World News : ચીને દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયામાં પોતાની સૈન્ય હાજરીને વધુ મજબૂત બનાવવાની દિશામાં એક મહત્વનું પગલું ભર્યું છે. ચીને લાઓસના (Ban Keun Airport) ખાતે (China-Laos Joint Support and Training Centre) અને (China-Laos Friendship Aviation Academy) શરૂ કરી છે. ચીનના રક્ષા મંત્રાલય અનુસાર, આ સુવિધાનો મુખ્ય હેતુ લાઓસની એરફોર્સના પાઇલટ્સને તાલીમ આપવાનો અને બંને દેશો વચ્ચે સૈન્ય સહયોગ વધારવાનો છે. જોકે, આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા નિષ્ણાતો આ સ્થળના વ્યૂહાત્મક મહત્વ પર પણ ધ્યાન આપી રહ્યા છે.
આ (China Laos Air Base) લાઓસની રાજધાની વિયનતિયાનથી આશરે 45થી 50 કિલોમીટર ઉત્તર તરફ આવેલું છે. સેટેલાઇટ તસવીરોના વિશ્લેષણ મુજબ અહીં આશરે 2,000 મીટર લાંબો રનવે, ટેક્સીવે, એરક્રાફ્ટ પાર્કિંગ વિસ્તાર અને અનેક નવી ઇમારતો તૈયાર કરવામાં આવી છે. બાંધકામનું કામ 2025ના અંત તરફ શરૂ થયું હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.
China Laos Air Base ક્યાં અને શા માટે બનાવવામાં આવ્યો?
Ban Keun એરફિલ્ડ લાઓસની રાજધાનીની નજીક હોવાથી વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવે છે. આ વિસ્તાર ભૂતકાળમાં અમેરિકાના યુદ્ધકાળના એરફિલ્ડ નેટવર્ક સાથે જોડાયેલો હતો. હવે અહીં ચીન અને લાઓસે સંયુક્ત રીતે નવી સૈન્ય તાલીમ અને સપોર્ટ સુવિધા ઊભી કરી છે.
ચીનનું સત્તાવાર કહેવું છે કે આ કેન્દ્ર બંને દેશો વચ્ચે પરસ્પર સન્માન અને સમાન પરામર્શના આધારે ચલાવવામાં આવશે. ચીનના રક્ષા મંત્રાલયે એમ પણ કહ્યું છે કે આ સુવિધા કોઈ ત્રીજા દેશને નિશાન બનાવવા માટે નથી અને તેનો હેતુ બંને સેનાઓ વચ્ચે વ્યવહારુ સહયોગ તથા પ્રાદેશિક શાંતિ અને સ્થિરતામાં યોગદાન આપવાનો છે.
ચીનની સૈન્ય પહોંચ માટે કેટલું મહત્વનું?
આ (China Laos Air Base) ને લઈને સૌથી વધુ ચર્ચા તેના સંભવિત વ્યૂહાત્મક ઉપયોગને લઈને છે. નિષ્ણાતોના મતે, હાલમાં આ સુવિધાનો મુખ્ય ઉપયોગ પાઇલટ ટ્રેનિંગ માટે થઈ શકે છે, પરંતુ ભવિષ્યમાં અહીં ચીની સૈન્યની હાજરી કેટલી વધે છે તે મહત્વનું રહેશે.
South China Morning Post ના અહેવાલ મુજબ, આ લાઓસમાં ચીનની એર પાવર પર કેન્દ્રિત પ્રથમ જાહેર રીતે સ્વીકારાયેલી વિદેશી સૈન્ય સુવિધા છે. અગાઉ ચીનની વિદેશી સૈન્ય સુવિધાઓમાં જિબૂતીનો નેવલ લોજિસ્ટિક્સ બેઝ અને કંબોડિયાના (Ream Naval Base) ખાતેનું સંયુક્ત કેન્દ્ર સામેલ છે.
નિષ્ણાતો ખાસ કરીને એ બાબત પર નજર રાખી રહ્યા છે કે ભવિષ્યમાં આ બેઝ પર ચીનના કેટલા વિમાનો, કર્મચારીઓ અને અન્ય સૈન્ય સાધનો રહે છે. ઉપરાંત, ચીનને આ સુવિધાના કયા ભાગો સુધી કેટલી પહોંચ મળે છે અને ચીની કર્મચારીઓ કેટલો સમય અહીં તૈનાત રહે છે તે પણ તેની વાસ્તવિક ભૂમિકા સમજવા માટે મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
લાઓસ ચીન પર વધુ નિર્ભર થઈ શકે?
લાઓસની એરફોર્સ કદમાં નાની છે અને તેની પાસે ચીન તથા રશિયામાં બનેલા કેટલાક વિમાન અને હેલિકોપ્ટર છે. લાઓસના પાઇલટ્સને અદ્યતન તાલીમ માટે અગાઉ ચીન, રશિયા અને વિયેતનામ જેવા દેશો પર આધાર રાખવો પડતો હતો. હવે પોતાના દેશમાં જ ચીન સાથે મળીને તાલીમની સુવિધા ઉપલબ્ધ થવાથી (China Laos Military Cooperation) વધુ મજબૂત બની શકે છે.
