National News : ભારત પાસે હવે પાકિસ્તાન કરતા વધુ પરમાણુ બોમ્બ છે. SIPRI ના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, ભારતે છેલ્લા બે વર્ષમાં 16 નવા પરમાણુ બોમ્બ બનાવ્યા છે અને હવે કુલ સંખ્યા 180 થઈ ગઈ છે. જ્યારે પાકિસ્તાન પાસે છેલ્લા 3 વર્ષથી ફક્ત 170 પરમાણુ બોમ્બ છે.ભારત પાસે હંમેશા પાકિસ્તાન કરતા ઓછા પરમાણુ બોમ્બ હતા, પરંતુ હવે તે સતત કેમ વધારી રહ્યું છે, શું તે ચીન સાથે વ્યવહાર કરવાની તૈયારી છે કે કોઈ છુપાયેલું કારણ છે.

પ્રશ્ન-૧: છેલ્લા ૨ વર્ષમાં ભારતના પરમાણુ શસ્ત્રોમાં કયા કયા વધારા કરવામાં આવ્યા છે?

જવાબ:સ્વીડનની સંશોધન સંસ્થા સ્ટોકહોમ ઇન્ટરનેશનલ પીસ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (SIPRI) ના અહેવાલ મુજબ…

જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ સુધીમાં ભારત પાસે ૧૮૦ પરમાણુ શસ્ત્રો હતા. ૨૦૨૪માં ભારત પાસે ૧૭૨ અને ૨૦૨૩માં ૧૬૪ પરમાણુ શસ્ત્રો હતા.ગયા વર્ષે ભારતે માત્ર તેના પરમાણુ શસ્ત્રોમાં વધારો જ નહીં કર્યો, પરંતુ નવી ટેકનોલોજી પર પણ કામ કર્યું. ભારત પાસે હવે કેનિસ્ટરાઇઝ્ડ મિસાઇલો છે, જે પરમાણુ બોમ્બ ઝડપથી તૈનાત કરી શકે છે. આ મિસાઇલો એક સમયે એક કરતાં વધુ પરમાણુ બોમ્બ લઈ જઈ શકે છે.આમાં મલ્ટીપલ ઇન્ડિપેન્ડન્ટલી ટાર્ગેટેબલ સી-એન્ટ્રી વ્હીકલ્સ (MIRVs) ટેકનોલોજી હોવાની પણ અપેક્ષા છે, જે એક જ મિસાઇલને અનેક લક્ષ્યોને નિશાન બનાવવાની મંજૂરી આપે છે.

ભારતે પોતાની પરમાણુ શસ્ત્રોથી સજ્જ અગ્નિ-5 મિસાઇલ અને INS અરિઘાટ જેવી સબમરીન વડે પોતાની જમીન, સમુદ્ર અને હવાઈ સંરક્ષણને મજબૂત બનાવી.પાકિસ્તાને તેના પરમાણુ શસ્ત્રોમાં વધારો કર્યો નથી, પરંતુ તે નવી ડિલિવરી સિસ્ટમ્સ અને ફિસાઇલ મટિરિયલ એકઠા કરી રહ્યું છે, જે પરમાણુ શસ્ત્રો બનાવવા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. આનો અર્થ એ છે કે પાકિસ્તાન આગામી સમયમાં તેના પરમાણુ ભંડારમાં વધારો કરી શકે છે. હાલમાં, પાકિસ્તાનનું ધ્યાન ટૂંકા અંતરના વ્યૂહાત્મક પરમાણુ શસ્ત્રો પર છે, જે ભારતનો સામનો કરવા માટે રચાયેલ છે.

પ્રશ્ન-૨: ભારત પાસે અત્યાર સુધી પાકિસ્તાન કરતા ઓછા પરમાણુ શસ્ત્રો કેમ હતા?

