Madhyapradesh News : મધ્યપ્રદેશ હાઈકોર્ટે ધાર સ્થિત ભોજશાળા (Dhar Bhojshala)સંકુલ મામલે મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપતા તેને મંદિર ગણાવ્યું છે. કોર્ટએ સ્પષ્ટ કહ્યું કે સંકુલમાં હિન્દુ પક્ષને પૂજા કરવાનો અધિકાર રહેશે, જ્યારે મસ્જિદ પક્ષને અલગ જમીન માટે સરકાર સમક્ષ અરજી કરવાની રહેશે. આ ચુકાદા બાદ વર્ષોથી ચાલતો ભોજશાળા-કમાલ મૌલા વિવાદ ફરી દેશભરમાં ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે.
શું છે ભોજશાળા-કમાલ મૌલા વિવાદ?
હિન્દુ સંગઠનો ધાર ભોજશાળા (Dhar Bhojshala)ને દેવી સરસ્વતીનું પ્રાચીન મંદિર અને સંસ્કૃત શિક્ષણનું ઐતિહાસિક કેન્દ્ર માને છે. બીજી તરફ મુસ્લિમ પક્ષ આ સ્થળને કમાલ મૌલા મસ્જિદ તરીકે ઓળખાવે છે અને નમાજનો અધિકાર હોવાનો દાવો કરે છે. બંને પક્ષોના દાવાઓને કારણે આ મુદ્દો દાયકાઓથી કોર્ટ અને વહીવટી તંત્ર માટે પડકારરૂપ રહ્યો છે.
રાજા ભોજના સમયમાં ભોજશાળાનું મહત્વ
ધાર ભોજશાળા (Dhar Bhojshala) ની વિગત જોઈએ તો ઈતિહાસકારોના જણાવ્યા અનુસાર પરમાર વંશના રાજા ભોજના શાસનકાળ દરમિયાન ભોજશાળા જ્ઞાન, સાહિત્ય અને સંસ્કૃત અભ્યાસનું મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર હતું. માનવામાં આવે છે કે અહીં દેવી સરસ્વતીની ઉપાસના થતી હતી અને વિદ્વાનોનું સંમેલન યોજાતું હતું.
સમયરેખા (Complete Timeline): ભોજશાળા વિવાદની 1000 વર્ષની સફર
- 1010 થી 1055: રાજા ભોજનું શાસન
- 1034: સરસ્વતી સદનના નિર્માણનો ઉલ્લેખ
- 1305 થી 1409: માલવા પર આક્રમણ બાદ માળખાકીય ફેરફારો
- 1459: કમાલ મૌલા સાથે જોડાયેલા માળખાનો ઉલ્લેખ
- 1875: ખોદકામ દરમિયાન વાગ્દેવી પ્રતિમા મળ્યાનો દાવો
- 1909: સંકુલને સંરક્ષિત સ્મારક જાહેર કરાયું
- 1934: ભોજશાળા-કમાલ મૌલા અંગે વહીવટી આદેશ
- 1952: વસંત પંચમી ઉત્સવની ઉજવણી શરૂ
- 2003: હિન્દુ-મુસ્લિમ માટે અલગ દિવસોની વ્યવસ્થા
- 2022: હાઈકોર્ટમાં નવી અરજી દાખલ
- 2024: ASI સર્વેનો આદેશ
- 2026: હાઈકોર્ટે સંકુલને મંદિર જાહેર કર્યું
ASI સર્વેમાં શું ખુલાસા થયા?
હાઈકોર્ટના આદેશ બાદ પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ વિભાગ (ASI) દ્વારા 98 દિવસ સુધી વૈજ્ઞાનિક સર્વે હાથ ધરાયો હતો. આ સર્વેમાં ગ્રાઉન્ડ પેનેટ્રેટિંગ રડાર, ખોદકામ અને ટેક્નિકલ વિશ્લેષણનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.
ASI રિપોર્ટના મુખ્ય મુદ્દા
- સંકુલમાં પરમાર કાળની વિશાળ રચનાના પુરાવા
- 106 સ્તંભો અને 82 થાંભલાઓ મંદિર શૈલી સાથે જોડાયેલા
- 150થી વધુ સંસ્કૃત અને પ્રાકૃત શિલાલેખોનો ઉલ્લેખ
- અરબી-ફારસી લખાણો કરતાં જૂના શિલાલેખો મળ્યાનો દાવો
- મૂર્તિઓ અને શિલ્પોના અવશેષો મળી આવ્યા
- હાલનું માળખું બાદમાં ઉતાવળમાં બનાવાયું હોવાની નોંધ
વાગ્દેવી પ્રતિમા કેમ ચર્ચામાં રહી?
ધાર ભોજશાળા (Dhar Bhojshala)વિવાદમાં દેવી વાગ્દેવીની પ્રતિમા પણ કેન્દ્રમાં રહી છે. દાવા મુજબ 1875માં ખોદકામ દરમિયાન પ્રતિમા મળી હતી, જેને બાદમાં બ્રિટિશ અધિકારીઓ ઇંગ્લેન્ડ લઈ ગયા હતા. વર્ષોથી હિન્દુ સંગઠનો પ્રતિમાને ભારત પરત લાવવાની માંગ કરી રહ્યા છે.
2003ની વ્યવસ્થા કેમ વિવાદાસ્પદ બની?
2003માં બનાવાયેલી વ્યવસ્થા મુજબ મંગળવારે હિન્દુઓને પૂજા અને શુક્રવારે મુસ્લિમોને નમાજની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. પરંતુ વસંત પંચમી અને શુક્રવાર એકસાથે આવતા તણાવ અને વિવાદ સર્જાતા રહ્યા હતા.
કેસ કોર્ટ સુધી કેવી રીતે પહોંચ્યો?
2022માં હિન્દુ ફ્રન્ટ ફોર જસ્ટિસ અને ભોજ ઉત્સવ સમિતિએ હાઈકોર્ટમાં અરજી કરી હતી. અરજીમાં ASI દ્વારા વૈજ્ઞાનિક સર્વે, ખોદકામ અને મૂળ માળખાની તપાસની માંગ કરવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ કોર્ટના આદેશથી સર્વે હાથ ધરાયો અને હવે અંતિમ ચુકાદો સામે આવ્યો છે.
દેશભરમાં ચર્ચાનો વિષય બન્યો ચુકાદો
હાઈકોર્ટના નિર્ણય બાદ ધાર ભોજશાળા કેસ(Dhar Bhojshala Case) ફરી રાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચામાં આવ્યો છે. એક તરફ હિન્દુ સંગઠનો ચુકાદાને ઐતિહાસિક જીત ગણાવી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ મુસ્લિમ પક્ષ આગામી કાનૂની વિકલ્પો પર વિચાર કરી રહ્યો છે.
