Supreme Court: સુપ્રીમ કોર્ટે 25 ઓગસ્ટ 2025ના રોજ ગુજરાત ખાતે આવેલા જામનગરમાં રિલાયન્સ ફાઉન્ડેશન દ્વારા સંચાલિત વનતારા વાઇલ્ડલાઈફ બચાવ અને પુનર્વસન કેન્દ્ર(Wildlife Rescue Rehabilitation Centre Vanatara)ની તપાસ માટે વિશેષ તપાસ ટીમ (SIT)ની રચના કરી. SITની ટીમમાં ચાર સભ્યો હશે. જેનું નેતૃત્વ સુપ્રીમ કોર્ટના ભૂતપૂર્વ ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ જે. ચેલમેશ્વર દ્વારા કરાશે. SITને 12 સપ્ટેમ્બર 2025 સુધીમાં આ વિવાદના કારણો અને તેનો રિપોર્ટ રજૂ કરવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે. આ તપાસ મહદઅંશે વનતારા ખાતે પ્રાણીઓના સંગ્રહ, ખાસ કરીને હાથીઓ, અને વન્યજીવન સંરક્ષણ કાયદાઓના પાલન સાથે સંબંધિત આરોપોની તપાસ કરવામાં આવશે.

કેમ કરાઇ રહી છે તપાસ

આ તપાસનું મુખ્ય કારણ કોલ્હાપુરના નંદની ગામમાં સ્થિત સ્વસ્તિશ્રી જિનસેન ભટ્ટાચાર્ય મહાસ્વામી સંસ્થાન મઠમાં 32 વર્ષથી રહેતી 36 વર્ષીય હાથણી માધુરીના વનતારામાં સ્થાનાંતરણનો વિવાદ છે. 1992થી આ જૈન મઠમાં રહેતી માધુરીને ડિસેમ્બર 2024માં બોમ્બે હાઈકોર્ટે તેના સ્વાસ્થ્ય અને સુખાકારીના કારણોસર વનતારામાં સ્થાનાંતરિત કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો, જેને 29 જુલાઈ 2025ના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટે માન્ય કર્યો હતો. PETA ઈન્ડિયાએ માધુરીના સ્વાસ્થ્ય, સંધિવા, અને માનસિક તણાવ અંગે ચિંતા જણાવી હતી. આ સ્થાનાંતરણ બાદ કોલ્હાપુરમાં હજારો લોકોએ આ નિર્ણયનો વિરોધ પ્રદર્શન કરી દાવો કર્યો કે આ નિર્ણયથી ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક લાગણીઓને ઠેસ પહોંચી છે. 3 ઓગસ્ટ 2025ના રોજ કોલ્હાપુરમાં ઘણા લોકોએ મૌન વિરોધ કર્યો હતો અને મહારાષ્ટ્રના મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસે ઘોસણા કરી કે રાજ્ય સરકાર માધુરીને કોલ્હાપુર પરત લાવવા માટે સુપ્રીમ કોર્ટમાં ફરી રિવ્યૂ પિટિશન દાખલ કરશે. વનતારા એ પણ આ પિટિશનનો સહયોગ આપવાની સજગતા બતાવી હતી.

SITનું કાર્યક્ષેત્ર અને કાયદાઓનું પાલન

સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશ પંકજ મિત્તલ અને પી.બી. વરાલેની બેન્ચે SITને નીચેના મુદ્દાઓની તપાસનો આદેશ આપ્યો છે.

પ્રાણીઓનું સંગ્રહ: ભારત અને વિદેશથી, ખાસ કરીને હાથીઓનું, સંગ્રહ કાયદેસર હતું કે નહીં.

વન્યજીવન સંરક્ષણ કાયદો: વન્યજીવન (સંરક્ષણ) અધિનિયમ, 1972 અને ઝૂ સંબંધિત નિયમોનું પાલન.

આંતરરાષ્ટ્રીય સંધિઓ: CITES (Convention on International Trade in Endangered Species) અને આયાત-નિકાસ

પશુ કલ્યાણ: પશુપાલન, પશુચિકિત્સા સંભાળ, પશુ કલ્યાણ પ્રથાઓ અને મૃત્યુના કારણોના ધોરણોનું મૂલ્યાંકન.

પર્યાવરણીય ચિંતાઓ: સ્થળની આબોહવાની યોગ્યતા અને ઔદ્યોગિક વિસ્તારોની તેની નિકટતા સંબંધિત ફરિયાદોની તપાસ.

