જેમ્સ બોન્ડ સિરીઝની એક પ્રખ્યાત ફિલ્મ 1962માં રિલીઝ થઈ હતી, જેનું નામ હતું જેમ્સ બોન્ડ-ડૉક્ટર નં. તત્કાલીન પ્રખ્યાત અભિનેતા સીન કોનેરી આ ફિલ્મમાં જેમ્સ બોન્ડની ભૂમિકામાં જોવા મળ્યો હતો. જ્યારે પણ તેણે ફિલ્મમાં પોતાનો પરિચય આપ્યો ત્યારે તે ઈ-સિગારેટ સળગાવતો અને કહેતો, ‘માય નેમ ઈઝ બોન્ડ’ એટલે કે જેમ્સ બોન્ડ. પરિચયની આ શૈલી પછીની જેમ્સ બોન્ડ ફિલ્મોમાં અપનાવવામાં આવી હતી. ભારત સહિત ઘણા દેશોમાં ઈ-સિગારેટનો પ્રચાર એમ કહીને કરવામાં આવે છે કે તે જોખમ મુક્ત, ધૂમ્રપાન-મુક્ત અને સામાજિક રીતે સ્વીકાર્ય છે. જો કે, આખી દુનિયામાં સાબિત થયું છે કે ઈ-સિગારેટ સ્વાસ્થ્ય માટે કોઈપણ સામાન્ય સિગારેટ જેટલી જ ખતરનાક છે. વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશન (WHO) અનુસાર, સમગ્ર વિશ્વમાં દર 4 સેકન્ડે એક તમાકુ વપરાશકર્તા પોતાનો જીવ ગુમાવી રહ્યો છે. આજે વિશ્વ તમાકુ નિષેધ દિવસ છે. આ પ્રસંગે, આપણે જાણીશું કે વિશ્વમાં ઇ-સિગારેટના ફેલાવાની વાર્તા.
ઇ-સિગારેટ વિશ્વમાં 400 અલગ અલગ બ્રાન્ડ નામો હેઠળ વેચાય છે.

પ્રથમ ઈલેક્ટ્રોનિક સિગારેટ (e-cigarettes) 1965માં બનાવવામાં આવી હતી. તેની પેટન્ટ 2003માં આપવામાં આવી હતી. જોકે, ઈ-સિગારેટ સૌપ્રથમવાર 2007માં નોર્થ અમેરિકન માર્કેટમાં લોન્ચ કરવામાં આવી હતી. ત્યારથી, તે વિશ્વભરમાં 400 થી વધુ વિવિધ બોન્ડના નામ હેઠળ વેચવામાં આવ્યું છે. વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશન અનુસાર, વિશ્વભરમાં ઈ-સિગારેટ પીવાનું પ્રમાણ પુખ્ત વયના લોકો કરતા બાળકોમાં ઘણું વધારે છે.

3.7 કરોડ યુવાનો ઈ-સિગારેટ પી રહ્યા છે, દિલ અને દિમાગ બધુ જ ‘ધુમાડો’ છે

વિશ્વભરમાં 130 કરોડ તમાકુના વપરાશકારો છે. આ સંખ્યા આનાથી વધુ હોઈ શકે છે. WHO મુજબ, તમાકુનો ઉપયોગ કરતા અડધાથી વધુ લોકો પોતાનો જીવ ગુમાવે છે. દર 4 સેકન્ડે, એક તમાકુ વપરાશકર્તા મૃત્યુ પામે છે. તે જ સમયે, 13 થી 15 વર્ષની વયના 37 મિલિયનથી વધુ કિશોરો ઇ-સિગારેટનો ઉપયોગ કરે છે, જેમાં તમાકુનો સમાવેશ થાય છે. ક્લીવલેન્ડ ક્લિનિક પર પ્રકાશિત એક રિપોર્ટ અનુસાર, ઇ-સિગારેટમાં હાજર નિકોટિન અને અન્ય વસ્તુઓ ફેફસાં ઉપરાંત તમારા હૃદય અને મગજને પણ નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. નિકોટિન મગજના વિકાસને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. બ્લડ પ્રેશર વધારી શકે છે અને તમારી ધમનીઓના માર્ગને સાંકડી કરી શકે છે.

