‘નો કોન્ફિડન્સ મોશન’… છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં તમે આ શબ્દ ઘણી વાર સાંભળ્યો હશે. અત્યારે દેશનું રાજકારણ આના પર જ કેન્દ્રિત છે. આ અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ પર આજથી આગામી ત્રણ દિવસ સુધી લોકસભામાં ચર્ચા થવાની છે. તમે ખૂબ જ સરળ ભાષા અને રસપ્રદ બાબતો દ્વારા અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવની સંપૂર્ણ ABCD જાણી શકશો

પહેલો પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે આ અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ છે શું?

ભારતના બંધારણમાં વિશ્વાસની દરખાસ્ત કે અવિશ્વાસની દરખાસ્તનો કોઈ ઉલ્લેખ નથી. કલમ-75 માત્ર એટલું જ કહે છે કે સરકારનો અર્થ વડાપ્રધાન અને તેમની મંત્રી પરિષદ લોકસભાને જવાબદાર છે. લોકસભામાં પ્રજાના પ્રતિનિધિઓ બેસે છે, તેથી સરકારને આ ગૃહનો વિશ્વાસ હોવો જરૂરી છે. આ ગૃહમાં બહુમતી હોય તો જ સરકારને સત્તામાં રહેવાનો અધિકાર છે.

તેના આધારે લોકસભાના નિયમ 198માં અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવનો ઉલ્લેખ છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ એ તપાસવાનો એક માર્ગ છે કે સરકાર પાસે લોકસભામાં બહુમતી છે કે નહીં. ભારતીય લોકશાહીમાં તેને બ્રિટનના વેસ્ટમિન્સ્ટર મોડલની સંસદીય પ્રણાલીમાંથી લેવામાં આવ્યું છે.

શું કોઈ અવિશ્વાસની દરખાસ્ત લાવી શકે? આ માટે કોઈ પ્રક્રિયા હોવી જોઈએ?

લોકસભાના નિયમ પુસ્તકના નિયમ 198માં અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવની પ્રક્રિયાનો ઉલ્લેખ છે.

અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવનો નિયમ અને શરતો

લોકસભામાં કોઈપણ સાંસદ આ પ્રસ્તાવ રજૂ કરી શકે છે, પરંતુ તેને કમસેકમ 50 સાંસદોનું સમર્થન હોવું જોઈએ. લોકસભા સ્પીકર તપાસીને આ અવિશ્વાસનો પ્રસ્તાવ સ્વીકારે છે અને બધા દળોને જોડે બેસાડીને ચર્ચાની તારીખ અને સમય નક્કી કરે છે.

અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ મંજૂર કરાયાના દસ દિવસમાં ચર્ચા કરાવવી જરૂરી

અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ મંજૂર કરાવ્યાના દસ દિવસની અંદર ગૃહમાં ચર્ચા કરાવવી જરૂરી છે. તેથી 26 જુલાઈએ લોકસભામાં પ્રસ્તાવ મંજૂર થતાં દસમા કામકાજી દિવસે એટલે કે આઠ ઓગસ્ટે ચર્ચા શરૂ કરી દેવામાં આવી છે.

પ્રસ્તાવ લાવનારા સાંસદો અલગ-અલગ મુદ્દા પર સરકારને ઘેરે છે. લોકસભામાં ચર્ચા થાય છે. સરકારના વડા હોવાના લીધે પીએમે જવાબ આપવો પડે છે. ચર્ચા પૂરી થયા પછી અવિશ્વાસના પ્રસ્તાવ પર મતદાન કરાવવામાં આવી શકે છે. અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવની તરફેણમાં વધુ મત મળે છે તો સરકાર પડી જાય છે. અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવની વિરોધમાં વધુ મત મળે તો સરકાર પર કોઈ અસર પડતી નથી.

અવિશ્વાસની દરખાસ્ત પર ક્યાં સુધી ચાલે છે ચર્ચા? કોણ ક્યાં સુધી બોલશે તે કેવી રીતે નક્કી થાય છે?

લોકસભામાં અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ પર કેટલા સમય સુધી ચર્ચા થશે તેનો કોઈ નિશ્ચિત નિયમ નથી. આ સમય દરેક કેસમાં બદલાય છે. લોકસભા અધ્યક્ષ આનો નિર્ણય કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે, 1963 માં, જ્યારે નેહરુ સરકાર સામે અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ આવ્યો, ત્યારે ચર્ચા 40 કલાક સુધી ચાલી. તે જ સમયે, 2018 માં, મોદી સરકાર વિરુદ્ધ અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ પર માત્ર 12 કલાક ચર્ચા થઈ હતી.