જવાબ:નિવૃત્ત લેફ્ટનન્ટ જનરલ સંજય કુલકર્ણીના મતે, ભારત પાસે ઓછા શસ્ત્રો હોવાના 3 મુખ્ય કારણો હોઈ શકે છે…

૧. ભારતે ‘નો ફર્સ્ટ યુઝ’ નીતિ અપનાવી

૧૯૯૮માં બીજા પરમાણુ પરીક્ષણ પછી, ભારતે ‘પહેલા ઉપયોગ નહીં’ ની વ્યૂહરચના અપનાવી. એટલે કે, ભારત પહેલા પરમાણુ હુમલો નહીં કરે.આ વ્યૂહરચના હેઠળ, ભારતનું ધ્યાન ન્યૂનતમ વિશ્વસનીય પ્રતિરોધ પર હતું, એટલે કે પૂરતા શસ્ત્રો રાખવા કે જેથી દુશ્મન વળતા હુમલામાં ભારે નુકસાન સહન કરી શકે. તેથી, ભારતે ઓછા પરમાણુ શસ્ત્રો બનાવવા પર ભાર મૂક્યો.

ભારતે ઓછા શસ્ત્રો સાથે પોતાનો બચાવ કરવાની વ્યૂહરચના વિકસાવી, જેમાં ઓછા શસ્ત્રોની જરૂર હતી.તેનાથી વિપરીત, પાકિસ્તાનની નીતિ પહેલા હુમલો કરવાનો પ્રયાસ કરવાની હતી. તેથી જ પાકિસ્તાને શરૂઆતથી જ વધુ પરમાણુ શસ્ત્રો બનાવવા પર ભાર મૂક્યો2. પાકિસ્તાનનો વિસ્તાર ભારતનો ચોથો ભાગ પણ નથી.

ભારતનો વિસ્તાર લગભગ ૩૨.૮ લાખ ચોરસ કિમી છે, જ્યારે પાકિસ્તાનનો વિસ્તાર ફક્ત ૭.૯૬ લાખ ચોરસ કિમી છે.ભારતે શરૂઆતમાં ઓછા શસ્ત્રો રાખ્યા હતા, એવું માનીને કે ઓછા પરંતુ વધુ શક્તિશાળી શસ્ત્રો પાકિસ્તાનના નાના વિસ્તારને નિશાન બનાવવા માટે પૂરતા હશે. ભારત પાસે ન્યુટ્રોન, ફિશન અને થર્મોન્યુક્લિયર બોમ્બ છે, જે 1.5 કિમીથી 20 કિમી સુધીના વિસ્તારને નષ્ટ કરી શકે છે.

વ્યૂહાત્મક દ્રષ્ટિકોણથી, નાના વિસ્તારવાળા દેશને ઓછા શસ્ત્રોનો ઉપયોગ કરીને વધુ નુકસાન પહોંચાડી શકાય છે કારણ કે આ દેશોમાં લક્ષ્યો ઓછા અંતરે સ્થિત હોય છે.
ભારતના વિશાળ વિસ્તારને કારણે પાકિસ્તાને વધુ શસ્ત્રો બનાવ્યા જેથી તે ભારતના ઘણા ભાગોને નિશાન બનાવી શકે. તેથી, પાકિસ્તાને ટૂંકા અંતરની મિસાઇલો પર કામ કર્યું જેનો ઉપયોગ નાના વિસ્તારોમાં ઝડપથી થઈ શકે.
૩. ભારત પાસે ઓછા સંસાધનો છે, પરંતુ ટેકનોલોજીમાં સુધારો થયો છે.

૧૯૯૦ અને ૨૦૦૦ ના દાયકામાં ભારતનો પરમાણુ કાર્યક્રમ તેના પ્રારંભિક તબક્કામાં હતો. ભારતે પરમાણુ શસ્ત્રો વિકસાવવા તેમજ આર્થિક વિકાસ, લશ્કરી શક્તિ વધારવા અને વૈજ્ઞાનિક સંશોધનમાં તેના સંસાધનોનું રોકાણ કર્યું.ભારતે પરમાણુ શસ્ત્રોની માત્રા કરતાં તેમની ગુણવત્તા પર વધુ ભાર મૂક્યો. જેથી ઓછા બોમ્બ પાકિસ્તાનમાં વધુ વિનાશ લાવી શકે. ભારતે અગ્નિ મિસાઇલો, પરમાણુ સબમરીન અને MIRV એટલે કે એક સાથે અનેક લક્ષ્યોને ફટકારી શકે તેવી તકનીકો પર કામ કર્યું.