આ પરિસ્થિતિમાં એક સંભવિત અસર એ પણ હોઈ શકે છે કે લાઓસના સૈન્ય માટે ચીની તાલીમ, ટેક્નોલોજી અને સાધનોનું મહત્વ વધે. જોકે, હાલના તબક્કે લાઓસ સંપૂર્ણપણે ચીન તરફ વળી જશે એવું કહેવું વહેલું છે. આ બાબત આગામી વર્ષોમાં બંને દેશો વચ્ચેના કરારો અને સૈન્ય સહયોગના સ્વરૂપ પર આધાર રાખશે.
વિયેતનામ માટે કેમ મહત્વનું?
લાઓસ અને વિયેતનામ વચ્ચે ઐતિહાસિક તથા વ્યૂહાત્મક સંબંધો છે, જ્યારે ચીન અને વિયેતનામ વચ્ચે દક્ષિણ ચીન સમુદ્ર સહિત અનેક મુદ્દાઓ પર મતભેદો રહ્યા છે. તેથી લાઓસમાં ચીનની વધતી સૈન્ય હાજરીને સમગ્ર ઇન્ડોચાઇના ક્ષેત્રના વ્યૂહાત્મક સંતુલનના સંદર્ભમાં જોવામાં આવી રહી છે.
જોકે, નિષ્ણાતોએ એ પણ નોંધ્યું છે કે લાઓસમાંથી ચીનને કઈ વધારાની સૈન્ય ક્ષમતા મળશે તે સ્પષ્ટ નથી, કારણ કે ચીનનું પોતાનું યૂનાન પ્રાંત પહેલેથી જ આ ક્ષેત્રની નજીક છે. તેથી (Ban Keun) ની તાત્કાલિક અસર કદાચ સૈન્ય શક્તિ કરતાં ચીન અને લાઓસની સૈન્ય સંસ્થાઓ વચ્ચેના સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવવામાં હોઈ શકે છે.
કંબોડિયા બાદ લાઓસ પર ચીનનું ધ્યાન
દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયામાં ચીનની સૈન્ય હાજરીનો વિસ્તાર માત્ર લાઓસ સુધી મર્યાદિત નથી. કંબોડિયાના Ream Naval Base ખાતે ચીન અને કંબોડિયાએ અગાઉ (Joint Training and Support Centre) શરૂ કર્યું હતું. આ સુવિધા (Gulf of Thailand )નજીક છે. China Laos Air Base પણ હવે આ ક્ષેત્રમાં ચીનની વધતી સૈન્ય હાજરીનું મહત્વનું કેન્દ્ર બની રહ્યું છે.
આ ઉપરાંત ચીનનું જિબૂતીમાં 2017થી વિદેશી સૈન્ય બેઝ છે. દક્ષિણ ચીન સમુદ્રમાં પણ ચીને અનેક સૈન્ય સુવિધાઓ વિકસાવી છે. તેથી (China Laos Air Base) ને ચીનની વિદેશી સૈન્ય હાજરીના વિસ્તરણના મોટા ચિત્રના એક ભાગ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે.
ચીનનો સત્તાવાર દાવો શું છે?
ચીન સતત કહી રહ્યું છે કે (China Laos Air Base) નો હેતુ કોઈ ત્રીજા દેશ સામે સૈન્ય કાર્યવાહી માટેનો આધાર બનાવવાનો નથી. ચીનના જણાવ્યા મુજબ, આ સુવિધા (Laos Air Force) ના પાઇલટ્સની તાલીમ, બંને સેનાઓ વચ્ચે સહયોગ અને પ્રાદેશિક શાંતિ માટે બનાવવામાં આવી છે.
પરંતુ ભવિષ્યમાં આ બેઝની ભૂમિકા કેટલી વિસ્તરે છે તે જોવા માટે ચીનના વિમાનો, કર્મચારીઓ અને અન્ય સૈન્ય સાધનોની હાજરી પર નજર રાખવી પડશે. હાલમાં આ સુવિધા સંયુક્ત તાલીમ કેન્દ્ર તરીકે કાર્યરત છે, પરંતુ તેની લાંબા ગાળાની વ્યૂહાત્મક ભૂમિકા હજુ સંપૂર્ણપણે સ્પષ્ટ નથી.
લાઓસમાં ચીનનું નવું એરફોર્સ ટ્રેનિંગ અને સપોર્ટ સેન્ટર દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયામાં બદલાતા સૈન્ય સમીકરણ તરફ ધ્યાન ખેંચે છે. ચીન તેને પાઇલટ ટ્રેનિંગ અને દ્વિપક્ષીય સૈન્ય સહયોગનું કેન્દ્ર ગણાવે છે, જ્યારે સુરક્ષા નિષ્ણાતો તેની ભવિષ્યની સંભવિત ભૂમિકા પર નજર રાખી રહ્યા છે.
આ China Laos ની વાસ્તવિક વ્યૂહાત્મક અસર સમજવા માટે સૌથી મહત્વની બાબત એ રહેશે કે આગામી સમયમાં અહીં ચીનની હાજરી કેટલી વધે છે અને આ સુવિધાનો ઉપયોગ માત્ર તાલીમ માટે થાય છે કે પછી તેની ભૂમિકા વધુ વિસ્તરે છે. અત્યારે ઉપલબ્ધ માહિતીના આધારે તેની ભવિષ્યની સૈન્ય ભૂમિકા અંગે નિશ્ચિત નિષ્કર્ષ કાઢવો વહેલું છે.
