New Delhi News: પોલીસ સ્ટેશનમાં ફરિયાદ નોંધાવવા જતાં મોટાભાગના લોકો FIR વિશે તો જાણતા હોય છે, પરંતુ દરેક ફરિયાદ FIR તરીકે નોંધાતી નથી. કેટલાક ઓછા ગંભીર ગુનાઓમાં પોલીસ NCR એટલે કે નોન-કોગ્નિઝેબલ રિપોર્ટ નોંધે છે. FIR અને NCRમાં પોલીસના અધિકારો, તપાસની પ્રક્રિયા અને કાનૂની કાર્યવાહી સંપૂર્ણપણે અલગ હોય છે. આવી સ્થિતિમાં બંને વચ્ચેનો તફાવત જાણવો દરેક નાગરિક માટે જરૂરી છે.
FIR શું છે? કયા ગુનાઓમાં નોંધાય છે?
FIR (First Information Report) ગંભીર અને સંજ્ઞેય (Cognizable) ગુનાઓમાં નોંધાતી પ્રથમ સત્તાવાર ફરિયાદ છે. ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા (BNSS) હેઠળ તેની જોગવાઈ અગાઉની CrPCની કલમ 154 જેવી જ છે. હત્યા, લૂંટ, બળાત્કાર, અપહરણ, ગંભીર મારામારી, ચોરી અને મોટા પાયે છેતરપિંડી જેવા ગુનાઓમાં પોલીસ (Police) FIR નોંધે છે. FIR નોંધાયા બાદ પોલીસને કોર્ટની પૂર્વ મંજૂરી વગર તપાસ શરૂ કરવાનો, પુરાવા એકત્રિત કરવાનો અને જરૂરી હોય તો આરોપીની ધરપકડ કરવાનો અધિકાર હોય છે.
NCR ક્યારે નોંધાય છે?
NCR (Non-Cognizable Report) એવા ગુનાઓમાં નોંધાય છે, જેને કાયદાકીય રીતે ઓછા ગંભીર ગુનાઓ ગણવામાં આવે છે. સામાન્ય મારામારી, ગાળો બોલવી, નાના ઝઘડા અથવા સામાન્ય વિવાદ જેવા કેસોમાં પોલીસ NCR નોંધે છે. આવા કેસોમાં પોલીસ ફરિયાદ તો નોંધે છે, પરંતુ પોતાની રીતે તપાસ શરૂ કરી શકતી નથી. તપાસ શરૂ કરવા માટે સંબંધિત મેજિસ્ટ્રેટની મંજૂરી લેવી ફરજિયાત હોય છે.
FIR અને NCR વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત
FIRમાં પોલીસને તાત્કાલિક કાર્યવાહી કરવાની સત્તા હોય છે, જ્યારે NCRમાં પોલીસના અધિકારો મર્યાદિત હોય છે. FIR નોંધાતા જ તપાસ શરૂ થઈ શકે છે, જ્યારે NCRમાં મેજિસ્ટ્રેટની મંજૂરી મળ્યા પછી જ આગળની કાર્યવાહી થાય છે. આથી ફરિયાદનું સ્વરૂપ અને ગુનાની ગંભીરતા નક્કી કરે છે કે પોલીસ FIR નોંધશે કે NCR.
પોલીસ FIR નોંધવાનો ઇનકાર કરે તો શું કરવું?
જો ગુનો ગંભીર હોય અને છતાં પોલીસ FIR નોંધવાનો ઇનકાર કરે, તો ફરિયાદી સંબંધિત વરિષ્ઠ પોલીસ અધિકારી અથવા મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ અરજી કરી શકે છે. બીજી તરફ, જો કેસ નોન-કોગ્નિઝેબલ હોય તો પોલીસ સામાન્ય રીતે NCR નોંધે છે અને ફરિયાદીને કોર્ટમાં આગળની કાર્યવાહી માટે માર્ગદર્શન આપે છે.
આ પણ વાંચો:ઇન્દોરમાં આ કોમેડિયન સામે નોંધાઈ FIR, જાણો શું છે આ મામલો
આ પણ વાંચો:દુબઈની કાનૂની પ્રક્રિયાઓ વચ્ચે ફસાયો શ્રીદેવીનો પાર્થિવ દેહ, જુઓ, મોડું થવા પાછળ શું છે કારણ ?
આ પણ વાંચો:ગુજરાતમાં SIRનો વિરોધઃ સુરત શહેર કોંગ્રેસ પ્રમુખને પ્રક્રિયાને હાઈકોર્ટમાં પડકારી