જ્યારે પાકિસ્તાને ફક્ત પરમાણુ કાર્યક્રમ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું. પાકિસ્તાને તો એમ પણ કહ્યું કે અમે ઘાસ ખાઈશું પણ પરમાણુ શસ્ત્રો બનાવીશું.આ ઉપરાંત, ભારત પર અનેક પ્રકારના આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધો પણ લાદવામાં આવ્યા હતા. ૧૯૯૮માં પરમાણુ પરીક્ષણ પછી, ભારતને ઓછા વિભાજન સામગ્રી મળ્યા. જ્યારે ચીન અને ઉત્તર કોરિયાએ પાકિસ્તાનને બોમ્બ બનાવવામાં મદદ કરી. ૨૦૦૮માં ભારત-અમેરિકા પરમાણુ કરાર પછી, ભારતને વિભાજન સામગ્રીના માલ મળવા લાગ્યા.

પ્રશ્ન-૩: તો પછી ભારત પાકિસ્તાન કરતા વધુ પરમાણુ બોમ્બ બનાવે છે તેનું કારણ શું છે?

જવાબ:ઓબ્ઝર્વર રિસર્ચ ફાઉન્ડેશન (ORF) ના ફેલો અને સંરક્ષણ નિષ્ણાત મનોજ જોશી કહે છે,

ભારત ચીનને ધ્યાનમાં રાખીને તેના પરમાણુ શસ્ત્રોમાં વધારો કરી રહ્યું છે, કારણ કે ચીને પણ તેના પરમાણુ શસ્ત્રોમાં ખૂબ જ ઝડપથી વધારો કર્યો છે. તેને ડર છે કે જો અમેરિકા જેવો દેશ તેના પર પરમાણુ શસ્ત્રોથી હુમલો કરે છે, તો ચીન પાસે બદલો લેવાની ક્ષમતા ઓછી છે. ચીનના વધતા શસ્ત્રોને કારણે, ભારત પણ સાવધ થઈ રહ્યું છે, કારણ કે ચીન આ શસ્ત્રોનો ઉપયોગ તેના પર પણ કરી શકે છે.

ભારત હવે અગ્નિ-6 જેવી લાંબા અંતરની મિસાઇલો પર કામ કરી રહ્યું છે, જે 6 હજારથી 8 હજાર કિમી સુધી હુમલો કરી શકે છે. આ મિસાઇલો ચીનના કોઈપણ ભાગને નિશાન બનાવી શકે છે, કારણ કે ચીનનો વિસ્તાર અને લશ્કરી થાણા ભારત કરતા વધુ છુપાયેલા છે. આ માટે વધુ પરમાણુ બોમ્બની જરૂર છે.

ORF ના સિનિયર ફેલો સુશાંત સરીન કહે છે,કોઈપણ દેશ પોતાની પરમાણુ પ્રતિરોધકતા દર્શાવવા માટે શસ્ત્રોનો ભંડાર વધારે છે. જો ક્યારેય પરમાણુ હુમલાની જરૂર પડે તો ભારત માટે પાકિસ્તાનના ત્રણ કે ચાર મહત્વપૂર્ણ વિસ્તારો પર બોમ્બ ફેંકવા પૂરતું હશે.સુશાંત સરીનના મતે, રાજદ્વારી રીતે ભારત પાકિસ્તાન અને ચીનને સંદેશ આપવા માંગે છે કે જો પાકિસ્તાન અને ચીન એક સાથે બે મોરચેથી ભારત પર હુમલો કરશે, તો ભારત બંનેનો જોરદાર જવાબ આપી શકશે. ભારતની પરમાણુ નીતિ પહેલા હુમલો કરવાની નથી, પરંતુ પાકિસ્તાન આવી કોઈ નીતિનું પાલન કરતું નથી અને છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં પાકિસ્તાન અને ચીન એક સાથે આવ્યા છે.

પ્રશ્ન-૪: શું ભારત હવે પાકિસ્તાન અને ચીન સાથે મળીને વ્યવહાર કરી શકશે?

