Tech News:ઇન્ટરનેટ અને ટેકનોલોજીના આ યુગમાં મોબાઇલ ફોન હવે ફક્ત સંદેશાવ્યવહારનું સાધન નથી, પરંતુ આપણા જીવનનો ડિજિટલ ભંડાર બની ગયો છે. સવારે ઉઠતાની સાથે જ આપણે આપણા ફોન ઉપાડીએ છીએ, અને દિવસભર, અસંખ્ય ફોટા, વિડિઓઝ, સ્ક્રીનશોટ, મીમ્સ, ઇમેઇલ્સ અને ફાઇલો તેમાં ઉમેરવામાં આવે છે. આ ફાઇલોમાંથી મોટી સંખ્યામાં સાચવવામાં આવે છે પરંતુ ફરી ક્યારેય ખોલવામાં આવતી નથી.ટેકનોલોજીકલ વિશ્વમાં, આવા નકામા અને ન વપરાયેલા ડેટાને ‘ડાર્ક ડેટા’ અથવા ‘ડિજિટલ જંક’ (Digital Junk) કહેવામાં આવે છે. નિષ્ણાતો કહે છે કે આ ફક્ત ડિજિટલ સમસ્યા નથી પણ ગ્રહના સંસાધનો પર એક નોંધપાત્ર બોજ પણ બની રહી છે.

ડેટા સેન્ટરો મોટા પ્રમાણમાં વીજળી અને પાણીનો વપરાશ કરે છે

આ ડેટાને હેન્ડલ કરવા માટે, વિશ્વભરના મોટા ડેટા સેન્ટરો 24 કલાક કાર્યરત છે. મધ્યમ કદના ડેટા સેન્ટરને ઠંડુ કરવા માટે દરરોજ આશરે 300,000 થી 500,000 લિટર પાણી અને આશરે 2 મેગાવોટ વીજળીની જરૂર પડે છે.ઇન્ટરનેશનલ એનર્જી એજન્સી (IEA) ના અંદાજ મુજબ, 2026 ના અંત સુધીમાં વિશ્વના ડેટા સેન્ટરોનો કુલ વીજળી વપરાશ 1,000 ટેરાવોટ-કલાકથી વધી શકે છે. આ વપરાશ ઘણા મોટા દેશોના વાર્ષિક વીજળી વપરાશ જેટલો હોવાનો અંદાજ છે.નિષ્ણાતોના મતે, ડાર્ક ડેટા (Digital Junk) દર વર્ષે આશરે 6.4 મિલિયન ટન કાર્બન ડાયોક્સાઇડ ઉત્સર્જન માટે જવાબદાર છે. આઘાતજનક રીતે, વિશ્વના કુલ ડેટાના આશરે 52 ટકાનો ક્યારેય ફરીથી ઉપયોગ થતો નથી.

દરરોજ અબજો ટેરાબાઇટ ડેટા બનાવવામાં આવે છે

અહેવાલો અનુસાર વિશ્વભરમાં દરરોજ આશરે 402 મિલિયન ટેરાબાઇટ ડેટા જનરેટ થાય છે, અને આ ડેટામાંથી આશરે 60 ટકા ડેટા પાછળથી ડાર્ક ડેટામાં રૂપાંતરિત થાય છે.ડાર્ક ડેટાનો (Digital Junk) સૌથી મોટો હિસ્સો સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર અપલોડ કરાયેલા બિનઉપયોગી ફોટા અને વાર્તાઓ, ઇમેઇલ ઇનબોક્સમાં સ્પામ, ક્લાઉડમાં સાચવેલા ડુપ્લિકેટ બેકઅપ, જૂની કોર્પોરેટ ફાઇલો અને સ્ટ્રીમિંગ પ્લેટફોર્મ પરથી અદ્રશ્ય સામગ્રી દ્વારા જનરેટ થાય છે.

‘ડિજિટલ જંક’ (Digital Junk) શું છે?

નિષ્ણાતો કહે છે કે વ્યક્તિઓ, કંપનીઓ અને સંસ્થાઓ દરરોજ મોટા પ્રમાણમાં ડેટા (Digital Junk) એકત્રિત કરે છે, પરંતુ તેનો મોટો ભાગ ક્યારેય ઉપયોગમાં લેવાતો નથી. આ હોવા છતાં, આ ડેટા સર્વર્સ, ક્લાઉડ્સ અને સ્ટોરેજ સિસ્ટમ્સ પર જગ્યા રોકતો રહે છે.આનો અર્થ એ છે કે તમે ભૂલી ગયેલા ફોટા, વિડિઓઝ અને ફાઇલો પણ ડેટા સેન્ટર્સ પર સતત બોજ પાડી રહ્યા છે.

