New Delhi: માતા-પિતા અને વરિષ્ઠ નાગરિકોના અધિકારોને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટે (Supreme Court Senior Citizens) મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જ્યારે વડીલોના ભરણપોષણ અને સુરક્ષા માટે જરૂરી હોય ત્યારે Senior Citizens Act હેઠળ રચાયેલા ટ્રિબ્યુનલને તેમના બાળકો અથવા અન્ય વ્યક્તિને મિલકતમાંથી બહાર કાઢવાનો આદેશ આપવાની સત્તા છે. કોર્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે વૃદ્ધાવસ્થા કોઈ વ્યક્તિ માટે અસુરક્ષા, અપમાન કે ગરિમા ગુમાવવાનો સમય ન હોવો જોઈએ.

આ ચુકાદો લખનઉના એક મકાનને લઈને ચાલી રહેલા વિવાદમાં આવ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે (Supreme Court Senior Citizens) અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટનો અગાઉનો નિર્ણય પલટાવીને ટ્રિબ્યુનલના બેદખલીના આદેશને માન્ય ગણાવ્યો છે.

લખનઉના મકાનનો મામલો સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી પહોંચ્યો

આ કેસ રવિ કાંત ગુપ્તા સાથે સંબંધિત છે. તેમણે પોતાના પુત્રને મકાનમાંથી બહાર કાઢવા માટે 5 જૂન, 2022ના રોજ જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ અરજી કરી હતી. આ મકાન ગુપ્તાની પોતાની ખરીદેલી મિલકત હોવાનું કેસની વિગતોમાં જણાવાયું છે. મામલો ત્યારે ગંભીર બન્યો જ્યારે તેમની 81 વર્ષીય માતાને ઘર છોડીને વૃદ્ધાશ્રમમાં રહેવાની ફરજ પડી હોવાની વાત સામે આવી. ત્યારબાદ SDMએ 15 નવેમ્બર, 2022ના રોજ પુત્રને મિલકતમાંથી બેદખલ કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો. જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટે પણ 9 ઓગસ્ટ, 2023ના રોજ આ નિર્ણયને યથાવત રાખ્યો હતો અને પુત્ર તથા પુત્રવધૂને મકાન ખાલી કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો.

પુત્ર-પુત્રવધૂએ હાઈકોર્ટમાં પડકાર્યો નિર્ણય

SDM અને જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટના આદેશ સામે પુત્ર અને પુત્રવધૂએ અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટનો દરવાજો ખખડાવ્યો હતો. હાઈકોર્ટે અગાઉ એવું માન્યું હતું કે Maintenance and Welfare of Parents and Senior Citizens Act, 2007 વડીલોને પોતાની મિલકતમાંથી બાળકોને બેદખલ કરવાનો સીધો અધિકાર આપતો નથી. આ આધારે હાઈકોર્ટે ટ્રિબ્યુનલના બંને આદેશ રદ કર્યા હતા. ત્યારબાદ મામલો સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી પહોંચ્યો હતો.

Supreme Court Senior Citizens: સુપ્રીમ કોર્ટે હાઈકોર્ટનો નિર્ણય પલટાવ્યો

જસ્ટિસ પી.એસ. નરસિમ્હા અને જસ્ટિસ આલોક આરાધેની બેન્ચે હાઈકોર્ટના નિર્ણયમાં હસ્તક્ષેપ કર્યો અને ટ્રિબ્યુનલની સત્તાને માન્યતા આપી. કોર્ટે સમજાવ્યું કે 2007ના કાયદાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય માતા-પિતા અને વરિષ્ઠ નાગરિકોના ભરણપોષણ, કલ્યાણ, સુરક્ષા અને ગરિમાપૂર્ણ જીવનની ખાતરી કરવાનો છે. કોર્ટના મત મુજબ, જો વડીલની સુરક્ષા અને ભરણપોષણ માટે કોઈ વ્યક્તિને મિલકતમાંથી દૂર કરવું જરૂરી હોય, તો બેદખલીનો આદેશ પણ કાયદાના ઉદ્દેશ્યને પૂર્ણ કરવા માટે જરૂરી પગલું બની શકે છે.

ટ્રિબ્યુનલને કઈ સત્તા મળે છે?

સુપ્રીમ કોર્ટે (Supreme Court Senior Citizens) 2007ના કાયદાની જોગવાઈઓને ધ્યાનમાં લેતાં જણાવ્યું કે કલમ 7 હેઠળ ટ્રિબ્યુનલની રચના કરવામાં આવી છે, જ્યારે કલમ 8 તેને ચોક્કસ મામલાઓમાં સિવિલ કોર્ટ જેવી સત્તા આપે છે. કોર્ટે એ પણ ધ્યાન દોર્યું કે કલમ 27 સિવિલ કોર્ટના અધિકારક્ષેત્રને મર્યાદિત કરે છે. તેથી કાયદાના મૂળ હેતુને અમલમાં મૂકવા માટે ટ્રિબ્યુનલ જરૂરી અને આનુષંગિક પગલાં લઈ શકે છે. એટલે કે, માત્ર ભરણપોષણની રકમ નક્કી કરવી જ નહીં, પરંતુ વડીલની સુરક્ષા અને શાંતિપૂર્ણ જીવન માટે જરૂરી હોય તો મિલકતમાંથી વ્યક્તિને બહાર કરવાનો આદેશ પણ આપવામાં આવી શકે છે.