સંગ્રહ અને સંરક્ષણ: બગાડ સંગ્રહ, સંરક્ષણ કાર્યક્રમો, સંવર્ધન પ્રથાઓ અને જૈવવિવિધતા સંસાધનોના ઉપયોગ સંબંધિત આરોપોની તપાસ.

સંસાધન ઉપયોગ: જળ સંસાધનો અને કાર્બન ક્રેડિટ યોજનાઓના દુરુપયોગની તપાસ.

વન્યજીવન વેપાર: કથિત દાણચોરી પ્રવૃત્તિઓ સહિત વન્યજીવન અને વેપાર કાયદાઓના સંભવિત ઉલ્લંઘનોની તપાસ.

નાણાકીય પાલન: નાણાકીય અનિયમિતતાઓ અને મની લોન્ડરિંગ સંબંધિત આરોપોની સમીક્ષા.

અન્ય સંબંધિત મુદ્દાઓ: અરજીઓ સાથે જોડાયેલા અથવા તપાસ દરમિયાન બહાર આવેલા કોઈપણ વધારાના મુદ્દાઓનું નિરાકરણ.

SITના અન્ય સભ્યોમાં ઉત્તરાખંડ અને તેલંગાણા હાઈકોર્ટના ભૂતપૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશ રાઘવેન્દ્ર ચૌહાણ, મુંબઈના ભૂતપૂર્વ પોલીસ કમિશનર હેમંત નાગરાલે, અને કસ્ટમ્સના એડિશનલ કમિશનર અનીશ ગુપ્તાનો સમાવેશ થાય છે. ગુજરાતના વન વિભાગના સેક્રેટરીને SITને સંપૂર્ણ સહયોગ આપવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે.

વનતારાનું નિવેદન

7 ઓગસ્ટ 2025ના રોજ, વનતારાએ નિવેદન જાહેર કરીને સ્પષ્ટ કર્યું કે માધુરીનું સ્થાનાંતરણ બોમ્બે હાઈકોર્ટ અને સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશ મુજબ કરવામાં આવ્યું હતું, વનતારાએ જણાવ્યું કે તેની ભૂમિકા માત્ર પશુચિકિત્સા સંભાળ અને પુનર્વસન સુધી મર્યાદિત હતી, અને તેણે સ્થાનાંતરણની ભલામણનો કોઈ નિર્ણય લીધો ન હતો. વનતારાએ જૈન સમુદાય અને કોલ્હાપુરના લોકોની લાગણીઓનો આદર વ્યક્ત કર્યો અને જો કોઈ દુઃખ પહોંચ્યું હોય તો માફી માંગી. તેણે માધુરીને કોલ્હાપુર પરત લાવવા માટેની કાનૂની પ્રક્રિયામાં સંપૂર્ણ સહયોગની ખાતરી આપી અને નંદનીમાં આધુનિક પુનર્વસન કેન્દ્ર સ્થાપવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો.

અરજદાર એડવોકેટ સી.આર. જયા સુકિન અને દેવ શર્માએ દાખલ કરેલી PILમાં વનતારા પર ગંભીર આરોપો લગાવવામાં આવ્યા છે, જેમાં ગેરકાયદે પ્રાણી સંગ્રહ, હાથીઓનું બળજબરીથી સ્થાનાંતરણ, વન્યજીવન દાણચોરી, નાણાકીય અનિયમિતતા, અને પાણી-કાર્બન ક્રેડિટનો દુરુપયોગ શામેલ છે. વનતારાની વિદેશી પ્રાણીઓની માંગે ગેરકાયદેસર વન્યજીવન વેપારને પ્રોત્સાહન આપ્યું, જેને વનતારાએ ખોટા ગણાવ્યા, દાવો કર્યો કે તમામ સંગ્રહ CITES પરમિટ સાથે કાયદેસર છે.

આ પણ વાંચો:સાબરમતી નદીના તટ પર 7 લોકો ફસાયા, NDRFની ટીમે રેસ્ક્યુ ઓપરેશન શરૂ કર્યું

આ પણ વાંચો:ઉત્તર ગુજરાતમાં ભારે વરસાદનો કહેર, સાબરકાંઠાના ઉડણી ગામે બોટ તણાઈ, NDRFની ટીમ એલર્ટ

આ પણ વાંચો:વલસાડ જિલ્લામાં ભારે વરસાદનો કહેર, નદીઓ બે કાંઠે, 53 રસ્તાઓ બંધ, ગામોનો સંપર્ક તૂટ્યો