New Delhi News : ઓનલાઈન સ્ક્રીન આધારિત મૂલ્યાંકન (OSM) પદ્ધતિને લઈને ઉઠેલા વિવાદ વચ્ચે કેન્દ્ર સરકારે મંગળવારે કેન્દ્રીય માધ્યમિક શિક્ષણ બોર્ડ (CBSE)માં મોટા વહીવટી ફેરફારો કર્યા છે. સરકારે CBSEના ચેરમેન રાહુલ સિંહ અને સચિવ હિમાંશુ ગુપ્તાની બદલી કરીને નવા અધિકારીઓની નિમણૂક કરી છે. સાથે જ OSM સેવા માટેની ટેન્ડર અને પ્રાપ્તિ પ્રક્રિયાની તપાસ કરવા માટે એક સભ્યીય સમિતિની રચના કરવામાં આવી છે.
તાજેતરના દિવસોમાં OSM સિસ્ટમને લઈને વિદ્યાર્થીઓ, વાલીઓ અને શિક્ષકો તરફથી અનેક ફરિયાદો સામે આવી હતી. મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા, ટેકનિકલ ખામીઓ અને ટેન્ડર પ્રક્રિયામાં સંભવિત અનિયમિતતાઓ અંગે સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા હતા. આ મુદ્દો સંસદીય સમિતિ સુધી પહોંચતા કેન્દ્ર સરકારે સમગ્ર મામલાને ગંભીરતાથી લીધો છે.
સરકારે AGMUT કેડરના 2001 બેચના IAS અધિકારી પ્રશાંત સીતારામ લોખંડેને CBSEના નવા અધ્યક્ષ તરીકે અને 2008 બેચના ભારતીય માહિતી સેવા (IIS) અધિકારી વરુણ ભારદ્વાજને નવા સચિવ તરીકે નિયુક્ત કર્યા છે.
આ સમગ્ર મામલો OSM પદ્ધતિમાં ખામીઓ અને પરિણામોને લઈને વિદ્યાર્થીઓની ફરિયાદો બાદ ચર્ચામાં આવ્યો છે. CBSEએ આ વર્ષે પ્રથમ વખત ધોરણ-12ની ઉત્તરવહીઓનું મૂલ્યાંકન કમ્પ્યુટર સ્ક્રીન પર કરવાની પદ્ધતિ અમલમાં મૂકી હતી. 13 મેના રોજ પરિણામ જાહેર થયા બાદ અનેક વિદ્યાર્થીઓએ ગુણાંકન પ્રક્રિયા અંગે સવાલો ઉઠાવ્યા હતા.
શિક્ષણ મંત્રાલયે સીબીએસઈ પાસેથી વિગતવાર અહેવાલ માંગ્યો હતો, પરંતુ મળેલા જવાબોથી સંતોષ ન મળતા જવાબદારી નક્કી કરવા માટે કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવી હોવાનું સૂત્રો જણાવી રહ્યા છે. OSM ટેન્ડર પ્રક્રિયામાં થયેલી ગેરરીતિઓ અને ડિજિટલ મૂલ્યાંકન વ્યવસ્થાની ખામીઓની તપાસ માટે સમિતિ કામ કરશે.
OSM સિસ્ટમની ખામીઓ સામે લાવનારા રાંચીના 17 વર્ષીય વિદ્યાર્થી સાર્થક સિદ્ધાંતને આજે સંસદીય સ્થાયી સમિતિ સમક્ષ પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવા બોલાવવામાં આવ્યો હતો. કોઈ વિદ્યાર્થીને આ પ્રકારના મુદ્દે સમિતિ સમક્ષ રજૂઆત માટે આમંત્રિત કરવામાં આવ્યો હોય તેવો આ પ્રથમ કિસ્સો માનવામાં આવે છે.