લોકસભાના સ્પીકર નક્કી કરે છે કે કયો સાંસદ કેટલો સમય બોલશે. સામાન્ય રીતે જે પાર્ટીના લોકસભામાં વધુ સાંસદો હોય તેને વધુ સમય આપવામાં આવે છે. જે પાર્ટીના સાંસદ ઓછા હોય તેને ઓછો સમય આપવામાં આવે છે. સરકારને આરોપોનો જવાબ આપવા માટે પૂરો સમય આપવામાં આવે છે.

જ્યારે અવિશ્વાસની દરખાસ્ત સફળ થતી નથી ત્યારે વિપક્ષ શા માટે લાવે છે?

મોરારજી દેસાઈના કેસને બાદ કરતાં, અત્યાર સુધીમાં 27 વખત રજૂ કરવામાં આવેલી અવિશ્વાસની દરખાસ્ત સરકારને ઉથલાવી પાડવામાં ક્યારેય સફળ થઈ નથી. પ્રસ્તાવ રજૂ કરનારાઓ પણ આ વાત જાણે છે. આમ છતાં અવિશ્વાસની દરખાસ્ત રજૂ કરવાનો હેતુ સરકારની ખામીઓને સંસદ સમક્ષ રેકોર્ડમાં રાખવાનો છે. દેશની જનતા પણ આ જુએ છે. વિપક્ષના આરોપો પર પણ વડાપ્રધાને જવાબ આપવો પડશે. આ વખતે રજૂ કરવામાં આવેલી અવિશ્વાસની દરખાસ્તનો હેતુ પણ એ જ હોવાનું જણાય છે.

1999માં જ્યારે અટલ બિહારી વાજપેયીની સરકાર પડી ત્યારે તે પ્રસ્તાવ શું હતો?

1999માં અટલ બિહારી વાજપેયીની સરકાર પડી. તે અવિશ્વાસની દરખાસ્ત નહોતી, તે વિશ્વાસની દરખાસ્ત હતી. સરકાર વતી વિશ્વાસનો પ્રસ્તાવ લાવવામાં આવે છે તે બતાવવા માટે કે તેને ગૃહનો વિશ્વાસ છે. 17 એપ્રિલ 1999ના રોજ, વાજપેયી સરકારે વિશ્વાસનો પ્રસ્તાવ રજૂ કર્યો, પરંતુ AIADMKએ તેનું સમર્થન પાછું ખેંચી લીધું. જેના કારણે તેમણે રાજીનામું આપવું પડ્યું હતું. વિશ્વાસની દરખાસ્ત દ્વારા સરકાર વધુ બે વખત પડી છે. 7 નવેમ્બર 1990ના રોજ વીપી સિંહ સરકાર અને 11 એપ્રિલ 1997ના રોજ દેવેગૌડા સરકાર.

શું આ વખતે રજૂ કરવામાં આવેલા અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવથી મોદી સરકારને કોઈ ખતરો છે?

લોકસભામાં આંકડાઓ જોતા મોદી સરકારને અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવથી કોઈ ખતરો નથી. અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ પસાર કરવા માટે, તેના પર મતદાન સમયે લોકસભામાં હાજર 50%+1 સાંસદોના મતની જરૂર છે. મોદી સરકાર આ સરળતાથી હાંસલ કરશે.

આ પણ વાંચોઃ Parliament-Rahul Gandhi/ લોકસભામાં આજે અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ પર ચર્ચા, રાહુલ ગાંધી લેશે ભાગ

આ પણ વાંચોઃ જવાબદાર કોણ?/ભાવનગર સર્ટી હોસ્પિટલની ઘોર બેદરકારી, રખડતા કૂતરાએ મૃતક યુવાનો ચહેરો ફાડી ખાધો

આ પણ વાંચોઃ મોટા સમાચાર/વિદ્યાનાધામમાં ગાંજાની ફેક્ટરી, ગુજરાત યુનિવર્સિટીમાં નશાના છોડ

આ પણ વાંચોઃ મોટા સમાચાર/અંતે આપ કોંગ્રેસમાં વિલીન, ભાજપ સામે ગઠબંધનનો તખ્તો તૈયાર

આ પણ વાંચોઃ કૌભાંડ/જામનગરમાંથી ગેસ-રિફિલિંગનું કૌભાંડ ઝડપાયું, કુલ 74.31 લાખનો મુદ્દામાલ કબજે કરાયો