New Delhi News: રાજકીય પક્ષો (Political Parties) પાસે ભંડોળના અનેક સ્ત્રોત હોય છે અને તેથી જવાબદારી અને પારદર્શિતા તેમના કાર્યપદ્ધતિનો એક મહત્વપૂર્ણ પાસું હોવું જોઈએ. વ્યાપક અને પારદર્શક હિસાબી પદ્ધતિઓ અને પ્રણાલીઓ હોવી જરૂરી છે જે પક્ષોની સાચી નાણાકીય સ્થિતિ જાહેર કરે.

ભારતીય ચૂંટણી પંચ (Election Commission of India) એ 19 નવેમ્બર 2014 ના રોજ તમામ રાજકીય પક્ષોના પ્રમુખો/જનરલ સેક્રેટરીઓને સંબોધિત પત્રમાં જણાવ્યું હતું કે પક્ષો માટે તેમના ઓડિટેડ અહેવાલોની વિગતો કમિશનને સબમિટ કરવી ફરજિયાત છે. આ અહેવાલ નાણાકીય વર્ષ 2023-24 દરમિયાન સર્વ-રાષ્ટ્રીય પક્ષો દ્વારા સમગ્ર ભારતમાં કરવામાં આવેલી કુલ આવક અને ખર્ચનું વિશ્લેષણ કરે છે, જે પક્ષો દ્વારા ECI ને સુપરત કરાયેલ તેમના વાર્ષિક ઓડિટ અહેવાલ(Audit Report)માં જાહેર કરવામાં આવ્યું છે.

રાષ્ટ્રીય પક્ષોમાં ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP), ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ (INC), બહુજન સમાજ પાર્ટી (BSP), ભારતીય કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી (માર્ક્સવાદી) CPI(M), આમ આદમી પાર્ટી (AAP) અને રાષ્ટ્રીય પીપલ્સ પાર્ટી (NPEP)નો સમાવેશ થાય છે.

નાણાકીય વર્ષ 2023-24 માટે રાષ્ટ્રીય પક્ષો દ્વારા ઓડિટેડ અહેવાલો રજૂ કરવાની સ્થિતિ

પક્ષો માટે વાર્ષિક ઓડિટેડ હિસાબો રજૂ કરવાની અંતિમ તારીખ 31 ઓક્ટોબર, 2024 હતી. ફક્ત BSP, NPEP અને AAP એ સમયસર તેમના ઓડિટ અહેવાલો સબમિટ કર્યા હતા જ્યારે CPI(M), INC અને BJP એ અનુક્રમે 12 દિવસ, 53 દિવસ અને 66 દિવસના વિલંબ પછી સબમિટ કર્યા હતા.

નાણાકીય વર્ષ 2023-24માટે રાષ્ટ્રીય રાજકીય પક્ષોની કુલ આવક અને ખર્ચ

ભાજપે નાણાકીય વર્ષ 2023-24 દરમિયાન કુલ 4340.473 કરોડ રૂપિયાની આવક જાહેર કરી હતી પરંતુ તેમાંથી માત્ર 50.96% ખર્ચ કર્યો હતો, જે 2211.698 કરોડ રૂપિયા હતો. INC ની કુલ આવક 1225.119કરોડ રૂપિયા હતી, જ્યારે વર્ષ માટે તેનો ખર્ચ 1025.248 કરોડ રૂપિયા હતો, જે તેની કુલ આવકના 83.69% છે. સીપીઆઈ(એમ)ની કુલ આવક 167.636 કરોડ રૂપિયા હતી જ્યારે પાર્ટીએ 127.283 કરોડ રૂપિયા ખર્ચ કર્યા હતા, જે તેની આવકના 75.93% છે. બસપાની કુલ આવક 64.7798 કરોડ રૂપિયા હતી, જ્યારે વર્ષ માટે તેનો ખર્ચ 43.489 કરોડ રૂપિયા હતો, જે તેની કુલ આવકના 66.67% છે.

