India News: ભારત (bharat)માં 2026નું ચોમાસું અંતિમ તબક્કામાં છે, ત્યારે વરસાદની ઘટ ચિંતાજનક સ્તરે પહોંચી છે. 1 જૂનથી 21 સપ્ટેમ્બર સુધી દેશમાં 703.6થી 703.7 મિમી વરસાદ નોંધાયો છે, જ્યારે આ સમયગાળા માટે સામાન્ય વરસાદ 827.2 મિમી છે. એટલે કે વરસાદમાં આશરે 15%ની ઘટ નોંધાઈ છે. IITMના Monsoon Onlineના આંકડા મુજબ પણ 21 સપ્ટેમ્બર સુધી વરસાદ સામાન્ય કરતાં 14.94% ઓછો રહ્યો છે.

આ સિઝનમાં વરસાદની ઘટ (Rainfall deficit)2009 પછી સૌથી મોટી રહેવાની સ્થિતિમાં છે. 2009માં ચોમાસાના અંતે 18.3%ની ઘટ નોંધાઈ હતી. જોકે 30 સપ્ટેમ્બર સુધી હજુ થોડા દિવસ બાકી હોવાથી અંતિમ આંકડો બદલાઈ શકે છે.

Bharatમાં 21 સપ્ટેમ્બર સુધી 123.5 મિમી વરસાદની ઘટ

1 જૂનથી 21 સપ્ટેમ્બર સુધી સામાન્ય રીતે 827.2 મિમી વરસાદ થવો જોઈએ, પરંતુ અત્યાર સુધીમાં લગભગ 703.7 મિમી વરસાદ થયો છે. એટલે સામાન્ય પ્રમાણની સરખામણીએ આશરે 123.5 મિમી વરસાદ ઓછો પડ્યો છે. 30 સપ્ટેમ્બર સુધી સમગ્ર ચોમાસાની સામાન્ય વરસાદી માત્રા 868.6 મિમી ગણાય છે. ચોમાસું હવે ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારતમાંથી પરત ફરવાનું શરૂ થઈ ગયું હોવાથી બાકી રહેલા દિવસોમાં આ સમગ્ર ઘટ પૂરી કરવી મુશ્કેલ બની શકે છે.

 રાજસ્થાનથી ચોમાસાની વિદાય શરૂ

IMD અનુસાર 19 સપ્ટેમ્બરે પશ્ચિમ રાજસ્થાનના કેટલાક વિસ્તારોમાંથી ચોમાસાની વિદાય શરૂ થઈ હતી. ત્યારબાદ રાજસ્થાન(Rajasthan)ના વધુ વિસ્તારો ઉપરાંત પંજાબ અને હરિયાણાના કેટલાક ભાગોમાંથી પણ ચોમાસું પાછું ફર્યું છે.

આગામી તબક્કામાં દિલ્હી, પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશ તથા જમ્મુ-કાશ્મીર, લદ્દાખ (Ladakh), હિમાચલ પ્રદેશ અને ઉત્તરાખંડના કેટલાક વિસ્તારોમાંથી પણ ચોમાસાની વિદાય માટેની સ્થિતિ અનુકૂળ બની રહી છે. ગુજરાતના સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છમાંથી પણ આગામી દિવસોમાં ચોમાસાની વિદાયની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.

બંગાળની ખાડીમાં ડીપ ડિપ્રેશન, કેટલાક રાજ્યોમાં ભારે વરસાદની શક્યતા

એક તરફ ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારતમાં ચોમાસું પાછું ફરી રહ્યું છે, ત્યારે બીજી તરફ બંગાળની ખાડીમાં સિસ્ટમ સક્રિય બની છે. IMDના 21-22 સપ્ટેમ્બરના બુલેટિન મુજબ બંગાળની ખાડીમાં રહેલું ડિપ્રેશન વધુ મજબૂત થઈને ડીપ ડિપ્રેશનમાં ફેરવાવાની શક્યતા હતી અને તે ઉત્તર આંધ્ર પ્રદેશ તથા દક્ષિણ ઓડિશાના દરિયાકાંઠા તરફ આગળ વધવાનું હતું. આ સિસ્ટમના કારણે ઓડિશા, આંધ્ર પ્રદેશ સહિત દેશના પૂર્વ અને મધ્ય ભાગના કેટલાક વિસ્તારોમાં આગામી દિવસોમાં ભારે વરસાદની શક્યતા છે.

અલ નીનોની અસર કેટલી?

