Gujarat News : સુરત અને અમદાવાદમાં ઉત્સર્જન વેપાર યોજના (ETS) ની સફળતા પછી, ગુજરાત સરકાર તેને રાજ્યના તમામ ઔદ્યોગિક પ્રદેશોમાં લાગુ કરવા માટે તૈયારી કરી રહી છે. પરંપરાગત નિયમનથી વિપરીત, આ એક બજાર-આધારિત અભિગમ છે જ્યાં ઉદ્યોગો ઉત્સર્જન પરમિટ ખરીદી અથવા વેચી શકે છે – મૂળભૂત રીતે પ્રદૂષણના અધિકારનો વેપાર કરે છે. ધ્યેય? ઉદ્યોગોને વધુ સારું અને સ્વચ્છ પ્રદર્શન કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરતી વખતે કણોના પદાર્થ (PM) ઉત્સર્જનમાં ઘટાડો કરવાનો છે.
ETSનો પાયલોટ પ્રોજેક્ટ 2019 માં સુરતમાં શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો. ગુજરાત પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (GPCB) ના સમર્થનથી, શિકાગો યુનિવર્સિટી, યેલ યુનિવર્સિટી અને અબ્દુલ લતીફ જમીલ પોવર્ટી એક્શન લેબ (J-PAL) સાથે મળીને, આ યોજનાએ 355 ઉદ્યોગોને એક ઉત્સર્જન મર્યાદા હેઠળ લાવ્યા. પરિણામો આશાસ્પદ હતા: માત્ર બે વર્ષમાં PM સ્તર 30 ટકા ઘટ્યું, ઉદ્યોગો 11 ટકા વધુ ખર્ચ-કાર્યક્ષમ બન્યા, અને પાલન દર લગભગ 100 ટકા સુધી પહોંચી ગયા. આ પારદર્શિતાની ચાવી સતત ઉત્સર્જન દેખરેખ પ્રણાલીઓ (CEMS) નો ઉપયોગ હતો, જે ઉત્સર્જન પર વાસ્તવિક સમયનો ડેટા પ્રદાન કરે છે.
આ સફળતાના આધારે, સરકારે 2023 માં અમદાવાદ સુધી ETSનો વિસ્તાર કર્યો, જેમાં વટવા, નરોડા અને દાણીલીમડા જેવા ક્લસ્ટરોનો સમાવેશ થયો. આ વખતે 118 ઉદ્યોગો લાઇવ ટ્રેડિંગમાં જોડાયા. આ યોજના હેઠળ, ઉત્સર્જન ભથ્થાના 80 ટકા મફતમાં ફાળવવામાં આવે છે, જ્યારે બાકીના 20 ટકા દર અઠવાડિયે હરાજી કરવામાં આવે છે. પ્રતિ કિલોગ્રામ PM ની કિંમત ₹5 થી ₹100 ની વચ્ચે હોય છે. યોગ્ય દેખરેખ માટે CEMS નિયંત્રણ સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી છે.
રાજ્યના વન અને પર્યાવરણ મંત્રી મુલુ બેરાએ જણાવ્યું હતું કે, “ETS ઉદ્યોગ ખર્ચ ઘટાડે છે, સરકારી નિયમનને સરળ બનાવે છે અને નાગરિકોને સ્વચ્છ હવા આપે છે. ગુજરાતમાં પરિણામોએ રાષ્ટ્રીય કાર્બન ક્રેડિટ ટ્રેડિંગ ફ્રેમવર્ક માટે પાયો નાખ્યો છે. અન્ય રાજ્યો ગુજરાતના મોડેલનો અભ્યાસ કરી રહ્યા છે. રાજ્યના ચાર મુખ્ય શહેરો નબળી હવા ગુણવત્તા સાથે સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે, ત્યારે GPCB એ ₹3,000 કરોડની વાયુ પ્રદૂષણ નિયંત્રણ પહેલ શરૂ કરી છે.”
GPCB ના ચેરમેન આર.બી. બારડ ETS ને એક પરિવર્તનશીલ પગલું માને છે. “તે પાર્ટિક્યુલેટ મેટર માટે કેપ-એન્ડ-ટ્રેડ મોડેલનો ઉપયોગ કરીને ઉદ્યોગોને શૂન્ય ઉત્સર્જન તરફ દોરી જાય છે. સુરત અને અમદાવાદ મુખ્ય ઉદાહરણો છે. હવે, સરકાર વડોદરા, રાજકોટ, વાપી, અંકલેશ્વર, ભરૂચ અને મોરબી સહિત અન્ય ઔદ્યોગિક ઝોનમાં ETS લાગુ કરવાની યોજના ધરાવે છે. માર્ચ 2026 સુધીમાં એર ક્વોલિટી ઇન્ડેક્સમાં 35-50 ટકાનો સુધારો કરવાનો લક્ષ્યાંક છે. પ્લાસ્ટિક કચરા અને ઇ-કચરાનો સામનો કરવા માટે પણ કડક પગલાં લેવામાં આવશે.”
શિકાગો યુનિવર્સિટીના ETS ના વૈશ્વિક નિષ્ણાત માઈકલ ગ્રીનસ્ટોને જણાવ્યું હતું કે, “બજારે માત્ર પ્રદૂષણ અને ઉદ્યોગ ખર્ચ ઘટાડ્યો નથી, પરંતુ સરકારને પર્યાવરણીય કાયદાઓને વધુ અસરકારક રીતે લાગુ કરવામાં પણ સક્ષમ બનાવ્યું છે – એક દુર્લભ જીત.”