નાણાકીય વર્ષ 2023-24 માટે રાષ્ટ્રીય પક્ષોની કુલ આવક

રાષ્ટ્રીય પક્ષોની કુલ આવક તેમના વાર્ષિક ઓડિટ અહેવાલોમાં રજૂ કરાયેલા વિવિધ સ્ત્રોતોમાંથી આવકમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે. 6 રાષ્ટ્રીય પક્ષો (ભાજપ, કોંગ્રેસ, સીપીઆઈ(એમ), આપ, બસપા અને એનપીઈપી) એ સમગ્ર ભારતમાંથી એકત્રિત કરાયેલી કુલ 5820.912 કરોડ રૂપિયાની આવક જાહેર કરી છે.

ભાજપે રાષ્ટ્રીય પક્ષોમાં સૌથી વધુ આવક દર્શાવી છે, જે નાણાકીય વર્ષ 202-24 દરમિયાન 4340.473 કરોડ રૂપિયાની આવક છે. નાણાકીય વર્ષ 2023-24 દરમિયાન 6 રાષ્ટ્રીય પક્ષોની કુલ આવકના આ 74.567% છે. કોંગ્રેસે 1225.119 કરોડ રૂપિયાની બીજી સૌથી વધુ આવક જાહેર કરી છે જે 6 રાષ્ટ્રીય પક્ષોની કુલ આવકના 21.047% છે.

નાણાકીય વર્ષ 2022-23 અને 2023-24 વચ્ચે રાષ્ટ્રીય રાજકીય પક્ષોની કુલ આવકની સરખામણી

નાણાકીય વર્ષ 2022-23 અને 2023-24 વચ્ચે, ભાજપની આવક 83.85% (રૂ. 1979.629 કરોડ) વધીને નાણાકીય વર્ષ 2022-23 દરમિયાન રૂ. 2360.844 કરોડથી વધીને નાણાકીય વર્ષ 2023-24 દરમિયાન રૂ. 4340.473 કરોડ થઈ છે.

નાણાકીય વર્ષ 2022-23 દરમિયાન INC ની આવક 452.375 કરોડ રૂપિયાથી 170.82% (રૂ. 772.744 કરોડ) વધીને નાણાકીય વર્ષ 2023-24 દરમિયાન રૂ. 1225.119 કરોડ થઈ અને CPI(M) ની આવક 18.34% (રૂ. 25.975 કરોડ) વધીને નાણાકીય વર્ષ 2022-23 દરમિયાન રૂ. 141.661 કરોડ રૂપિયાથી વધીને નાણાકીય વર્ષ 2023-24 દરમિયાન રૂ. 167.636 કરોડ થઈ.

નાણાકીય વર્ષ 2023-24 માટે રાષ્ટ્રીય પક્ષોની આવકના ટોચના 3 સ્ત્રોતો

દાન કે ફાળામાંથી સૌથી વધુ આવક મેળવનાર રાષ્ટ્રીય પક્ષોમાં ભાજપ – રૂ. 3967.1484 કરોડ, કોંગ્રેસ – રૂ. 1129.6698 કરોડ, સીપીઆઈ(એમ) – રૂ. 74.867 કરોડ, આપ – રૂ. 22.139 કરોડ અને એનપીઈપી – રૂ. 17.69 લાખનો સમાવેશ થાય છે. કોંગ્રેસ દ્વારા જાહેર કરાયેલ રૂ. 58.558 કરોડના કૂપન જારી કરીને સંગ્રહ, નાણાકીય વર્ષ 2023-24 દરમિયાન તેની કુલ આવકના 4.78% છે.

