Why Natural Disasters Happen Frequently in Nepal : નેપાળમાં ફરી એકવાર વિનાશક પૂર અને ભૂસ્ખલનથી ભારે નુકસાન થયું છે. મોટી સંખ્યામાં લોકોનાં મોત થયા છે અને અનેક લોકો હજુ લાપતા છે. પરંતુ સવાલ એ છે કે નેપાળમાં ભૂકંપ, પૂર અને ભૂસ્ખલન જેવી આફતો વારંવાર કેમ સર્જાય છે? તેની પાછળ એક નહીં, પરંતુ અનેક ભૌગોલિક અને પર્યાવરણીય કારણો જવાબદાર છે.

બે ટેક્ટોનિક પ્લેટની અથડામણ અને ઝડપથી વહેતી નદીઓ

નેપાળ(Nepal) હિમાલય વિસ્તારમાં આવેલું હોવાથી અહીં ભારતીય અને યુરેશિયન ટેક્ટોનિક પ્લેટ સતત એકબીજા તરફ આગળ વધી રહી છે. આ અથડામણને કારણે ભૂગર્ભમાં સતત દબાણ બને છે અને તેથી નેપાળ ભૂકંપની દૃષ્ટિએ અત્યંત સંવેદનશીલ વિસ્તાર છે. નેપાળની ઘણી નદીઓ ઊંડી અને સાંકડી ખીણોમાંથી પસાર થાય છે. ભારે વરસાદ કે અચાનક પાણીનો પ્રવાહ વધે ત્યારે નદીઓને ફેલાવા માટે પૂરતી જગ્યા મળતી નથી. પરિણામે પાણી ખૂબ ઝડપથી નીચેના વિસ્તારો તરફ ધસી આવે છે.

ગરમ થઈ રહ્યો છે હિમાલય અને ગ્લેશિયલ તળાવોનો ખતરો

વધતા તાપમાનની અસર હિમાલયના ગ્લેશિયરો પર પણ પડી રહી છે. ગ્લેશિયર પીગળવાથી તેમનું કદ ઘટી રહ્યું છે અને કેટલીક જગ્યાએ બરફ તથા પર્વતીય ઢાળ અસ્થિર બની શકે છે. આ સ્થિતિ અચાનક પૂરનું જોખમ વધારી શકે છે. ગ્લેશિયર પીગળવાથી પર્વતોમાં અનેક ગ્લેશિયલ તળાવો બને છે. જો આવા તળાવોની કુદરતી દીવાલ તૂટી જાય અથવા પાણીનું સ્તર અચાનક વધી જાય તો ભારે પ્રમાણમાં પાણી નીચેના વિસ્તારોમાં ધસી શકે છે.

બરફ અને ખડકો તૂટવાનું જોખમ અને ચોમાસાનો ભારે વરસાદ

હિમાલયની ઊંચી અને અસ્થિર ઢાળ પરથી બરફ, ખડકો અને કાટમાળ અચાનક નીચે આવી શકે છે. આ સામગ્રી નદીમાં પહોંચે ત્યારે પાણીનો પ્રવાહ વધુ વિનાશક બની શકે છે અને ફ્લેશ ફ્લડ સર્જાઈ શકે છે. નેપાળમાં(Nepal) ચોમાસા દરમિયાન ખૂબ ભારે વરસાદ પડે છે. સતત વરસાદને કારણે જમીન પાણીથી સંતૃપ્ત થઈ જાય છે અને પર્વતીય ઢાળ નબળી બને છે. પરિણામે ભૂસ્ખલન, નદીમાં પૂર અને અચાનક પાણીના પ્રવાહનું જોખમ વધી જાય છે.

અસ્થિર પર્વતીય ભૂગોળ અને સાંકડી ખીણોમાં બાંધકામ

હિમાલય ભૂગર્ભીય રીતે સક્રિય અને પ્રમાણમાં યુવાન પર્વતમાળા છે. અહીંની ઘણી ઢાળ સ્વાભાવિક રીતે જ અસ્થિર છે. વરસાદ, ભૂકંપ, જમીનનું ધોવાણ અને માનવીય બાંધકામ આ જોખમને વધુ વધારી શકે છે. નેપાળમાં(Nepal) સમતળ જમીન મર્યાદિત હોવાથી અનેક શહેરો, ગામો, રસ્તા, પુલ અને હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ નદીની ખીણો પાસે બનાવવામાં આવ્યા છે. આ જ વિસ્તારો પૂર અને ભૂસ્ખલનના સીધા માર્ગમાં આવી શકે છે.

Nepal માં બચાવ કામગીરી પણ મુશ્કેલ

આફત આવ્યા બાદ બચાવ કામગીરી કરવી પણ સરળ નથી. ભૂસ્ખલનથી રસ્તા બંધ થઈ શકે છે, પુલ તૂટી શકે છે અને સમગ્ર વિસ્તારનો સંપર્ક કપાઈ શકે છે. પહાડી ભૂગોળને કારણે રાહત ટીમોને અસરગ્રસ્ત વિસ્તારો સુધી પહોંચવામાં સમય લાગી શકે છે. નેપાળની(Nepal) સૌથી મોટી સમસ્યા એ છે કે અહીં એક જ સમયે અનેક પ્રકારના કુદરતી જોખમો હાજર છે. ભૂકંપ, ભારે વરસાદ, પૂર, ભૂસ્ખલન, ગ્લેશિયર પીગળવું અને નબળું માળખું એકબીજાની અસર વધારી શકે છે. તેથી વહેલી ચેતવણી વ્યવસ્થા, મજબૂત બાંધકામ અને સરહદ પાર આપત્તિ વ્યવસ્થાપન હવે નેપાળ માટે અત્યંત જરૂરી બની ગયું છે.

આ પણ વાંચો:નેપાળમાં ભીષણ પૂરનો પ્રકોપ: 160ના મોત, 133 ભારતીય શ્રદ્ધાળુઓ પણ સંપર્કવિહોણા

આ પણ વાંચો:નેપાળમાં તિબેટથી આવેલા ભયંકર પૂરથી ભારે તબાહી, 1000 લોકોના વહી જવાની આશંકા

આ પણ વાંચો:નેપાળમાં હિમાલયનું મહાસંકટ; ગ્લેશિયર તૂટવાથી સર્જાયું ભીષણ પૂર, 160થી વધુ લોકોના મોત