સાર્થક સિદ્ધાંતે OSM સિસ્ટમ અને ટેન્ડર પ્રક્રિયામાં અનેક ગેરરીતિઓ હોવાનો દાવો કર્યો હતો. તેણે CBSEના અગાઉના સૈંકડો દસ્તાવેજોના અભ્યાસ બાદ ટેન્ડર પ્રક્રિયા અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હોવાનું જણાવ્યું હતું. તેના મતે OSM સિસ્ટમમાં ઓછામાં ઓછી 15 ગંભીર ખામીઓ છે.
બીજી તરફ, CBSEના પુનઃમૂલ્યાંકન પોર્ટલ પર સાયબર હુમલાનો પણ પ્રયાસ થયો હતો. બોર્ડના જણાવ્યા મુજબ માત્ર બે મિનિટમાં 15 લાખથી વધુ એક્સેસ પ્રયાસો નોંધાયા હતા અને 1 લાખથી વધુ વખત સિસ્ટમ ફાઇલો સુધી અનધિકૃત રીતે પહોંચવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો. જોકે આ હુમલા છતાં પોર્ટલ કાર્યરત રહ્યું અને હજારો વિદ્યાર્થીઓએ અરજી નોંધાવી હતી.
દિલ્હીના વિદ્યાર્થી વેદાંત શ્રીવાસ્તવનો કેસ પણ ચર્ચામાં રહ્યો હતો. ભૌતિકશાસ્ત્ર વિષયમાં મળેલા ગુણ અંગે તેણે સવાલ ઉઠાવ્યા બાદ પુનઃમૂલ્યાંકનમાં ગુણાંકનની ભૂલ સામે આવી હતી. બાદમાં CBSEએ પોતાની ભૂલ સ્વીકારી અને વિદ્યાર્થી પાસે માફી માંગી હતી.
આ દરમિયાન OSM સેવા પૂરી પાડનારી COEMPT Edutech કંપની પણ ચર્ચામાં આવી છે. કંપની અગાઉ તેલંગાણા સહિત કેટલાક રાજ્યોમાં ડિજિટલ મૂલ્યાંકન સેવાઓ આપી ચૂકી છે. તેલંગાણામાં વર્ષ 2019 દરમિયાન બોર્ડ પરીક્ષાના પરિણામોમાં ડેટા પ્રોસેસિંગની ગંભીર ભૂલો અંગે પણ કંપનીનું નામ ચર્ચામાં આવ્યું હતું.
કોંગ્રેસના રાજ્યસભા સાંસદ દિગ્વિજય સિંહની અધ્યક્ષતાવાળી સંસદીય સ્થાયી સમિતિ હવે વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલા મુદ્દાઓ તેમજ CBSEના જવાબોની સમીક્ષા કરશે. સમિતિની ભલામણો બાદ OSM સિસ્ટમ અને પરીક્ષા મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયામાં વધુ સુધારાઓ થઈ શકે છે.
વિદ્યાર્થીઓની ફરિયાદો, ટેક્નિકલ ખામીઓના આક્ષેપો અને વધતા વિવાદ વચ્ચે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા લેવામાં આવેલા આ નિર્ણયો શિક્ષણ ક્ષેત્રમાં પારદર્શિતા અને જવાબદારી સુનિશ્ચિત કરવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવી રહ્યા છે.
OSM વિવાદ દરમિયાન એક વિદ્યાર્થીએ પણ ટેન્ડર પ્રક્રિયા અને મૂલ્યાંકન વ્યવસ્થામાં ગેરરીતિઓ હોવાના આક્ષેપો કર્યા હતા. આ મુદ્દે સંસદીય સમિતિએ પણ ચર્ચા કરી હતી અને વિદ્યાર્થીઓની રજૂઆતો સાંભળી હતી.
કેન્દ્ર સરકારના આ નિર્ણયને CBSEની મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયામાં વધુ પારદર્શિતા અને જવાબદારી સુનિશ્ચિત કરવા તરફનું મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે.