નાણાકીય વર્ષ 2023-24 માટે રાષ્ટ્રીય પક્ષોના ખર્ચની ટોચની 3 વસ્તુઓ

ભાજપ માટે મહત્તમ ખર્ચ ચૂંટણી/સામાન્ય પ્રચાર પાછળ રહ્યો છે જે રૂ. 1754.065 કરોડ અને ત્યારબાદ વહીવટી ખર્ચ પાછળ ખર્ચ રૂ. 349.718 કરોડ રહ્યો છે. કોંગ્રેસનો મહત્તમ ખર્ચ ચૂંટણી ખર્ચ પાછળ 619.672 કરોડ રૂપિયા રહ્યો છે, ત્યારબાદ વહીવટી અને સામાન્ય ખર્ચ પાછળ 340.702 કરોડ રૂપિયા ખર્ચાયા છે. સીપીઆઈ(એમ) એ વહીવટી અને સામાન્ય ખર્ચ પાછળ 56.2932 કરોડ રૂપિયા ખર્ચ્યા છે, ત્યારબાદ કર્મચારી ખર્ચ પાછળ 47.57 કરોડ રૂપિયા ખર્ચાયા છે.

રાષ્ટ્રીય પક્ષો દ્વારા જાહેર કરાયેલ આવકના તમામ સ્ત્રોતો, નાણાકીય વર્ષ 2023-24

ભાજપ, કોંગ્રેસ અને આપ નામના 3 રાષ્ટ્રીય પક્ષોએ નાણાકીય વર્ષ 2023-24 માટે ચૂંટણી બોન્ડ દ્વારા દાનમાંથી તેમની કુલ આવકના 43.36% (રૂ. 2524.1361 કરોડ) એકત્રિત કર્યા છે. ભાજપને 1685.6261 કરોડ રૂપિયા, કોંગ્રેસને 828.36 કરોડ રૂપિયા અને આપને 10.15 કરોડ રૂપિયાના ચૂંટણી બોન્ડ દ્વારા દાન મળ્યા છે. નાણાકીય વર્ષ 2023-24 દરમિયાન, 6 રાષ્ટ્રીય પક્ષોએ દાન/ફાળામાંથી કુલ રૂ. 2669.865 કરોડની આવક મેળવ્યાનું જાહેર કર્યું.

ADR ના અવલોકનો

CPI(M), INC અને BJP પક્ષોએ 12 દિવસથી 66 દિવસના વિલંબ પછી તેમના ઓડિટ અહેવાલો સબમિટ કર્યા. નાણાકીય વર્ષ 2023-24 માટે રાષ્ટ્રીય પક્ષો માટે ખર્ચની સૌથી સામાન્ય અને લોકપ્રિય વસ્તુઓ ચૂંટણી ખર્ચ અને વહીવટી/સામાન્ય ખર્ચ છે.

ADR ની RTI અરજીના જવાબમાં SBI દ્વારા શેર કરાયેલા ડેટા મુજબ, નાણાકીય વર્ષ 2023-24 માં પક્ષો દ્વારા રૂ. 4507.5613 કરોડના ચૂંટણી બોન્ડ રિડીમ કરવામાં આવ્યા હતા. આમાંથી 55.998% (રૂ. 2524.1361 કરોડ) રાષ્ટ્રીય પક્ષો દ્વારા રિડીમ કરવામાં આવ્યા છે. ભાજપ, INC અને AAP નામના 3 રાષ્ટ્રીય પક્ષોએ 43.36% (રૂ. 252 રૂપિયા) એકત્ર કર્યા હતા.

આ પણ વાંચો:મોદીની આગેવાની હેઠળની સરકારના 28 મંત્રીઓ સામે ફોજદારી કેસ: ADR રિપોર્ટમાં ખુલાસો

આ પણ વાંચો:ચૂંટણી લડનારા રાજકીય પક્ષોની સંખ્યામાં અને સંપત્તિમાં આશ્ચર્યજનક વધારો, ADR રિપોર્ટ

આ પણ વાંચો:ADRએ શેર કર્યો ડોનેશન રિપોર્ટ: જાણો કઈ પાર્ટીને મળ્યા કેટલા રૂપિયા ?