Tamil Nadu News: તમિલનાડુના કલ્પક્કમ ખાતેના પ્રોટોટાઇપ ફાસ્ટ બ્રીડર રિએક્ટર (PFBR) એ પ્રથમ ક્રિટિકાલિટી હાંસલ કરી છે. ભાવિની (BHAVINI) દ્વારા વિકસાવાયેલા આ રિએક્ટરથી ભારત તેના ત્રણ-સ્ટેજના ન્યુક્લિયર રોડમેપના સ્ટેજ-2ને પૂર્ણ કરવાની નજીક પહોંચી ગયું છે. આ સિદ્ધિને દેશની લાંબા ગાળાની ઊર્જા સુરક્ષા અને વ્યૂહાત્મક સ્વાવલંબન માટે મહત્વપૂર્ણ પગલું ગણવામાં આવી રહ્યું છે.

PFBR ને પ્રથમ ક્રિટિકાલિટી

મળતી માહિતી મુજબ, કલ્પક્કમ ખાતેના પ્રોટોટાઇપ ફાસ્ટ બ્રીડર રિએક્ટર (Prototype Fast Breeder Reactor) એ પ્રથમ ક્રિટિકાલિટી (Criticality) મેળવી છે. ક્રિટિકાલિટી એટલે રિએક્ટરમાં પરમાણુ વિખંડનની સ્વયં-ટકતી શૃંખલા પ્રક્રિયા શરૂ થવી. કોઈ પણ ન્યુક્લિયર રિએક્ટરના સંચાલનમાં આ સૌથી મહત્વના તબક્કાઓમાંનો એક ગણાય છે, કારણ કે અહીંથી રિએક્ટર વાસ્તવિક રીતે કાર્યરત થવા તરફ આગળ વધે છે. આ રિએક્ટરનો વિકાસ ભાવિની (BHAVINI) દ્વારા કરવામાં આવ્યો છે.

શું છે ફાસ્ટ બ્રીડર રિએક્ટરની ખાસિયત?

PFBR ની સૌથી મોટી ખાસિયત તેમાં શક્ય બનતું બ્રીડિંગ (Breeding) છે. એટલે કે આ રિએક્ટરમાં ફર્ટાઇલ (બિન-વિખંડનીય) પદાર્થને ફિસાઇલ (વિખંડનીય) ઇંધણમાં રૂપાંતરિત કરી શકાય છે. સરળ ભાષામાં કહીએ તો, રિએક્ટર ઇંધણનો ઉપયોગ કરતાં કરતાં નવું ઇંધણ પણ તૈયાર કરે છે. આ પ્રક્રિયાથી ઉપલબ્ધ પરમાણુ સંસાધનોનો વધુ કાર્યક્ષમ ઉપયોગ થઈ શકે છે અને લાંબા ગાળાની ઊર્જા સુરક્ષા તથા વ્યૂહાત્મક સ્વાવલંબનને વેગ મળે છે.

ક્લોઝ્ડ ફ્યુઅલ સાયકલ તરફ આગેકૂચ

આ સિદ્ધિને ભારતના ક્લોઝ્ડ ફ્યુઅલ સાયકલ (Closed Fuel Cycle) તરફની પ્રગતિ તરીકે જોવામાં આવી રહી છે. ક્લોઝ્ડ ફ્યુઅલ સાયકલમાં વપરાયેલા ઇંધણનો ફરીથી ઉપયોગ કરી શકાય છે, જેથી કુદરતી સંસાધનો પરનું દબાણ ઘટે છે અને ઇંધણનો મહત્તમ ઉપયોગ શક્ય બને છે.

ભારતને શું ફાયદા થશે?

આ સિદ્ધિથી દેશને નીચે મુજબના લાભ થવાની અપેક્ષા છે:

ક્લોઝ્ડ ફ્યુઅલ સાયકલમાં પ્રગતિ

આયાતી યુરેનિયમ પરની નિર્ભરતામાં ઘટાડો

સ્વદેશી ન્યુક્લિયર ઇકોસિસ્ટમ વધુ મજબૂત

વ્યૂહાત્મક ટેક્નોલોજીકલ પરિપક્વતા

આત્મનિર્ભરતા તરફ મોટું પગલું

PFBR સ્વદેશી ટેક્નોલોજી અને ક્ષમતાનું પ્રતીક ગણાય છે. આયાતી યુરેનિયમ પરની નિર્ભરતા ઘટવાથી ઊર્જા ક્ષેત્રમાં ભારતની આત્મનિર્ભરતા વધુ મજબૂત બનશે. સાથે જ, ભારતીય વૈજ્ઞાનિકો અને એન્જિનિયરોએ જટિલ ફાસ્ટ રિએક્ટર ટેક્નોલોજીમાં મેળવેલી કુશળતા પણ વ્યૂહાત્મક ટેક્નોલોજીકલ પરિપક્વતા દર્શાવે છે.

ભારતનો ત્રણ-સ્ટેજ પરમાણુ કાર્યક્રમ

ભારતનો પરમાણુ કાર્યક્રમ ત્રણ તબક્કામાં વહેંચાયેલો છે:

સ્ટેજ-1: કુદરતી યુરેનિયમ આધારિત પ્રેશરાઇઝ્ડ હેવી વોટર રિએક્ટર (PHWR)

સ્ટેજ-2: ફાસ્ટ બ્રીડર રિએક્ટર, જેમાં પ્લુટોનિયમનો ઉપયોગ થાય છે અને વપરાશ કરતાં વધુ ઇંધણ પેદા થઈ શકે છે

સ્ટેજ-3: થોરિયમ આધારિત રિએક્ટર

PFBR ની ક્રિટિકાલિટી સાથે ભારત સ્ટેજ-2 પૂર્ણ કરવાની નજીક પહોંચી ગયું છે.

હવે સ્ટેજ-3 તરફ નજર

હવે પછીનું લક્ષ્ય સ્ટેજ-3 છે, જેમાં થોરિયમ આધારિત રિએક્ટરનો સમાવેશ થાય છે. તેમાં 300 MWe ક્ષમતાનું AHWR (એડવાન્સ્ડ હેવી વોટર રિએક્ટર) મુખ્ય છે. ભારત પાસે થોરિયમનો વિશાળ ભંડાર હોવાથી આ તબક્કો દેશની લાંબા ગાળાની ઊર્જા વ્યૂહરચના માટે ખૂબ મહત્વનો માનવામાં આવે છે.

આ પણ વાંચો:કુડનકુલમ પરમાણુ પ્લાન્ટનો ડેટા હેક થયો? ડાર્ક વેબ પર ગુપ્ત દસ્તાવેજો લીક થયાનો દાવો

આ પણ વાંચો:યુરોપના સૌથી મોટા પરમાણુ પ્લાન્ટ પર ડ્રોન હુમલો, રશિયાના આરોપ પર યુક્રેનનો મોટો પલટવાર

આ પણ વાંચો:દેશમાં પરમાણુ ક્ષેત્રમાં મહત્વનું પ્રદાન કરતી ગુજરાતની MSME વિવિધ હાય-ફેબ પ્રાઇવેટ  લિમિટેડ