વૈશ્વિક તેલ સંકટ 2026: મધ્ય પૂર્વ (મિડલ ઈસ્ટ) માં વધતા જતા સૈન્ય સંઘર્ષને કારણે વૈશ્વિક તેલ સપ્લાય ચેઈન ખોરવાઈ રહી છે. અનેક દેશોમાં અત્યારથી જ ‘ફ્યુઅલ રેશનિંગ’ (Fuel Rationing) જેવા કડક પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે. આ સ્થિતિમાં ભારત માટે પણ ચિંતા વધી છે કે શું ભવિષ્યમાં અહીં પણ પેટ્રોલ, ડીઝલ કે ગેસની ખરીદી પર મર્યાદા અથવા ક્વોટા સિસ્ટમ લાગુ થઈ શકે છે?
શું છે ફ્યુઅલ રેશનિંગ અને ક્વોટા સિસ્ટમ?
જ્યારે કોઈ દેશમાં ઈંધણની અછત સર્જાય અથવા આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ અસાધારણ વધી જાય, ત્યારે સરકાર ઈંધણના વપરાશને નિયંત્રિત કરવા માટે રેશનિંગ લાગુ કરે છે.
આ સિસ્ટમ હેઠળ કોઈ પણ વ્યક્તિ પોતાની મરજી મુજબ ગમે તેટલું પેટ્રોલ કે ડીઝલ ખરીદી શકશે નહીં.
દરેક વાહન કે પરિવાર માટે અઠવાડિયે કે મહિને ઈંધણનો ચોક્કસ ક્વોટા નક્કી કરવામાં આવે છે.
ભારત તેની જરૂરિયાતનું 80% થી વધુ તેલ આયાત કરે છે. જો સપ્લાય (Oil Crisis) લાંબો સમય ખોરવાય તો સરકાર તેલ બચાવવા માટે આવા કડક નિર્ણયો લઈ શકે છે.
શા માટે ઉભી થઈ રહી છે આવી સ્થિતિ?
ઈરાન અને ઈઝરાયલ વચ્ચેના સંઘર્ષને કારણે હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) જેવા મહત્વના રૂટ પર જોખમ વધ્યું છે, જ્યાંથી દુનિયાનો મોટો તેલ પુરવઠો પસાર થાય છે.
કાચા તેલના ભાવ (Oil Crisis) વધવાથી દેશના વિદેશી હુંડિયામણ પર મોટું દબાણ આવે છે.
અનેક તેલ ઉત્પાદક દેશોએ ઉત્પાદનમાં કાપ મૂક્યો છે અથવા યુદ્ધને કારણે સપ્લાય અટકી ગયો છે.
ભારત સરકારની તૈયારી (Oil Crisis)
હાલમાં ભારતમાં સ્થિતિ કાબૂમાં છે, પરંતુ સરકારે અગાઉથી જ સાવચેતીના પગલાં રૂપે જનતાને ઈંધણનો (Oil Crisis) બચાવ કરવા અને જાહેર પરિવહનનો ઉપયોગ કરવા અપીલ કરી છે. જો સ્થિતિ વધુ વણસે, તો સરકારી તેલ કંપનીઓ રેશનિંગ કાર્ડ અથવા ડિજિટલ ક્વોટા સિસ્ટમ દ્વારા વિતરણ શરૂ કરી શકે છે.