‘વડીલોને સન્માન અને સુરક્ષા આપવી સભ્ય સમાજની ઓળખ’

સુપ્રીમ કોર્ટે (Supreme Court Senior Citizens) પોતાના નિર્ણયમાં વડીલોની ગરિમા પર વિશેષ ભાર મૂક્યો છે. કોર્ટનો સંદેશ સ્પષ્ટ છે કે વધતી ઉંમરનો અર્થ અસુરક્ષા, ઉપેક્ષા કે અપમાન નથી. વરિષ્ઠ નાગરિકોને જીવનના અંતિમ તબક્કામાં પણ સન્માન અને સુરક્ષા સાથે જીવવાનો અધિકાર છે. કોર્ટે જણાવ્યું કે કોઈ સમાજ પોતાના વડીલો સાથે કેટલો સન્માનજનક વ્યવહાર કરે છે તેના પરથી તે સમાજની સભ્યતા અને સંવેદનશીલતાનું મૂલ્યાંકન કરી શકાય છે.

2021ના એસ. વનિતા કેસનો પણ ઉલ્લેખ

સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના અગાઉના S. Vanitha v. Deputy Commissioner (2021) ચુકાદાનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. આ ચુકાદામાં પણ કોર્ટએ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે વરિષ્ઠ નાગરિકોના ભરણપોષણ અને સુરક્ષા માટે જરૂરી સંજોગોમાં ટ્રિબ્યુનલ બેદખલીનો આદેશ આપી શકે છે. સુપ્રીમ કોર્ટે (Supreme Court Senior Citizens) જણાવ્યું કે બાદના Samtaola Devi v. State of Uttar Pradesh (2025) અને Kamal Kant Mishra v. Additional Collector (2025) જેવા કેસોમાં પણ આ કાનૂની સ્થિતિનું પુનરાવર્તન કરવામાં આવ્યું હતું.

આ ચુકાદાનો સરળ અર્થ શું?

સુપ્રીમ કોર્ટના આ ચુકાદાનો સીધો અર્થ એ નથી કે દરેક માતા-પિતા કોઈપણ પરિસ્થિતિમાં પોતાના બાળકોને તરત જ મિલકતમાંથી કાઢી શકે. પરંતુ 2007ના Senior Citizens Act હેઠળ, જો વડીલોના ભરણપોષણ અથવા સુરક્ષા માટે જરૂરી પરિસ્થિતિ ઊભી થાય, તો સંબંધિત ટ્રિબ્યુનલ પાસે બેદખલીનો આદેશ આપવાની સત્તા હોઈ શકે છે. આ ચુકાદો ખાસ કરીને એવા વડીલો માટે મહત્વપૂર્ણ છે જેઓ પોતાની જ મિલકતમાં સંતાનો અથવા અન્ય પરિવારજનોના કારણે અસુરક્ષા, ઉપેક્ષા અથવા મુશ્કેલીનો સામનો કરી રહ્યા હોય.

વડીલોની ગરિમા અને સુરક્ષા સૌથી મહત્વપૂર્ણ

સુપ્રીમ કોર્ટના આ નિર્ણયથી ફરી એક વખત સ્પષ્ટ થયું છે કે વડીલોનું કલ્યાણ માત્ર નૈતિક જવાબદારી નથી, પરંતુ કાયદાકીય સુરક્ષાનો પણ મહત્વનો ભાગ છે. લખનઉના આ કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે (Supreme Court Senior Citizens) હાઈકોર્ટનો નિર્ણય પલટાવી ટ્રિબ્યુનલની કાર્યવાહી પુનઃસ્થાપિત કરી છે. હવે આ ચુકાદો દેશભરમાં વરિષ્ઠ નાગરિકોની મિલકત, ભરણપોષણ અને સુરક્ષા સાથે જોડાયેલા કેસોમાં મહત્વપૂર્ણ માર્ગદર્શક બની શકે છે.

આ પણ વાંચો:ફાંસીની જગ્યાએ મોતનું ઈન્જેક્શન આપવાની માગ પર સુપ્રીમ કોર્ટે આપ્યો નિર્ણય

આ પણ વાંચો:સગીર આરોપીને આજીવન કેદ નહીં! સુપ્રીમ કોર્ટે આપ્યો મોટો ચુકાદો

આ પણ વાંચો:રાહુલ ગાંધીને સુપ્રીમ કોર્ટમાંથી મોટી રાહત; વીર સાવરકર માનહાની કેસ અને સમન રદ