1971ના ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ દરમિયાન અમેરિકામાં ઈ-સિગારેટનું વેચાણ શરૂ થયું હતું

1971માં અમેરિકામાં કેટલાક સ્થળોએ સિગારેટના પ્રચાર પર પ્રતિબંધ મુકવામાં આવ્યા બાદ, તમાકુ કંપનીઓ યુવાનો અને બાળકો તરફ વળી. તેણે આક્રમક રીતે ઈ-સિગારેટનો પ્રચાર શરૂ કર્યો. આ એ સમય હતો જ્યારે ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે યુદ્ધ ચાલી રહ્યું હતું. સ્કાયક્વેસ્ટ ટેક્નોલોજીના એક રિપોર્ટ અનુસાર, વિશ્વમાં ઈ-સિગારેટ ઉદ્યોગ 2023 સુધીમાં $28 બિલિયન (રૂ. 2.33 લાખ કરોડ)ને પાર કરી જશે. તેના વિકાસ દરમાં 4.5 ટકાના વધારા સાથે, આ ઉદ્યોગ 2033 સુધીમાં $66.2 બિલિયન (રૂ. 5.50 લાખ કરોડ) થવાનો અંદાજ છે.

ઈ-સિગારેટ માર્કેટમાં પ્રવેશતાની સાથે જ 2500 કરોડ વ્યુઝ

ભારત સહિત વિશ્વના કેટલાક ભાગોમાં ઈ-સિગારેટ પર પ્રતિબંધને કારણે, તમાકુ કંપનીઓ સ્માર્ટ રીતે ડિજિટલ માર્કેટ તરફ વળ્યા. 2007 માં ઈ-સિગારેટ માર્કેટમાં પ્રવેશ્યા પછી, તેણે 100 થી વધુ હેશટેગ્સ સાથે તેને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સ પર પ્રમોટ કરવાનું શરૂ કર્યું, જે 2007 થી 2016 સુધીમાં સમગ્ર વિશ્વમાં 25 અબજ વખત જોવામાં આવ્યું છે.

વૈશ્વિક તમાકુ બજાર અમેરિકાના લશ્કરી ખર્ચની બરાબર છે

તમને વિશ્વાસ નહીં થાય, પરંતુ એ હકીકત છે કે આજે વિશ્વમાં તમાકુનું બજાર એટલું વધી ગયું છે કે તે 900 અબજ ડોલરને પાર કરી ગયું છે. આ રકમ લગભગ અમેરિકાના સૈન્ય ખર્ચ એટલે કે 916 અબજ ડોલર જેટલી છે. આ તમાકુ ઉદ્યોગ 2031 સુધીમાં $1090 બિલિયનને વટાવી જવાની ધારણા છે.

કેન્ડી અને ફ્રુટી ફ્લેવરમાં યુવાનોને ઈ-સિગારેટ આપવામાં આવી રહી છે

તમાકુ કંપનીઓ એટલી હોંશિયાર છે કે તેઓએ યુવાનો, ખાસ કરીને કિશોરોને આકર્ષવા માટે મીઠી અને ફળની ફ્લેવરવાળી ઈ-સિગારેટ વેચવાનું શરૂ કર્યું. પરિણામ એ આવ્યું કે જેમને સિગારેટ પસંદ ન હતી તેઓ પણ ઈ-સિગારેટના રૂપમાં તમાકુ લેવા લાગ્યા. સંશોધકોના જણાવ્યા અનુસાર, વિશ્વમાં 15 હજારથી વધુ ઈ-સિગારેટ ફ્લેવર્સ ઉપલબ્ધ છે. પાતળું અને પોકેટ ફ્રેન્ડલી હોવું એ આ સિગારેટ યુવાનોમાં વધુને વધુ લોકપ્રિય થવા પાછળનું બીજું મોટું કારણ છે.