વન અને પર્યાવરણ વિભાગના મુખ્ય સચિવ સંજીવ કુમાર આ કાર્યક્રમને વધુ વ્યાપક બનાવવા માટેનું નેતૃત્વ કરી રહ્યા છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે વિભાગ અને જીપીસીબી બંને પ્રદૂષણ ઘટાડીને જાહેર આરોગ્યનું રક્ષણ કરવા માટે સંપૂર્ણપણે પ્રતિબદ્ધ છે – એક ધ્યેય જે ઇટીએસ પ્રયોગ દ્વારા પ્રાપ્ત કરી શકાય તેવું સાબિત થયું છે.
GPCB ના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ સ્પષ્ટતા કરી કે ETS ઉદ્યોગોને સજા કરવા વિશે નથી – તે પ્રોત્સાહનો બનાવવા વિશે છે. “તે ઉદ્યોગોને સ્વચ્છ હવા માટે કાર્ય કરવા પ્રોત્સાહિત કરે છે, બજાર તે પ્રયાસોને મૂલ્ય આપે છે.” અન્ય રાજ્યો અને કેન્દ્ર સરકાર પણ હવે આ મોડેલ પર ધ્યાન આપી રહી છે અને ETS પર આધારિત રાષ્ટ્રીય કાર્બન ટ્રેડિંગ પ્લેટફોર્મ તરફ કામ કરી રહી છે.
ETS શું છે અને તે શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે?
ETS એ બજાર-આધારિત સિસ્ટમ છે જે ઉદ્યોગો કેટલું પ્રદૂષણ મુક્ત કરી શકે છે તેની મર્યાદા નક્કી કરે છે. જો કોઈ એકમ તેની ફાળવેલ મર્યાદા કરતા ઓછું ઉત્સર્જન કરે છે, તો તે ન વપરાયેલ ક્રેડિટ્સ બીજા ઉદ્યોગને વેચી શકે છે. સુરતમાં, કાપડ ઉદ્યોગો છ વર્ષથી ETS હેઠળ PM ઉત્સર્જન નિયમોનું પાલન કરી રહ્યા છે. ગુજરાત સરકારે અન્ય રાજ્યોમાં ETS મોડેલની નકલ કરવા માટે નીતિ આયોગ સાથે પણ ભાગીદારી કરી છે. ડિઝાઇન દ્વારા, ETSનો ઉદ્દેશ ખતરનાક સૂક્ષ્મ કણો – PM2.5 અને PM10 – ના સ્તરને ઘટાડવાનો છે જે શ્વસન અને હૃદય રોગોની કડી છે. કાર્યક્રમનો ભાગ બનેલા ઉદ્યોગોએ તેમની ચીમની અથવા ઉત્સર્જન આઉટલેટ્સ પર વૈજ્ઞાનિક રીતે માપાંકિત મોનિટરિંગ સાધનો સ્થાપિત કરવા આવશ્યક છે.
ટ્રેડિંગ સિસ્ટમ કેવી રીતે કામ કરે છે?
જે ઉદ્યોગો તેમના ક્વોટા કરતા ઓછું ઉત્સર્જન કરે છે તેઓ ETS પોર્ટલ પર તેમના વધારાના ક્રેડિટનો વેપાર કરી શકે છે, જ્યારે મર્યાદા કરતાં વધુ ઉત્સર્જન કરનારા ઉદ્યોગો દંડથી બચવા માટે વધારાના ક્રેડિટ ખરીદી શકે છે. ETS ટ્રેડિંગ માટે એક અલગ ઈ-પોર્ટલ સ્થાપિત કરવામાં આવ્યું છે, અને ભાગીદારી માટે નોંધણી ફરજિયાત છે.
ઉદ્યોગો દ્વારા સામનો કરવામાં આવતા પડકારો:
➢ ETS માટે CEMS ની જરૂર પડે છે, જે નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો માટે ખર્ચાળ અને જાળવવા મુશ્કેલ હોઈ શકે છે. ટેકનિકલ નિષ્ફળતાઓ પણ સામાન્ય છે.
➢ ઉદ્યોગોએ પોર્ટલ પર દૈનિક CEMS ડેટા અપલોડ કરવો જરૂરી છે. કોઈપણ ટેકનિકલ ખામીને કારણે નિષ્ફળતા દંડમાં પરિણમી શકે છે.
➢ ઘણા ઉદ્યોગપતિઓને બજાર ગતિશીલતા અને ક્રેડિટ ટ્રેડિંગ સિસ્ટમ્સની યોગ્ય સમજનો અભાવ છે, જેના કારણે લાભ મેળવવા અને અસરકારક રીતે આયોજન કરવાની તેમની ક્ષમતા મર્યાદિત થાય છે.
➢ ETS નિયમો હજુ પણ વિકસિત થઈ રહ્યા છે. નિયમોમાં સ્પષ્ટતાના અભાવે ઘણા ઉદ્યોગોને પરમિટ મેળવવામાં મુશ્કેલી પડે છે.
આ પણ વાંચો:ભારત-પાકિસ્તાન તણાવ વચ્ચે કચ્છમાં ડ્રોન વિસ્ફોટની શંકા
આ પણ વાંચો:આ કોઈ ફિલ્મી દ્રશ્ય નથી… કેરળના દરિયામાં સળગતું માલવાહક જહાજ, સતત વિસ્ફોટ
આ પણ વાંચો:ઈરાને ઈઝરાયલી સ્ટોક એક્સચેન્જ અને હોસ્પિટલને ઉડાવી દીધી, જેરુસલેમ સુધી સંભળાયા વિસ્ફોટો
