Business News: ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ બેંકો માટે કેશ રિઝર્વ રેશિયો (CRR) સંબંધિત દૈનિક નિયમમાં ફેરફાર કર્યો છે. નવા નિયમ મુજબ, બેંકોએ પખવાડિયા દરમિયાન દરરોજ ફરજિયાત CRRના ઓછામાં ઓછા 99 ટકા જાળવવા પડશે. હાલમાં આ મર્યાદા 90 ટકા છે. RBI CRR Rule હેઠળ કરવામાં આવેલો આ ફેરફાર 16 ઓક્ટોબર, 2026થી અમલમાં આવશે.
રિઝર્વ બેંકે બેંકિંગ સિસ્ટમમાં પ્રવાહિતાની વર્તમાન સ્થિતિની સમીક્ષા કર્યા બાદ આ નિર્ણય લીધો છે. આ ફેરફારથી બેંકો માટે રોકડનું દૈનિક સંચાલન વધુ મહત્ત્વપૂર્ણ બનશે.
RBI CRR Rule: શું છે નવો નિયમ?
હાલમાં અનુસૂચિત બેંકોએ પખવાડિયાના દરેક દિવસે ફરજિયાત કેશ રિઝર્વ રેશિયો (CRR)ના ઓછામાં ઓછા 90 ટકા જાળવવાના હોય છે. હવે આ મર્યાદા વધારીને 99 ટકા કરવામાં આવી છે.
નવા નિયમનો અમલ 16 ઓક્ટોબરથી થશે. આનો અર્થ એ છે કે બેંકોએ દરરોજ ફરજિયાત CRRની રકમની લગભગ સંપૂર્ણ મર્યાદા જાળવવી પડશે. જોકે, સમગ્ર પખવાડિયા દરમિયાન દૈનિક CRRનું સરેરાશ સ્તર પણ RBI દ્વારા નક્કી કરાયેલા ફરજિયાત પ્રમાણથી ઓછું ન હોવું જોઈએ.
કેશ રિઝર્વ રેશિયો (CRR) શું છે?
કેશ રિઝર્વ રેશિયો એટલે કે CRR એ બેંકોની કુલ જમા રકમનો તે નિશ્ચિત હિસ્સો છે, જે બેંકોએ રોકડ સ્વરૂપે રિઝર્વ બેંક પાસે રાખવો પડે છે. RBI આ પ્રમાણ નક્કી કરે છે અને બેંકોએ તેનું પાલન કરવું જરૂરી છે.
CRRમાં ફેરફારની અસર: CRRની દૈનિક મર્યાદા વધવાથી બેંકોને તેમની ઉપલબ્ધ રોકડનું વધુ સાવચેતીપૂર્વક આયોજન કરવું પડશે. બેંકો પાસે રહેલી તરલતા અને દૈનિક નાણાકીય વ્યવસ્થાપન પર તેની અસર પડી શકે છે.
બેંકિંગ સિસ્ટમમાં ₹3.88 લાખ કરોડની વધારાની રોકડ
8 ઓક્ટોબર સુધી દેશની બેંકિંગ સિસ્ટમમાં અંદાજે ₹3.88 લાખ કરોડની વધારાની રોકડ ઉપલબ્ધ હતી. આ વધારાની તરલતા ઘટાડવા માટે RBI છેલ્લા બે મહિનાથી વેરિયેબલ રેટ રિવર્સ રેપો (VRRR)ની હરાજી સહિત વિવિધ પગલાં લઈ રહ્યું છે.
આ નાણાકીય વર્ષ 2026-27ના અંત સુધીમાં વધારાની રોકડની સ્થિતિ સમાપ્ત થઈ શકે છે, એવું RBI ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ અગાઉ જણાવ્યું હતું. તેમણે CRR વધારવાને સૌથી ઓછા પસંદગીના વિકલ્પ તરીકે પણ વર્ણવ્યો હતો.
બેંકિંગ સિસ્ટમમાં વધારાની રોકડ ક્યાંથી આવી?
બેંકિંગ સિસ્ટમમાં વધારાની રોકડ આવવાના મુખ્ય કારણોમાં વિદેશી ચલણમાં મળતી FCNR (B) થાપણોનો સમાવેશ થાય છે. આ થાપણો દ્વારા બેંકિંગ સિસ્ટમમાં વિદેશી ચલણ આવ્યું હતું. ત્યારબાદ RBI સાથેના સ્વેપ વ્યવહારો મારફતે બેંકોને રૂપિયાની રોકડ ઉપલબ્ધ થઈ હતી.
આ ઉપરાંત, મહિનાના અંતે પગાર અને પેન્શનની ચુકવણી સહિત સરકારના ખર્ચથી પણ બેંકિંગ સિસ્ટમમાં રોકડની ઉપલબ્ધતા વધી હતી.
બેંકો અને ગ્રાહકો પર શું અસર પડી શકે?
RBI CRR Rule માં થયેલા ફેરફારથી બેંકોના દૈનિક રોકડ વ્યવસ્થાપન પર સીધી અસર પડી શકે છે. બેંકોએ ફરજિયાત રિઝર્વ જાળવવા માટે પોતાની ઉપલબ્ધ રોકડનું વધુ ચોકસાઈથી આયોજન કરવું પડશે.
જોકે, આ નિયમથી ગ્રાહકોના લોનના વ્યાજદર, FDના દર અથવા અન્ય બેંકિંગ સેવાઓમાં તરત જ ફેરફાર થશે એવું નિશ્ચિતપણે કહી શકાય નહીં. તેની અસર બેંકોની પ્રવાહિતા અને નાણાકીય નીતિની વ્યાપક સ્થિતિ પર આધારિત રહેશે.