કાર્ટૂન પાત્રોને ઈ-સિગારેટ પણ સોંપવામાં આવી હતી

કેટલીક ઈ-સિગારેટ કંપનીઓ એટલી હોંશિયાર નીકળી કે તેઓ બાળકો અને કિશોરોમાં લોકપ્રિય કાર્ટૂન પાત્રોના હાથમાં ઈ-સિગારેટ પણ મૂકી દે છે. ઉદાહરણ તરીકે, યુનિકોર્નને કંપનીઓની મીઠી સ્વાદવાળી ઈ-સિગારેટનો પ્રચાર કરતા દર્શાવવામાં આવ્યા હતા. આ સિવાય ફિલ્મો અને ટીવી સિરિયલોમાં પણ ઈ-સિગારેટ બતાવવામાં આવી રહી છે, જે મોટાભાગે યુવાનો જોવે છે.

શોપિંગ મોલ્સ અને મ્યુઝિક કોન્સર્ટમાં મફત સિગારેટનું વિતરણ કરે છે

સંશોધકોના જણાવ્યા મુજબ, મોટાભાગની કંપનીઓએ તેમની માર્કેટિંગ વ્યૂહરચના બદલી છે અને વધુ ગીચ વિસ્તારોમાં જ્યાં વધુ યુવાનો આવે છે ત્યાં નિકોટિન અને તમાકુ ઉત્પાદનોના નમૂનાઓનું વિતરણ કરવાનું શરૂ કર્યું છે. શેરીના ખૂણાઓ, શોપિંગ મોલ્સ, તહેવારો અને સંગીત સમારોહ જેવા સ્થળોએ તેઓ નવા ગ્રાહકોને આકર્ષવા માટે મફતમાં ઈ-સિગારેટનું વિતરણ કરે છે. 50 થી વધુ દેશોમાં, 13-15 વર્ષની વયના ઓછામાં ઓછા 10 ટકા બાળકોને તમાકુ કંપનીઓ તરફથી મફત ઈ-સિગારેટ આપવામાં આવે છે. બાળકો અને યુવાનોની મનપસંદ ફિલ્મો, ખાસ કરીને જેમ્સ બોન્ડ શ્રેણીના સ્ત્રી પાત્રો અને હોલીવુડની ફિલ્મ બેઝિક ઇન્સ્ટિંક્ટ, સિગારેટ પીવાને ખૂબ જ લોકપ્રિય બનાવી હતી.

બાળકોને ઇન્ટરનેટ અને ડિજિટલ માર્કેટિંગનો શિકાર બનાવવામાં આવી રહ્યા છે.

વિશ્વના ઘણા દેશોમાં, તમાકુ વેન્ડિંગ મશીનો એવા સ્થળોએ સ્થાપિત કરવામાં આવે છે જ્યાં મોટાભાગના યુવાનો અને બાળકો આવે છે, જેથી તેઓ સરળતાથી નિકોટિન ઉત્પાદનો મેળવી શકે. ગ્રાહકોને આકર્ષવા માટે મોટાભાગના તમાકુ વેન્ડિંગ મશીનો શાળાઓ અને ઉદ્યાનોની નજીક સ્થાપિત કરવામાં આવે છે. ઇન્ટરનેટ અને ડિજિટલ માર્કેટિંગ દ્વારા નિકોટિન ઉત્પાદનો આડેધડ વેચવામાં આવે છે. ઘણા દેશોમાં એવા સ્થળોએ ઈ-સિગારેટ વેચાઈ રહી છે જ્યાં બાળકોના રમકડાં, ઈલેક્ટ્રોનિક ગેજેટ્સ, મીઠાઈઓ અને નાસ્તાની વધુ દુકાનો છે.

આ પણ વાંચો: તમે જાણો છો? લૂથી પણ વાળ ખરાબ થઈ શકે છે, કેવી રીતે બચાવશો નાજુક વાળને…

આ પણ વાંચો: આંતરડામાં મળ સૂકાવાથી શરીર પર દેખાય છે આ લક્ષણો, આયુર્વેદિક ઉપચારોથી મળશે મુક્તિ

આ પણ વાંચો: પરવળ ખાવાના ફાયદાજાણી તમે પણ ચોંકી ઉઠશો