રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) અને સ્ટેટ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (SBI) એ નાણાકીય વર્ષ-20, 21 અને 2022 માટે એક રિપોર્ટ જાહેર કર્યો છે. જે મુજબ ગામડાઓની મહિલાઓએ બેંકોમાં સૌથી વધુ પૈસા જમા કરાવ્યા છે. આ ટકાવારી 2020માં 37 હતી, જ્યારે 21માં તે વધીને 24 ટકા અને 22માં 66 ટકા થઈ ગઈ છે. આ ફેરફાર 2021-22માં 43% હતો જે 20-21માં 30% હતો. 2020માં અર્ધ શહેરી મહિલાઓનો ડિપોઝિટ હિસ્સો 29% હતો. 2021માં તે 22% હતી, પરંતુ નાણાકીય વર્ષ-2022માં વધીને 41% થઈ ગઈ. શહેરી મહિલાઓનો થાપણ હિસ્સો 2020માં વધીને 28%, 2021માં 21% થયો, જ્યારે FY2022માં તે વધીને 32% થયો. 2020માં મેટ્રોપોલિટન મહિલાઓનો ડિપોઝિટ હિસ્સો 26% હતો. 2021 માં તે 10% હતો, જ્યારે FY2022 માં તે વધીને 28% થયો હતો. 2020માં કોરોનાને કારણે તેની અસર 2021માં જોવા મળી હતી.

NFHS-4 રિપોર્ટ જુઓ
નેશનલ ફેમિલી હેલ્થ સર્વે-5 (2019-21)ના રિપોર્ટમાં બહાર આવ્યું છે કે, જ્યારે ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં 77.4% મહિલાઓ પાસે બેંક ખાતું છે. જ્યારે શહેરી વિસ્તારોમાં 81% મહિલાઓ પાસે બેંક ખાતું છે. NFHS-4 ના અગાઉના આંકડાઓની સરખામણીમાં 50% થી વધુનો વધારો થયો છે. 2015-16માં 53% મહિલાઓ પાસે પોતાના બેંક ખાતા હતા, જ્યારે હવે આ સંખ્યા 78.6% છે. બેંક ખાતા ખોલવામાં રાજસ્થાન અને આંધ્રપ્રદેશના ગામડાઓની મહિલાઓ ટોચ પર છે. રિપોર્ટ અનુસાર, આંધ્રપ્રદેશમાં 91.4%, રાજસ્થાનમાં 90.5%, તમિલનાડુમાં 90.9%, કેરળમાં 88.4% મહિલાઓ બેંકોમાં ખાતા ધરાવે છે. જ્યારે મધ્યપ્રદેશમાં 83.6%, છત્તીસગઢમાં 86.4% અને ઉત્તર પ્રદેશમાં 79.1% મહિલાઓએ બેંકોમાં ખાતા ખોલાવ્યા છે.

ગુજરાતના એક ગામનો દાખલો લઈએ.
માધાપર ગુજરાતના કચ્છ જિલ્લામાં આવેલું ગામ છે. અહીં લગભગ 7600 ઘર હશે, પરંતુ આસપાસ 17 બેંકો છે. ગયા વર્ષે આ ગામ વિશે ઘણી ચર્ચા થઈ હતી, કારણ કે તે વિશ્વનું સૌથી અમીર ગામ માનવામાં આવતું હતું. અહીંના મોટાભાગના લોકો વિદેશમાં કામ કરે છે. જેના કારણે ગ્રામજનોના 5000 કરોડથી વધુ નાણાં આ બેંકોમાં જમા હોવાનું માનવામાં આવતું હતું. ત્યારબાદ ગામની જ પોસ્ટ ઓફિસમાં 200 કરોડની ફિક્સ ડિપોઝીટની ગણતરી કરવામાં આવી હતી. તેને ઉદાહરણ તરીકે લઈ શકાય.

બેન્કિંગ સેક્ટરમાં સુધારા પણ એક કારણ છે
બેન્કિંગ સેક્ટરમાં સુધારાનો એક જ ઉદ્દેશ્ય એ છે કે જો બેન્કોમાં થાપણદારોનો વિશ્વાસ વધારવો હોય તો તેમના નાણાંની સુરક્ષા કરવી પડશે. કોઈપણ દેશની સમૃદ્ધિમાં બેંકો મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. આથી બેંકોમાં થાપણદારોનો વિશ્વાસ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. આ માન્યતા વર્ષોથી વધતી ગઈ છે. ખાસ કરીને, અગાઉ દૂરના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં બેંકોની શાખાઓ ન હતી, પરંતુ હવે દરેક ગામના દરેક 5 કિલોમીટરના વિસ્તારમાં કોઈને કોઈ બેંક છે.

બેંકોમાં વિશ્વાસ વધવાનું આ પણ એક કારણ છે.
દેશની આઝાદી પછી 60ના દાયકામાં બેંક થાપણદારો માટે વીમા સિસ્ટમ તૈયાર કરવામાં આવી હતી. તેના પર બેંક ડૂબી જવાના કિસ્સામાં માત્ર 50 હજાર રૂપિયા પરત કરવાની ગેરંટી હતી. પરંતુ હવે ડિપોઝિટ ઈન્સ્યોરન્સ ક્રેડિટ ગેરંટી કોર્પોરેશન (DICGC) એક્ટ હેઠળ આ રકમ વધારીને 5 લાખ રૂપિયા કરવામાં આવી છે, તે પણ બેંકોએ 90 દિવસની અંદર ચૂકવવી પડશે. આ વ્યવસ્થાથી બેંકોમાં પણ વિશ્વાસ વધ્યો છે.

જન ધન યોજનાની પણ મોટી ભૂમિકા છે
વર્ષ 2014માં જ્યારે કેન્દ્ર સરકારે પ્રધાનમંત્રી જન ધન યોજના શરૂ કરી ત્યારે કોઈએ વિચાર્યું પણ નહીં હોય કે તેના હેઠળ ખોલવામાં આવેલા કરોડો બેંક ખાતાઓમાં અડધાથી વધુ મહિલાઓ હશે. આ બેંક ખાતાઓએ મહિલાઓની આર્થિક શક્તિમાં વધારો કર્યો છે. એક સમય હતો, જ્યારે ગરીબો માનતા હતા કે બેંકમાં ખાતું વડીલોનું છે. પણ હવે એવું નથી. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં, સરકારે બેંકિંગ સુધારા હેઠળ ઘણી નાની જાહેર ક્ષેત્રની બેંકોને મોટી બેંકો સાથે મર્જ કરી છે. તેનાથી તેમની ક્ષમતા, ક્ષમતા અને પારદર્શિતામાં સુધારો થયો છે. આરબીઆઈએ પોતે સહકારી બેંકો પર નજર રાખવાનું શરૂ કર્યું છે.

Operation lotus / અઢી વર્ષ બાદ બીજેપીનું ઓપરેશન લોટસ સફળ, આખરે શાહની રણનીતિ ફરી કામ આવી