જવાબ:ચીન પાસે 600 પરમાણુ શસ્ત્રો છે, જે ભારત કરતા ત્રણ ગણા વધારે છે. SIPRI મુજબ, ચીન 2023 થી દર વર્ષે તેના પરમાણુ શસ્ત્રોમાં 100 નો વધારો કરી રહ્યું છે. જ્યારે ભારતે 2023 થી 2025 સુધીમાં ફક્ત 16 પરમાણુ શસ્ત્રોનો વધારો કર્યો છે.જો આપણે પાકિસ્તાન અને ચીન બંનેના પરમાણુ શસ્ત્રો ઉમેરીએ, તો તે ભારત કરતા ચાર ગણા વધારે છે. એટલું જ નહીં, SIPRI અનુસાર, ચીનની 350 ઇન્ટરકોન્ટિનેન્ટલ બેલિસ્ટિક મિસાઇલો પણ લગભગ તૈયાર છે, જેને તેણે રણ અને પર્વતોમાં તૈનાત કરી છે.પહેલી વાર, ચીને કોઈપણ સમયે લોન્ચ કરવા માટે મિસાઇલો અને ઓપરેશન બેઝ પર તેના 24 પરમાણુ શસ્ત્રો પણ તૈનાત કર્યા છે.

મનોજ જોશી કહે છે, ‘પરમાણુ યુદ્ધમાં, 5-10 શસ્ત્રો પણ આખા દેશનો નાશ કરી શકે છે. જો પાકિસ્તાનના ઇસ્લામાબાદ, લાહોર અને કરાચી પર ફક્ત 5 શસ્ત્રો ફેંકવામાં આવે, તો પાકિસ્તાનમાં શું બચશે? તેવી જ રીતે, જો મુંબઈ, દિલ્હી અને ભારતના કોઈપણ બે મોટા શહેરો પર પરમાણુ શસ્ત્રો ફેંકવામાં આવે, તો દેશને ઘણું નુકસાન થશે.’

મનોજ જોશી ચીન સાથેના પરમાણુ હરીફાઈ વિશે સમજાવે છે,આપણી પાસે ૧૮૦ શસ્ત્રો છે. જો ચીન આમાંથી ૧૫૦ શસ્ત્રો પર હુમલો કરીને નાશ કરે, તો પણ ૩૦ શસ્ત્રો ફરીથી સજ્જ કરવાના બાકી રહેશે. આ શસ્ત્રો ચીનના ઓછામાં ઓછા ૧૫ મોટા શહેરોનો નાશ કરી શકે છે.

પ્રશ્ન-૫: ભારતના પરમાણુ શસ્ત્રો ક્યાં તૈનાત છે અને ભારત કેવી રીતે હુમલો કરી શકે છે?

જવાબ:સુરક્ષા કારણોસર, ભારત તેના પરમાણુ શસ્ત્રોનું સ્થાન જાહેર કરતું નથી. શાંતિના સમયમાં, ભારત તેના પરમાણુ શસ્ત્રો અને લોન્ચર્સને અલગ રાખે છે. જોકે, નિષ્ણાતોના મતે, ભારતે હવે તેના કેટલાક પરમાણુ શસ્ત્રો પરમાણુ લોન્ચર્સ સાથે ભૂગર્ભ બંકરોમાં રાખ્યા હશે, જેથી જોખમના સમયે, તેને ઝડપથી લોડ અને લોન્ચ કરી શકાય. અન્ય શસ્ત્રો ભૂગર્ભ સંગ્રહમાં પણ રાખી શકાય છે.પ્રશ્ન-૬: વિશ્વમાં કયા દેશ પાસે સૌથી વધુ પરમાણુ શસ્ત્રો છે?

જવાબ:દુનિયામાં કુલ 9 દેશો પાસે પરમાણુ શસ્ત્રો છે. તેમાંથી રશિયા પાસે સૌથી વધુ પરમાણુ શસ્ત્રો છે, 5,459. અમેરિકા 5,177 પરમાણુ શસ્ત્રો સાથે બીજા ક્રમે છે, જેનો અર્થ એ છે કે રશિયા અને અમેરિકા પાસે વિશ્વના કુલ પરમાણુ શસ્ત્રોના 90% છે..

આ પણ વાંચો:અમદાવાદમાં એર ઇન્ડિયાનું પ્લેન ક્રેશ – ટાટા મોટર્સ, ટાઇટન અને અન્ય મુખ્ય ટાટા ગ્રુપના શેર ક્રેશ

આ પણ વાંચો:RBIએ Gold loan માટે નિયત મર્યાદા વધારી, નાના ગ્રાહકોને ફાયદો થશે

આ પણ વાંચો:રેપો રેટ 5.5% થયો, રિઝર્વ બેંકે વ્યાજ દરમાં 0.5% કર્યો ઘટાડો, જાણો સામાન્ય લોકોને શું ફાયદો થશે