આ વર્ષે અલ નીનો પણ ચર્ચામાં છે. NOAAના સપ્ટેમ્બર 2026ના ENSO અપડેટ મુજબ અલ નીનો મજબૂત થઈ રહ્યો છે અને 2026ના ઉત્તર ગોળાર્ધના પાનખર-શિયાળામાં ખૂબ મજબૂત અલ નીનોની શક્યતા 90%થી વધુ દર્શાવવામાં આવી છે.

ICRAએ પણ 2026ના ચોમાસાની ઘટ અને એલ નીનોની સ્થિતિને જમીનની ભેજ તથા પાકની ઉપજ માટેના જોખમો સાથે જોડ્યા છે. જોકે કોઈ એક જ પરિબળને સમગ્ર વરસાદી ઘટનું એકમાત્ર કારણ ગણવું યોગ્ય નથી; ચોમાસાની કામગીરી પર અનેક વાતાવરણીય પરિબળો અસર કરે છે.

બિહાર સહિત અનેક રાજ્યોમાં વરસાદની ઘટ

દેશમાં વરસાદનું વિતરણ પણ અસમાન રહ્યું છે. 19 સપ્ટેમ્બર સુધીના આંકડા મુજબ લગભગ 43% ભૌગોલિક વિસ્તાર વરસાદની ઘટનો સામનો કરી રહ્યો હતો. બિહારમાં પણ વરસાદ સામાન્ય કરતાં નોંધપાત્ર ઓછો રહ્યો હતો.

ખરીફ પાક પર અસરની ચિંતા

ઓછા વરસાદ અને ઊંચા તાપમાનને કારણે ખરીફ પાક પર પણ અસરની ચિંતા વધી છે. ICRAના સપ્ટેમ્બર વિશ્લેષણ મુજબ 28 ઓગસ્ટ સુધી ખરીફ વાવેતર ગયા વર્ષની સરખામણીએ આશરે 1.7% ઓછું હતું અને અંતિમ ખરીફ વાવેતરમાં 1-2% ઘટાડાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી.

ચોખાના ઉત્પાદન અંગે રોઇટર્સે સપ્ટેમ્બર 2026માં અહેવાલ આપ્યો હતો કે ભારતનું ચોખાનું ઉત્પાદન લગભગ 14.4 કરોડ ટન રહી શકે છે, જે ગયા વર્ષની સરખામણીએ 6.5% ઓછું અને લગભગ 1 કરોડ ટનનો ઘટાડો દર્શાવે છે.

રબી પાક માટે પણ પાણીની ચિંતા

ચોમાસાની ઘટની અસર માત્ર ખરીફ પાક સુધી મર્યાદિત નથી. ઑક્ટોબરથી રવી પાકની વાવણી શરૂ થવાની છે અને તેના માટે સિંચાઈના પાણી (Irrigation water)ની ઉપલબ્ધતા મહત્વપૂર્ણ રહેશે.

ICRAએ ખાસ કરીને ઉત્તર અને દક્ષિણ ભારતના જળાશયોમાં સ્ટોરેજમાં થયેલા ઘટાડાને આગામી રબી સિઝન માટે જોખમ ગણાવ્યું છે. ઘઉં અને ચણા જેવા પાક પર સિંચાઈની ઉપલબ્ધતાનો પ્રભાવ પડી શકે છે.

જળાશયોમાં પાણી ઘટતાં વીજળી પર પણ અસર

ઓછા વરસાદની અસર જળાશયો અને હાઇડ્રોપાવર પર પણ થઈ શકે છે. જળાશયોમાં પાણીનું સ્તર ઓછું રહે તો હાઇડ્રો પાવરનું ઉત્પાદન પ્રભાવિત થવાની શક્યતા રહે છે. બીજી તરફ ગરમી અને સિંચાઈની જરૂરિયાત વધે તો વીજળીની માંગમાં વધારો થઈ શકે છે.

આ રીતે 2026નું ચોમાસું હવે અંતિમ તબક્કામાં છે, પરંતુ તેની અસર આગામી ખરીફ ઉત્પાદન, રબી વાવણી, પાણીની ઉપલબ્ધતા અને વીજળી ક્ષેત્ર સુધી જોવા મળી શકે છે.

આ પણ વાંચો:ગુજરાતમાં ફરી વરસાદનો રાઉન્ડ, 17 સપ્ટેમ્બરથી 7 દિવસની આગાહી; 16% વરસાદની ઘટ યથાવત

આ પણ વાંચો:રાજ્યમાં આગામી 7 દિવસ મધ્યમ વરસાદની હવામાન વિભાગની આગાહી, સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છમાં 35 ટકા વરસાદની ઘટ

આ પણ વાંચો:ચોમાસું વિદાય તરફ, છતાં ગુજરાતમાં વરસાદની ઘટ; સપ્ટેમ્બર પર સૌની નજર