શું ડેટા સંપૂર્ણપણે ભૂંસી નાખવાથી તે સંપૂર્ણપણે ભૂંસી નાખવામાં આવે છે?

ટેકનિકલ નિષ્ણાતોના મતે, ફાઇલને તરત જ ભૂંસી નાખવાથી તે સંપૂર્ણપણે ભૂંસી શકાતી નથી. સિસ્ટમ ફક્ત જગ્યાને ખાલી તરીકે ચિહ્નિત કરે છે. જ્યાં સુધી નવો ડેટા તેને ઓવરરાઇટ ન કરે, ત્યાં સુધી જૂનો ડેટા રહી શકે છે.

શું AI આ સમસ્યાને વધારી રહ્યું છે?

નિષ્ણાતો માને છે કે કૃત્રિમ બુદ્ધિ (AI) પણ આ સમસ્યાને ઝડપથી વધારી રહી છે. AI મોડેલ્સને તાલીમ આપવા અને ચલાવવા માટે મોટા પ્રમાણમાં ડેટા સ્ટોર (Digital Junk) કરવાની જરૂર છે. આનાથી નવા ડેટા સેન્ટરોનો ઝડપી વિકાસ થઈ રહ્યો છે અને પાવર અને પાણીના વપરાશમાં ઝડપી વધારો થઈ રહ્યો છે.

સામાન્ય વપરાશકર્તાઓ શું કરી શકે છે?

નિષ્ણાતો ભલામણ કરે છે કે લોકો સમયાંતરે તેમના ફોન અને ક્લાઉડ સ્ટોરેજ સાફ કરે. જંક ફાઇલો, ડુપ્લિકેટ ફોટા, જૂના ડાઉનલોડ્સ અને ન વપરાયેલ બેકઅપ્સ (Digital Junk) દૂર કરવા મહત્વપૂર્ણ છે.ગૂગલ ફોટોઝ, ગૂગલ ડ્રાઇવ, આઇક્લાઉડ અને વનડ્રાઇવ જેવા પ્લેટફોર્મ પર બિનજરૂરી ઓટો-બેકઅપ બંધ કરી શકાય છે. જૂના ઇમેઇલ એટેચમેન્ટ અને ચેટ બેકઅપને મર્યાદિત કરવાની પણ સલાહ આપવામાં આવે છે.

‘ડિજિટલ મિનિમેલિઝમ’ ની જરૂરિયાત

નિષ્ણાતો કહે છે કે લોકો માટે ‘ડિજિટલ મિનિમેલિઝમ’ અપનાવવાનો સમય આવી ગયો છે. આનો અર્થ એ છે કે ફક્ત આવશ્યક ડેટા સ્ટોર કરવો અને એક બનાવતા પહેલા નવા બેકઅપની ખરેખર જરૂર છે કે કેમ તે ધ્યાનમાં લેવું.જો ડિજિટલ ટેવો બદલાય નહીં, તો ‘ડિજિટલ પ્રદૂષણ’ પ્લાસ્ટિક અને ધુમાડાની જેમ એક મોટી પર્યાવરણીય કટોકટી બની શકે છે.

વિશ્વના સૌથી મોટા ડેટા સેન્ટર ક્યાં સ્થિત છે?

યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં વિશ્વમાં સૌથી વધુ ડેટા સેન્ટર છે, જેની સંખ્યા 4,088 છે. આ પછી જર્મની (507), યુનાઇટેડ કિંગડમ (506), ચીન (369), ફ્રાન્સ (346) અને કેનેડા (286) આવે છે. ભારત પણ ઝડપથી તેના ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો વિસ્તાર કરી રહ્યું છે, હાલમાં લગભગ 278 ડેટા સેન્ટર છે. ઓસ્ટ્રેલિયામાં 270, જાપાનમાં 255 અને ઇટાલીમાં 216 છે. નિષ્ણાતો આગાહી કરે છે કે AI, ક્લાઉડ અને ડિજિટલ સેવાઓની વધતી માંગને કારણે આગામી વર્ષોમાં આ સંખ્યા વધુ ઝડપથી વધી શકે છે.

એક દિવસનો ડેટા લાખો વર્ષોના વિડિઓ જોવાને ટકાવી શકે છે.

