New Delhi News : SIR ને પડકારતી અરજીઓની સુનાવણી કરતી વખતે ગુરુવારે સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે પ્રક્રિયા સંપૂર્ણપણે પારદર્શક હોવી જોઈએ. ચૂંટણી પંચ મનસ્વી રીતે કાર્ય કરી શકે નહીં. કોર્ટે પ્રશ્ન કર્યો કે શું SIR નિયમોથી ભટકી શકે છે.
ચૂંટણી પંચ (ECI) તરફથી દલીલો: “SIR કાયદેસર અને જરૂરી”
ECI તરફથી વરિષ્ઠ વકીલ રાકેશ દ્વિવેદીએ કોર્ટમાં દલીલ કરી કે: (A) કાયદેસર સત્તા ECI પાસે છે
લોકપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ, 1950 હેઠળ ECIને મતદાર યાદીની વિશેષ ચકાસણી/રિવિઝન કરવાની સત્તા છે.
ECI SIR કેવી રીતે હાથ ધરવું તે નક્કી કરી શકે છે.
(B) લાંબા સમય પછી સુધારા જરૂરી બન્યા
દલીલ મુજબ બિહારમાં લાંબા સમયથી આવી કસરત ન થવાને કારણે વસ્તીમાં ફેરફાર, શહેરી સ્થળાંતર, ડુપ્લીકેશન/મૃત્યુ જેવી બાબતોને કારણે યાદી અપડેટ કરવી જરૂરી હતી.
(C) “SIR મેન્યુઅલ કાયદો નથી”
દ્વિવેદીએ કહ્યું કે SIR મેન્યુઅલ પોતે કાયદો નથી, એટલે તે ECIની કાયદાકીય સત્તાઓને મર્યાદિત કરી શકતો નથી; જરૂર પડે તો નિયમોમાં ફેરફાર કરીને ECI પ્રક્રિયા ડિઝાઇન કરી શકે છે.
(D) NGO/રાજકારણીઓના “ઇશારે” તપાસ શક્ય નહીં
ECIનું કહેવું છે કે દરેક કેસમાં અમુક NGO/રાજકીય દબાણ મુજબ તપાસ ચલાવવી શક્ય નથી.
તેમણે એવો પણ દાવો કર્યો કે ECIનો દુરુપયોગ કરીને ચૂંટણી જીતવાની “ફેશન” બની ગઈ છે.
ECIનાં 5 મુદ્દા (તમારા મેટરમાં જે પોઈન્ટ્સ છે તે મુજબ ગોઠવીને)
કાયદા હેઠળ સત્તા: RPA-1950 હેઠળ ECIને ખાસ રિવિઝન કરવાની સત્તા; રીત-પ્રક્રિયા નક્કી કરવાનો અધિકાર.
અપડેટની જરૂર: લાંબા સમયથી SIR ન થવાથી વસ્તી/સ્થળાંતર બદલાવ; યાદી અપડેટ કરવી જરૂરી.
નાગરિકતા/પાત્રતા મુદ્દો: ECIનો દાવો—આ તપાસ મતદાર નોંધણીના હેતુ માટે છે; દેશનિકાલ માટે નહીં.
ગ્રાઉન્ડ લેવલ વેરિફિકેશન: ઘરેઘરે ચકાસણી, SMS/નોટિસ વગેરેનો ઉલ્લેખ ECI તરફથી થયો હોવાનું રિપોર્ટ્સમાં આવ્યું.
સંવિધાનિક આધાર: ECI દલીલ કરે છે કે કલમ 326 હેઠળ માત્ર પાત્ર નાગરિકોના નામ જ યાદીમાં રહે—એ તેની બંધારણીય જવાબદારીનો ભાગ છે.
19 જાન્યુઆરી 2026: સુપ્રીમ કોર્ટે પશ્ચિમ બંગાળમાં “logical discrepancy”થી ચિહ્નિત મોટી સંખ્યામાં મતદારોના નામ ગ્રામ પંચાયત ભવન/બ્લોક ઓફિસ/વોર્ડ ઓફિસમાં જાહેર પ્રદર્શન કરવા અને દસ્તાવેજ આપવા માટે સમય જેવી વ્યવસ્થા પર ભાર મૂક્યો હતો.
અગાઉના તબક્કામાં, બિહાર SIRમાં લાખો નામ ડ્રાફ્ટ યાદીમાંથી દૂર/બહાર રહેવાના આરોપો પર પણ કોર્ટએ ECIને જવાબ આપવા કહ્યું હોવાનું રિપોર્ટ થયું હતું.
કુલ મળીને, સુપ્રીમ કોર્ટનો મર્મ એ છે કે SIRથી મતદારના અધિકારો અસરગ્રસ્ત થાય છે, એટલે ECI પાસે સત્તા હોય તો પણ તે પારદર્શકતા, ન્યાયી પ્રક્રિયા અને જવાબદારી સાથે જ અમલમાં આવવી જોઈએ. બીજી તરફ ECIનું કહેવું છે કે SIR કાયદેસર, જરૂરી અને મતદાર યાદીની શુદ્ધતા માટેનો “લિબરલ/સોફ્ટ-ટચ” પ્રયત્ન છે—અને તેની સામેની અરજીઓ ફગાવવી જોઈએ.
