કોર્ટે આદેશ આપ્યો હતો કે પેન્ડિંગ દાવાઓમાં (જેમ કે જ્ઞાનવાપી મસ્જિદ, મથુરા શાહી ઇદગાહ, સંભલ જામા મસ્જિદ વગેરે), અદાલતોએ સર્વેક્ષણના આદેશો સહિત અસરકારક વચગાળાના અથવા અંતિમ આદેશો પસાર કરવા જોઈએ નહીં. પ્લેસિસ ઓફ વર્શીપ (Special Provisions) એક્ટ, 1991ને પડકારતી અરજીઓની બેચની સુનાવણી દરમિયાન વચગાળાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો.
મધ્યયુગીન મસ્જિદો અને દરગાહની માલિકીનો દાવો કરતા દેશમાં બહુવિધ દાવાઓ દાખલ કરવા અંગે વધતી ચિંતાઓ વચ્ચે કોર્ટનો મહત્વપૂર્ણ હસ્તક્ષેપ આવ્યો. સંભાલ (UP) માં 16મી સદીની મસ્જિદ સામે ટ્રાયલ કોર્ટ દ્વારા પસાર કરાયેલ સર્વેક્ષણના આદેશે નવેમ્બરમાં હિંસા ભડકાવી હતી, જેમાં ઓછામાં ઓછા 4 લોકો માર્યા ગયા હતા.
ભારતના ચીફ જસ્ટિસ સંજીવ ખન્ના(Sanjiv Khanna), જસ્ટિસ સંજય કુમાર(Sanjay Kumar) અને જસ્ટિસ કેવી વિશ્વનાથન(KV Viswanathan)ની બનેલી સ્પેશિયલ બેન્ચે આ મામલો આ કોર્ટ સમક્ષ સબ-જ્યુડીસ હોવાથી, અમે નિર્દેશ આપવાનું યોગ્ય માનીએ છીએ કે જ્યારે દાવો દાખલ કરવામાં આવી શકે છે, ત્યારે આ કોર્ટના આગળના આદેશો સુધી કોઈ દાવો નોંધવામાં આવશે નહીં અને કાર્યવાહી હાથ ધરવામાં આવશે નહીં. અમે એ પણ નિર્દેશ કરીએ છીએ કે પેન્ડિંગ દાવાઓમાં, અદાલતો સુનાવણીની આગામી તારીખ સુધી સર્વેના આદેશો સહિત કોઈપણ અસરકારક વચગાળાના આદેશો અથવા અંતિમ આદેશો પસાર કરશે નહીં.”
જો કે, કોર્ટે મસ્જિદ/દરગાહ જેવા પૂજા સ્થાનો સામે હાલમાં પેન્ડિંગ રહેલા દાવાઓમાં કાર્યવાહી પર રોક લગાવવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને આજથી ચાર અઠવાડિયાની અંદર પૂજાના સ્થળોના કાયદા પર સવાલ ઉઠાવતી અરજીઓમાં તેની પ્રતિ એફિડેવિટ દાખલ કરવા પણ કહ્યું હતું. કેન્દ્રના કાઉન્ટર-એફિડેવિટની નકલ વેબસાઇટ પર અપલોડ કરવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે જ્યાંથી કોઈપણ વ્યક્તિ તેને ડાઉનલોડ કરી શકે છે.
ખંડપીઠને જણાવવામાં આવ્યું હતું કે હાલમાં દેશમાં 10 મસ્જિદો/મસ્જિદો સામે 18 કેસ પેન્ડિંગ છે. સુનાવણી દરમિયાન, જસ્ટિસ વિશ્વનાથને સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતા(Tushar Maheta)ને કહ્યું, ” મિસ્ટર એસજી, અરજી કાયદાની બંધારણીયતાને પડકારે છે… એક મોટો પ્રશ્ન છે… તમારે જે દલીલો મળવાની છે તેમાંથી એક… S.3 એક દૃશ્ય શું તે પહેલાથી જ એમ્બેડેડ બંધારણીય સિદ્ધાંતોનું એક અસરકારક પુનરોચ્ચાર છે…સિવિલ કોર્ટ સુપ્રીમ કોર્ટ સાથે સ્પર્ધા કરી શકતી નથી તેથી જ તમારે ચુકાદો આપવો પડશે …”
કોર્ટ 1991ના કાયદાની બંધારણીય માન્યતા પર પ્રશ્ન ઉઠાવતી અરજીઓની બેચની સુનાવણી કરી રહી હતી જે 15 ઓગસ્ટ, 1947ના રોજ ધાર્મિક સ્થળોના ધર્માંતરણને તેમની સ્થિતિથી પ્રતિબંધિત કરે છે. લીડ પિટિશન (અશ્વિની કુમાર ઉપાધ્યાય વિ. યુનિયન ઓફ ઈન્ડિયા) 2020માં દાખલ કરવામાં આવી હતી, જેમાં કોર્ટે માર્ચ 2021માં કેન્દ્ર સરકારને નોટિસ જારી કરી હતી . બાદમાં, કાયદાને પડકારતી અન્ય કેટલીક સમાન અરજીઓ દાખલ કરવામાં આવી હતી.
જમીયત ઉલેમા-એ-હિંદ દ્વારા આ કાયદાના અમલીકરણની માંગ કરતી રિટ પિટિશન પણ આજે સૂચિબદ્ધ કરવામાં આવી હતી. CPI(M), ઈન્ડિયન યુનિયન મુસ્લિમ લીગ(IUML), ડીએમકે(DMK) અને આરજેડી(RJD) સાંસદ મનોજ કુમાર ઝા(Manoj Kumar Jha), એનસીપી(NCP) (શરદ પવાર)(Sharad Pawar)ના ધારાસભ્ય જિતેન્દ્ર આવ્હાડ વગેરે જેવા વિવિધ રાજકીય પક્ષો દ્વારા આ કાયદાનું રક્ષણ મેળવવા માટે ઘણી હસ્તક્ષેપ અરજીઓ દાખલ કરવામાં આવી છે.
કોર્ટ દ્વારા અનેક એક્સટેન્શન આપવામાં આવ્યા હોવા છતાં કેન્દ્ર સરકારે હજુ સુધી આ મામલે તેનું પ્રતિ સોગંદનામું દાખલ કરવાનું બાકી છે. ઉત્તર પ્રદેશ(UP) માં સંભલ જામા મસ્જિદના સર્વેક્ષણ બાદ થયેલી હિંસક ઘટનાઓને ધ્યાનમાં રાખીને તાજેતરમાં આ કાયદો જાહેર ચર્ચાનું કેન્દ્રબિંદુ બન્યો હતો. કોર્ટે એડવોકેટ્સ કનુ અગ્રવાલ(Kanu Agarval), વિષ્ણુ શંકર જૈન(Vishu Shankar Jain) અને એજાઝ મકબૂલ(Azaz Makbool)ને અનુક્રમે યુનિયન, અરજદારો અને એક્ટને સમર્થન આપતા પક્ષકારો વતી સંકલન કરવા નોડલ કાઉન્સેલ તરીકે નિયુક્ત કર્યા હતા.