દરરોજ, વિશ્વ YouTube પર લગભગ 3.5 મિલિયન વર્ષો સુધી 4K વિડિઓઝને ટકાવી રાખવા માટે પૂરતો ડિજિટલ ડેટા જનરેટ (Digital Junk) કરે છે. Netflix સામગ્રી લગભગ 6.7 મિલિયન વર્ષો સુધી સતત સ્ટ્રીમ કરી શકાય છે. આ આંકડો દર્શાવે છે કે માનવીઓ દરરોજ કેટલી ડિજિટલ માહિતી ઉત્પન્ન કરી રહ્યા છે.

દરરોજ 402 મિલિયન ટેરાબાઇટ ડેટા જનરેટ થાય છે

અહેવાલો અનુસાર, વિશ્વભરમાં દરરોજ આશરે 402.74 મિલિયન ટેરાબાઇટ ડેટા જનરેટ થાય છે. આ ડેટાનો આશરે 52 ટકા “ડાર્ક ડેટા” (Digital Junk) છે, જેનો અર્થ એ છે કે ભવિષ્યમાં ક્યારેય ઉપયોગ થઈ શકશે નહીં. સ્પ્લંક રિપોર્ટ મુજબ, સર્વેક્ષણ કરાયેલ 1,300 કંપનીઓમાંથી લગભગ 60 ટકાએ સ્વીકાર્યું કે તેમના ડેટાનો નોંધપાત્ર ભાગ બિનઉપયોગી રહે છે.

ડેટા સેન્ટરો વિશ્વની વીજળીના 3 ટકાનો વપરાશ કરે છે

આજે ડેટા સેન્ટરો વિશ્વના કુલ વીજળી વપરાશના આશરે 2 થી 3 ટકાનો ઉપયોગ કરે છે. 2024 માં, ફક્ત યુએસ ડેટા સેન્ટરોએ (Digital Junk) 183 ટેરાવોટ-કલાક વીજળીનો ઉપયોગ કર્યો હતો, જે દેશના કુલ વીજળી વપરાશના 4 ટકાથી વધુનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. નિષ્ણાતોના મતે, આટલી ઉર્જા સમગ્ર પાકિસ્તાનને લગભગ 1.7 વર્ષ સુધી વીજળી આપી શકે છે.

વધુ પડતો પાણીનો બગાડ પણ એક મોટી કટોકટી છે

એક મધ્યમ કદના ડેટા સેન્ટર દરરોજ 300,000 થી 500,000 લિટર પાણીનો ઉપયોગ કરે છે. એક અહેવાલ મુજબ, ડેટા સેન્ટરોની  વધતી જતી સંખ્યા ઘણા વિસ્તારોમાં સ્થાનિક પાણીના સ્તરને ઝડપથી અસર કરી રહી છે. ડેટા સર્વર્સને (Digital Junk) સતત ઠંડુ રાખવા માટે નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં પાણીની જરૂર પડે છે.

એકલા ઇમેઇલ્સ કાર્બન ઉત્સર્જનમાં પણ વધારો કરી શકે છે

દર વર્ષે વિશ્વભરમાં 300 અબજથી વધુ ઇમેઇલ્સ મોકલવામાં આવે છે. મેઇલ સ્વીપરના સંશોધન મુજબ, જો એક સામાન્ય ઇમેઇલ એક વર્ષ સુધી ઇનબોક્સમાં રહે છે, તો તેની અસર લગભગ 10 ગ્રામ CO2 ઉત્સર્જન જેટલી થઈ શકે છે.

નિષ્ણાતો કહે છે કે જો વિશ્વનો દરેક ઇન્ટરનેટ વપરાશકર્તા દરરોજ ફક્ત 10 જૂના ઇમેઇલ્સ ડિલીટ કરે, તો વાર્ષિક 39.2 કિલોવોટ વીજળી બચાવી શકાય છે. દરમિયાન, જો દરેક વ્યક્તિ ફક્ત એક ઓછો “આભાર” ઇમેઇલ મોકલે, તો વાર્ષિક 16,000 ટનથી વધુ કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડી શકાય છે, જે લગભગ 81,000 ફ્લાઇટ્સ જેટલું છે.

આ પણ વાંચો :ભારત સહિત વિશ્વભરમાં ઇન્ટરનેટ બંધ કરવાની ઇરાનની ધમકીથી સનસનાટી

આ પણ વાંચો :ભારતમાં 2016માં ઇન્ટરનેટ ક્રાંતિ પછી 2026માં આવશે AI ક્રાંતિ

આ પણ વાંચો :‘સુરક્ષિત ઇન્ટરનેટ દિવસ’ની 10 ફેબ્રુઆરીએ વૈશ્વિક સ્તરે ઉજવણી..જાણો ઉદ્દેશ્ય, ઇતિહાસ અને મહત્વ…