પરંતુ તે પારદર્શક, ન્યાયી અને સામાન્ય નાગરિકોને અસુવિધા ન થાય તેવી હોવી જોઈએ.
ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંત, જસ્ટિસ દીપાંકર દત્તા અને જસ્ટિસ જોયમલ્યા બાગચીની બનેલી બેન્ચે ચૂંટણી પંચને આદેશ આપ્યો કે આવા મતદારોને વધુ એક તક આપવામાં આવે અને તેઓ 10 દિવસની અંદર જરૂરી દસ્તાવેજો સબમિટ કરી શકે.
1.25 કરોડ મતદારોને કેમ ફટકારાઈ નોટિસ?
ચૂંટણી પંચે રાજ્યમાં SIR દરમિયાન નામ, અટક અને ઉંમરમાં જોવા મળેલી વિસંગતતાઓના આધારે અંદાજે 1.25 કરોડ મતદારોને ‘તાર્કિક વિસંગતતા નોટિસ’ જારી કરી હતી. આ નોટિસો બાદ મોટો વિવાદ ઊભો થયો હતો અને મામલો સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી પહોંચ્યો.
અરજદારોએ દલીલ કરી હતી કે નાની જોડણીની ભૂલો, બંગાળી નામોના ઉચ્ચારના ફેરફાર અથવા માતા-પિતા અને સંતાનની ઉંમરના અનુમાનિત તફાવતના આધારે મતદારોને શંકાસ્પદ ગણાવી શકાય નહીં.
ભૂલવાળી યાદી જાહેરમાં મૂકવાનો આદેશ
સુપ્રીમ કોર્ટે ચૂંટણી પંચને મહત્વપૂર્ણ સૂચના આપતાં કહ્યું કે: ગ્રામ પંચાયત કચેરી, બ્લોક ઓફિસ અને વોર્ડ ઓફિસમાં વિસંગતતાઓ ધરાવતી મતદાર યાદી જાહેરમાં પ્રદર્શિત કરવી જેથી સામાન્ય નાગરિકોને પોતાના નામ અંગે જાણ થઈ શકે અને તેઓ સમયસર સુધારાની પ્રક્રિયામાં ભાગ લઈ શકે.
કોર્ટે સ્પષ્ટ કહ્યું કે માત્ર તર્કના આધારે સામાન્ય લોકોને હેરાન કરવાનું યોગ્ય નથી.
કોર્ટરૂમ લાઈવ: સચોટ દલીલો અને તીખી ટિપ્પણીઓ
કપિલ સિબ્બલ (અરજદાર પક્ષ):
સિબ્બલે દલીલ કરી કે જો પિતા અને બાળક વચ્ચે 15 વર્ષનો ઉંમર તફાવત હોય તો પણ નોટિસ મોકલવામાં આવી રહી છે, જ્યારે ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદી પહેલેથી જ અસ્તિત્વમાં છે.
તેમણે કહ્યું કે બંગાળી નામોની જોડણી અને ઉચ્ચારમાં ફેરફારને પણ ‘તાર્કિક વિસંગતતા’ ગણવામાં આવી રહ્યો છે, જે ખોટું છે.
રાકેશ દ્વિવેદી (ચૂંટણી પંચ):
દ્વિવેદીએ સ્પષ્ટતા કરી કે નાની જોડણીની ભૂલો માટે નોટિસ જારી કરવામાં આવતી નથી. નોટિસનો હેતુ નામ દૂર કરવાનો નહીં, પરંતુ મતદારોને સુધારાની તક આપવાનો છે.
BLA અને સુનાવણી મુદ્દે કોર્ટે ઉઠાવ્યા પ્રશ્નો
જસ્ટિસ બાગચીએ પૂછ્યું કે જ્યારે બૂથ લેવલ એજન્ટ્સ (BLA)ની નિમણૂક રાજકીય પક્ષો કરે છે, ત્યારે સુનાવણી સમયે તેમને કેમ હાજરીની મંજૂરી આપવામાં આવતી નથી?
CJIએ કહ્યું કે જો કોઈ મતદાર પોતાની સુનાવણી દરમિયાન પોતાના BLAની મદદ લેવા માંગે, તો તેને રોકવાનો કોઈ અર્થ નથી.
‘ફક્ત દૂર કરાયેલા નામોની નહીં, વિસંગતતાઓવાળા મતદારોની પણ યાદી હોવી જોઈએ’
સુપ્રીમ કોર્ટે નોંધ્યું કે હાલમાં જાહેર કરાયેલી યાદીમાં ફક્ત દૂર કરાયેલા મતદારોનો સમાવેશ છે, જ્યારે તાર્કિક વિસંગતતાઓ ધરાવતા મતદારો પણ યાદીમાં હોવા જોઈએ. આ પ્રક્રિયા વધુ પારદર્શક બનાવવાની જરૂર હોવાનું કોર્ટે જણાવ્યું.
સામાન્ય લોકોને પડતી મુશ્કેલી પર કોર્ટની કડક ટિપ્પણી
કપિલ સિબ્બલે કોર્ટનું ધ્યાન દોર્યું કે ગરીબ લોકોને દૂર દૂરથી આવવું પડે છે, નદીઓ પાર કરવી પડે છે, જે અસ્વીકાર્ય છે.કોર્ટે પણ સ્વીકાર્યું કે સુધારા પ્રક્રિયા જરૂરી છે, પરંતુ તે અસુવિધાજનક ન હોવી જોઈએ.
SIR મામલે અગાઉની મહત્વપૂર્ણ સુનાવણીઓ
15 જાન્યુઆરી
ચૂંટણી પંચે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે SIR પ્રક્રિયા દેશનિકાલ માટે નથી અને નાગરિકત્વ ચકાસણીનો હેતુ મતદાર યાદીની શુદ્ધતા જાળવવાનો છે.
6 જાન્યુઆરી
ECએ કહ્યું હતું કે મતદાર યાદી સાચી રાખવી તેની બંધારણીય જવાબદારી છે અને તેને SIR કરવાનો સંપૂર્ણ અધિકાર છે.
4 ડિસેમ્બર
સુપ્રીમ કોર્ટે BLO પર કામનો ભાર ઘટાડવા માટે વધારાના સ્ટાફની નિમણૂક કરવા રાજ્યોને સૂચના આપી હતી.
સુપ્રીમ કોર્ટના આ નિર્દેશને મતદારોના હક અને લોકશાહી પ્રક્રિયાની રક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યું છે. કોર્ટએ સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો છે કે મતદાર યાદીની શુદ્ધતા જરૂરી છે, પરંતુ તે પ્રક્રિયામાં ન્યાય, પારદર્શિતા અને માનવીય સંવેદનશીલતા હોવી અનિવાર્ય છે.
